Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku
İran Vatandaşlarının Türkiye’deki Hukuki Durumu 2026: Vize, İkamet, Vatandaşlık ve Sınır Dışı
Bu yazıda 20 başlık
- Bir bakışta: konu, kural, dayanak
- Rakamlarla Türkiye’deki İranlılar
- 1. Türkiye’ye giriş: vize muafiyeti ve 90/180 kuralı
- 2. İkamet izni: İran vatandaşlarının en çok kullandığı yollar
- 3. Çalışma izni ve şirket kurma
- 4. Taşınmaz edinimi
- 5. Türk vatandaşlığı
- 6. Uluslararası koruma (sığınma)
- 7. Sınır dışı kararı ve geri gönderme merkezi
- 8. İran vatandaşlarına ilişkin emsal kararlar
- 9. Gözaltı, tutukluluk ve cezaevi süreçleri
- 10. Evlilik, boşanma ve aile hukuku
- 11. İran belgeleri: apostil yok, tasdik zinciri var
- 12. Türkiye ile İran arasındaki anlaşmalar
- 13. İran vatandaşlarının en sık yaptığı 7 hata
- 14. Sık sorulan sorular
- Kaynaklar
- Sonuç
- Yazar Bilgisi
- İletişim ve Hukuki Bilgilendirme

Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
İran vatandaşlarının Türkiye’deki hukuki durumu; vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni, taşınmaz edinimi, Türk vatandaşlığı, uluslararası koruma ve sınır dışı kurallarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu rehber, İran vatandaşlarını ilgilendiren kuralları yürürlükteki mevzuat, resmî kurum verileri ve yüksek mahkeme kararları ışığında 2026 yılı itibarıyla açıklamaktadır. Yabancılar hukukuna ilişkin diğer başlıklara yabancılar hukuku hizmet sayfasından ulaşabilirsiniz.
Kısa cevap: İran vatandaşları Türkiye’ye 90 gün vizesiz girebilir; son 180 gün içindeki toplam kalış 90 günü geçemez. Daha uzun kalmak için süre dolmadan ikamet iznine başvurmak gerekir. İran vatandaşları Türkiye’de taşınmaz edinebilir, şirket kurabilir, çalışma izni alabilir ve şartları taşıyorsa Türk vatandaşlığına başvurabilir. İran’a dönmesi hâlinde zulüm veya kötü muamele riski bulunan kişiler uluslararası koruma talep edebilir ve geri gönderilemez. Sınır dışı kararına karşı dava süresi yalnızca 7 gündür.

Bir bakışta: konu, kural, dayanak
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Konu | İran vatandaşı için kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Giriş | Resmî ve umuma mahsus pasaportla 90 gün vize muafiyeti; 180 günde en fazla 90 gün | Dışişleri Bakanlığı vize rejimi |
| Pasaport | Vize muafiyeti veya ikamet izni süresinin bitiminden sonra en az 60 gün daha geçerli olmalı | 6458 s. Kanun m.15; Dışişleri Bakanlığı |
| İkamet izni | Kısa dönem izin her defasında en fazla 2 yıl; uzun dönem için kesintisiz 8 yıl | 6458 s. Kanun m.31, m.42 |
| Konutla ikamet | Konutun edinim tarihindeki değeri en az 200.000 ABD doları | m.31/1-b, m.31/6; e-İkamet belge listesi |
| Yatırımla ikamet | 150.000 USD yatırıma 3 yıl, 200.000 USD yatırıma 5 yıl ikamet izni (Kasım 2026’dan itibaren) | m.31/1-j; 11994 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı |
| Taşınmaz | Edinim serbest; kişi başına 30 hektar, ilçe yüzölçümünün %10’u sınırı | Tapu Kanunu m.35 |
| Vatandaşlık | Yatırım: 400.000 USD taşınmaz veya 500.000 USD diğer yatırımlar. Evlilik: en az 3 yıl | 5901 s. Kanun m.12, m.16; Yönetmelik m.20 |
| Koruma statüsü | Avrupa dışından geldiği için “şartlı mülteci” veya “ikincil koruma” | 6458 s. Kanun m.62, m.63 |
| Sınır dışı | Tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesi; dava sürerken sınır dışı edilemez | 6458 s. Kanun m.53/3 |
| Belgeler | Apostil geçerli değil; konsolosluk tasdik zinciri gerekir | İran, Apostil Sözleşmesi’ne taraf değil |
Rakamlarla Türkiye’deki İranlılar
İran vatandaşları Türkiye’deki en büyük yabancı topluluklardan biridir. Öğrenci, yatırımcı, girişimci ve koruma arayan kişilerden oluşan bu yapı, hukuki ihtiyaçların da neden bu kadar çeşitli olduğunu açıklar.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Gösterge | Sayı | Kaynak |
|---|---|---|
| İkamet izniyle Türkiye’de bulunan İran vatandaşı (uyruklar arasında 5. sıra) | 76.526 | Göç İdaresi Başkanlığı, 27 Ağustos 2026 |
| Öğrenci ikamet izni (Türkmenistan’dan sonra 2. sıra) | 26.147 | Göç İdaresi Başkanlığı, 27 Ağustos 2026 |
| Kısa dönem ikamet izni | 26.694 | Göç İdaresi Başkanlığı, 27 Ağustos 2026 |
| Ekim 2026’da İran vatandaşlarına satılan konut (Rusya’dan sonra 2. sıra) | 193 | TÜİK Konut Satış İstatistikleri, Ekim 2026 |
| Ekim 2026’da kurulan İran ortaklı şirket | 51 | TOBB Kurulan ve Kapanan Şirket İstatistikleri |
| 2025 yılında uluslararası koruma başvurusu yapan İran vatandaşı | 585 | Göç İdaresi Başkanlığı, 2025 |
1. Türkiye’ye giriş: vize muafiyeti ve 90/180 kuralı
Dışişleri Bakanlığının yayımladığı vize rejimine göre, resmî ve umuma mahsus pasaport hamili İran vatandaşları 90 gün süreyle vizeden muaftır. Bu sürenin hesabında iki kural birlikte uygulanır:
- 90/180 kuralı. Son 180 gün içindeki toplam kalış 90 günü geçemez. Çıkış yapıp yeniden girmek süreyi sıfırlamaz.
- Pasaport süresi. Pasaportunuz, vize muafiyeti süresinin bitiminden sonra en az 60 gün daha geçerli olmalıdır.
Vize muafiyeti yalnızca turistik ve kısa süreli kalışı kapsar. Çalışmak veya öğrenim görmek için ayrıca çalışma izni ya da ikamet izni gerekir.
Süre aşılırsa ne olur?
Vize muafiyeti süresini on günden fazla aşmak, 6458 sayılı Kanun m.54/1-e uyarınca sınır dışı sebebidir. Sınır dışı edilen yabancının Türkiye’ye girişi yasaklanır; giriş yasağı en fazla 5 yıldır, kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit hâlinde 10 yıl daha artırılabilir (m.9). İhlal süresi, idari para cezasının ödenip ödenmediği ve çıkışın kendiliğinden yapılıp yapılmadığı yasağın süresini etkiler. Ayrıntı için vize ihlali cezası, tahdit kodu ve giriş yasağının kaldırılması rehberlerimize bakabilirsiniz. Havalimanında girişine izin verilmeyen yolcular için geri çevrilen yabancı ne yapmalı yazımız yol gösterir.
2026 notu: Şubat 2026’dan itibaren İran’daki güvenlik durumu nedeniyle Gürbulak, Kapıköy ve Esendere kara sınır kapılarındaki uygulamalar birkaç kez değişti; Mart 2026 başında günübirlik yolcu geçişleri karşılıklı olarak durduruldu. Kara yoluyla seyahat etmeden önce güncel durumu resmî kaynaklardan doğrulayın.
2. İkamet izni: İran vatandaşlarının en çok kullandığı yollar
90 günden uzun kalmak isteyen İran vatandaşı, vize muafiyeti süresi dolmadan e-İkamet sistemi üzerinden başvurmalıdır. İzin türleri ve genel şartlar için ikamet izni rehberimiz ayrıntılıdır. Burada İran vatandaşlarının uygulamada en sık kullandığı gerekçeleri özetliyoruz.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Gerekçe | Temel şart | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Öğrenim | Yükseköğretim kurumuna kayıt | Uzun dönem ikamet hesabında öğrenci izniyle geçen sürenin yarısı sayılır |
| Taşınmaz | Konut niteliğinde ve edinim tarihinde en az 200.000 USD değerinde taşınmaz | Tapu sahibi olmak izni kendiliğinden doğurmaz; nitelik ve değeri Bakanlık belirler (m.31/6) |
| Turizm | Kalış planı ve gerekçesinin tutarlı biçimde ortaya konması | Uzatma talepleri sıkı incelenir; ret hâlinde 10 gün içinde çıkış gerekir |
| Türkçe kursu | Yetkili kurumdaki kursa kayıt | Bu gerekçeyle izin en fazla iki defa verilir (m.31/3) |
| Ticaret | Ticari bağlantı veya iş kurma | Şirket ortağı olmak tek başına çalışma hakkı vermez |
| Aile | Türk vatandaşı veya izin sahibi yabancı eş | İran’dan alınan evlilik belgesinin tasdik zincirinden geçmesi gerekir |
Kesintisiz sekiz yıl ikamet eden İran vatandaşları uzun dönem ikamet iznine başvurabilir.
Yeni: yatırım yoluyla 3 ve 5 yıllık ikamet (Kasım 2026)
18 Kasım 2026 tarihli ve 33434 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 11994 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile m.31/1-j uygulamaya geçti. En az 150.000 ABD doları yatırım yapan yabancıya 3 yıllık, en az 200.000 ABD doları yatırım yapana 5 yıllık ikamet izni verilebilir; yatırımın sırasıyla en az 18 ve 30 ay korunması gerekir. Kabul edilen yatırımlar banka mevduatı, devlet borçlanma araçları, gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı ve bireysel emeklilik sistemidir. Doğrudan konut alımı bu yolun kapsamında değildir; konut sahipleri için 200.000 dolarlık taşınmaz ikameti ayrı bir başvurudur ve en fazla ikişer yıllık izin verir. Bu izin yatırım yoluyla vatandaşlığa dayanak oluşturmaz. Başvuru usulü İçişleri Bakanlığınca belirlenecektir. Ayrıntılar: yatırım yoluyla ikamet izni.
İranlı öğrenciler
İran vatandaşları öğrenci ikamet izninde ikinci büyük gruptur. Öğrenci izni yükseköğrenim süresince verilir; öğrencilerin çalışma hakkı ayrı kurallara bağlıdır (yabancı öğrencilerin çalışma hakkı). Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlar, mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvurmak kaydıyla bir defaya mahsus en fazla bir yıllık kısa dönem ikamet izni alabilir (m.31/1-i, m.31/4); süreç için mezuniyet sonrası ikamet izni yazımıza bakın. Uzatma talebi “veriliş amacı dışında kullanım” gerekçesiyle reddedilen aktif bir öğrencinin dosyasında Siirt İdare Mahkemesi ret işlemini iptal etmiştir: öğrenci ikamet izni reddi iptal kararı.
Ret, iptal ve uzatmama kararları
İkamet izni başvurusunun reddi veya iznin iptali idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olabilir. İdari yargıda genel dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür. Ancak şu iki kurala dikkat edin: uzatma başvurusu reddedilen yabancı on gün içinde çıkış yapmazsa (m.54/1-j) ve ikamet izni iptal edilirse (m.54/1-f) hakkında sınır dışı kararı alınabilir. Bu nedenle ret kararını tebliğ aldığınız gün hukuki değerlendirme yaptırmanız gerekir. İlgili rehberler: ikamet izni reddi, ikamet izni iptali, adres denetimi, uzatma başvurusu.
Dosyalarımızdan iki örnek: adres denetimi eksik yapıldığı için ikamet izni iptalinin iptali (İstanbul 15. İdare Mahkemesi) ve ticari faaliyet belgeleri değerlendirilmeden verilen ticari bağlantı ikamet izni reddinin iptali (İstanbul 1. İdare Mahkemesi).
Adres: “Kapalı mahalle” olarak bilinen genel adres kısıtlaması Haziran 2026’da kaldırıldı. Bu, her adresin kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmez; tapu, numarataj ve fiilî ikamet adresinin uyumu incelenmeye devam eder. Kiralamadan önce ev kiralarken dikkat edilecekler yazımıza bakın.
3. Çalışma izni ve şirket kurma
İran vatandaşları 2024 yılında Türkiye’de en çok çalışma izni verilen beşinci uyruk oldu. Çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca verilir ve geçerlilik süresi içinde ikamet izni yerine de geçer. Başvuruyu kural olarak işveren yapar. Ayrıntılar çalışma izni rehberimizde ve gerekli belgeler listemizde yer alır. Nitelikli çalışanlar ve yatırımcılar için Turkuaz Kart ayrı bir seçenektir. Başvurunuz reddedildiyse çalışma izni reddi yazımıza bakın.
Şirket kuran İran vatandaşları
İran vatandaşları Türkiye’de limited veya anonim şirket kurabilir, mevcut bir şirkete ortak olabilir. TOBB verilerine göre 2026 boyunca her ay yaklaşık 40 ila 60 İran ortaklı şirket kuruldu. Uygulamada en sık yapılan hata, şirket ortaklığının çalışma hakkı verdiğini sanmaktır. Şirketinizde fiilen çalışacak veya müdürlük yapacaksanız ayrıca çalışma izni almanız gerekir. Çalışma izni olmadan çalışmak m.54/1-ğ uyarınca sınır dışı sebebidir; işveren bakımından sonuçları izinsiz yabancı çalıştırma cezası yazımızda açıklanmıştır. Şirket üzerinden izin alma adımları: şirket kurulumu yoluyla çalışma izni.
İran’a özgü iki anlaşma
- Sosyal Güvenlik Anlaşması. 16 Nisan 2016’da Ankara’da imzalandı, 1 Mayıs 2023’te yürürlüğe girdi. İki ülkede geçen sigortalılık sürelerinin birlikte değerlendirilmesine ve geçici görevle gönderilen çalışanların tek ülke mevzuatına tabi olmasına imkân verir.
- Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması. 17 Haziran 2002’de imzalandı, 9 Ekim 2003 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Aynı gelirin iki ülkede birden vergilendirilmesini önler.
4. Taşınmaz edinimi
İran vatandaşları Türkiye’de konut, iş yeri ve arsa satın alabilir. TÜİK verilerine göre Ekim 2026’da 193 konutla en çok konut alan ikinci uyruk oldular. Tapu Kanunu m.35 uyarınca şu sınırlar uygulanır:
- Bir yabancı gerçek kişi ülke genelinde en fazla 30 hektar taşınmaz edinebilir.
- Yabancıların edindiği toplam alan, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde 10’unu geçemez.
- Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerinde edinim mümkün değildir. Tapu müdürlüğü bu incelemeyi işlem sırasında yapar.
- Yapısız taşınmaz (arsa, tarla) alındığında proje iki yıl içinde ilgili bakanlığın onayına sunulmalıdır.
İran vatandaşları için en kritik konu: bedelin belgelenmesi
İran’dan banka yoluyla para transferi çoğu zaman güçtür. Satış bedelinin kaynağını ve Türkiye’ye girişini belgeleyemeyen alıcılar, özellikle ikamet izni ve vatandaşlık aşamasında sorun yaşar. Ödemeyi yapmadan önce paranın hangi kanalla geleceğini, tapudaki değer ile değerleme raporunun nasıl örtüşeceğini ve bedelin nasıl kanıtlanacağını planlayın. Bu konuda yabancıların banka hesabı açması ve banka hesabına bloke konulması yazılarımız ile yabancılara konut satışında KDV istisnası rehberimiz yol gösterir. Sözleşme, tapu ve ipotek incelemesi için gayrimenkul hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
5. Türk vatandaşlığı
İran vatandaşlarının Türk vatandaşlığını kazanmasında üç yol öne çıkar. Başvuru türleri ve ret hâlinde izlenecek yol vatandaşlık hukuku sayfamızda ayrıntılıdır. Yatırım yolu için yatırım yoluyla vatandaşlık, uygunluk belgesi ve üç yıl satılamaz şerhi yazılarımıza bakın.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Yol | Temel şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Yatırım | En az 400.000 USD değerinde taşınmazı üç yıl satmama şerhiyle edinmek veya en az 500.000 USD tutarında sermaye, mevduat, devlet borçlanma aracı ya da fon yatırımı | 5901 s. Kanun m.12/1-b; Yönetmelik m.20/2 |
| Evlilik | Türk vatandaşıyla en az 3 yıldır evli olmak, aile birliği içinde yaşamak, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamak | 5901 s. Kanun m.16 |
| Genel yol | Başvurudan geriye doğru kesintisiz 5 yıl ikamet ve diğer genel şartlar | 5901 s. Kanun m.11 |
Evlilik yoluyla başvurularda en sık karşılaşılan sorun, soyut “millî güvenlik ve kamu düzeni” gerekçesiyle verilen ret kararlarıdır. Ankara 12. İdare Mahkemesi, somut delile dayanmayan böyle bir reddi iptal etmiştir: evlenme yoluyla vatandaşlık reddinin iptali. Ret hâlinde izlenecek yol için vatandaşlık başvurusunun reddi yazımıza bakın.
Çifte vatandaşlık
Türk hukuku çok vatandaşlığa izin verir; Türk vatandaşlığını kazanmak için İran vatandaşlığından çıkmanız gerekmez. İran hukuku ise çifte vatandaşlığı tanımaz. Bu nedenle İran makamları sizi yalnızca İran vatandaşı saymaya devam eder; askerlik, çıkış izni ve konsolosluk koruması gibi konularda İran’a seyahat etmeden önce durumunuzu değerlendirmeniz gerekir.
6. Uluslararası koruma (sığınma)
Türkiye, 1951 Cenevre Sözleşmesi’ni coğrafi sınırlamayla uygular. Avrupa dışında meydana gelen olaylar nedeniyle koruma arayan İran vatandaşlarına “mülteci” değil, şartlı mülteci statüsü verilir ve üçüncü bir ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalmalarına izin verilir (m.62). Şartlı mülteci sayılamayan ancak dönerse ölüm cezası, işkence veya ciddi tehditle karşılaşacak kişiler ikincil koruma alabilir (m.63).
- Başvuru. Valiliğe (il göç idaresi müdürlüğü) bizzat yapılır. Avukat başvuruyu sizin yerinize yapamaz, ancak kayıttan itibaren her aşamada size eşlik edebilir.
- İkamet ili. Size bir il gösterilir. O ilde yaşamak ve bildirim yükümlülüğünü yerine getirmek zorundasınız. İli izinsiz terk etmek başvurunun geri çekilmiş sayılmasına yol açabilir.
- Mülakat. Dosyanın en belirleyici aşamasıdır. Anlatımınızın tutarlı, ayrıntılı ve belgeyle desteklenmiş olması gerekir.
- Karar ve itiraz. Olumsuz karara karşı 10 gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir veya 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Kabul edilemezlik ve hızlandırılmış değerlendirme kararlarında dava süresi 15 gündür (m.80).
İtiraz veya yargılama sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalmanıza izin verilir (m.80/1-e). Süreç ayrıntıları için uluslararası koruma başvurusu rehberimize, çalışma hakkı için koruma altındaki yabancıların çalışma hakkı yazımıza bakın. Koruma şartlarını taşımayan ancak Türkiye’den ayrılması makul veya mümkün olmayan kişiler bakımından insani ikamet izni de değerlendirilmelidir.
İran dosyalarında mahkemelerin aradığı şey
İran vatandaşlarının başvurularında en sık ileri sürülen gerekçeler din değiştirme, siyasi muhalefet ve protestolara katılımdır. Anayasa Mahkemesi kararları, genel ülke koşullarına atıf yapmanın tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Mahkeme, din değiştirmenin kendiliğinden kötü muamele sebebi sayılamayacağını, kişinin dış dünyaya yansıyan faaliyetlerinin ve İran makamlarının kendisine yönelik ilgisinin somut olarak ortaya konması gerektiğini belirtmiştir. Dosyanızı güçlendiren unsurlar şunlardır:
- Hakkınızdaki soruşturma, tutuklama kararı veya mahkûmiyete ilişkin belgeler
- Türkiye’deki açık faaliyetleriniz: ibadet topluluğundaki göreviniz, yayınlarınız, sosyal medya paylaşımlarınız
- Tanık beyanları, vaftiz veya üyelik belgeleri, basın haberleri
- Güncel ve güvenilir menşe ülke raporları
7. Sınır dışı kararı ve geri gönderme merkezi
Sınır dışı kararını valilik verir. İran vatandaşları bakımından uygulamada en sık rastlanan sebepler vize muafiyeti veya ikamet süresinin on günden fazla aşılması, ikamet izninin iptali, izinsiz çalışma ve uluslararası koruma başvurusunun reddedilmesi ya da geri çekilmiş sayılmasıdır (m.54).
Süre: Sınır dışı kararına karşı, tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurmak gerekir. Mahkemenin kararı kesindir. Dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (m.53/3).
Geri gönderme yasağı
6458 sayılı Kanun m.4 açıktır: hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı, ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri nedeniyle hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. Bu yasak, hakkında sınır dışı kararı verilmiş kişiler için de geçerlidir. İran’daki güncel koşullar, bu değerlendirmede mahkemelerin dikkate almak zorunda olduğu unsurlardandır.
İdari gözetim
Kaçma riski bulunan veya giriş-çıkış kurallarını ihlal eden yabancılar geri gönderme merkezinde idari gözetim altına alınabilir. Süre altı ayı geçemez, zorunlu hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir. Karara karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. İdare, gözetim yerine belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat veya elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler de uygulayabilir (m.57/A). Süreç için sınır dışı kararı ve geri gönderme merkezi ve deport kararına itiraz rehberlerimize bakın. Hukuka aykırı gözetim nedeniyle tazminat konusunda haksız idari gözetim tazminatı yazımız yol gösterir.
İdare mahkemesi davayı reddederse
İdare mahkemesinin kararı kesin olduğundan olağan kanun yolu yoktur. Bu aşamada Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılır ve İçtüzük m.73 uyarınca sınır dışı işleminin durdurulması için tedbir talep edilir. Masoud Talebi başvurusunda tedbir kararı, başvurunun yapılmasından bir gün sonra verilmiştir. Ayrıntı: sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru.
8. İran vatandaşlarına ilişkin emsal kararlar
Anayasa Mahkemesi · Masoud Talebi · B. No: 2023/26088 · 19.03.2024
Hristiyanlığa geçen ve Türkiye’de açık biçimde dinî faaliyet yürüten İran vatandaşının sınır dışı edilmesine ilişkin başvuruda Mahkeme, yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi; dosyayı yeniden yargılama için idare mahkemesine gönderdi ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun sınır dışı edilmemesine hükmetti.
Anayasa Mahkemesi · S.G. · B. No: 2022/9437 · 21.04.2026
İkamet ilini izinsiz terk ettiği için koruma başvurusu geri çekilmiş sayılan İran vatandaşı kadın hakkında “güvenli üçüncü ülkeye” sınır dışı kararı verilmişti. Mahkeme, başvurucuyu kötü muamele riskine karşı koruyan etkili usul güvencelerinin sağlanmadığını tespit ederek ihlal kararı verdi. Karar, başvurunun usul nedeniyle düşmüş olmasının risk incelemesi yapma yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını gösterir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi · Jabari/Türkiye · B. No: 40035/98 · 11.07.2000
İran’a gönderilmesi hâlinde ağır cezayla karşılaşma riski bulunan başvurucunun sığınma talebinin süre kuralı nedeniyle esastan incelenmemesi, Sözleşme’nin 3. ve 13. maddeleri bakımından ihlal sayıldı. Karar, Türk hukukunda etkili başvuru yolunun gelişiminde dönüm noktasıdır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi · Abdolkhani ve Karimnia/Türkiye · B. No: 30471/08 · 22.09.2009
İki İran vatandaşının sınır dışı ve tutulma süreçlerinde Sözleşme’nin 3., 5. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği tespit edildi. 6458 sayılı Kanun’daki idari gözetim ve itiraz güvencelerinin arka planında bu karar yer alır.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu · İbrahim Muhammed Ali · B. No: 2025/10406 · 08.07.2025 · RG 26.02.2026/33180
Geri gönderme merkezlerindeki tutulma koşullarına karşı etkili bir başvuru yolu bulunmadığı tespit edildi ve pilot karar usulü uygulandı. İncelememiz: geri gönderme merkezi koşulları.
Dosyalarımızdan sınır dışı ve giriş yasağı kararları
- Menşe ülke araştırması yapılmadan verilen sınır dışı kararının iptali (İstanbul 15. İdare Mahkemesi)
- Güvenli üçüncü ülke belirtilmeden verilen sınır dışı kararının iptali (İstanbul 15. İdare Mahkemesi)
- Kamu düzeni gerekçeli sınır dışı kararının somut delil yokluğundan iptali (İstanbul 1. İdare Mahkemesi)
- 15 yıla uzatılan G-87 tahdit kodunun iptali (Ankara 26. İdare Mahkemesi)
- Somut delil bulunmayan Ç-149 tahdit kodunun iptali (Ankara 26. İdare Mahkemesi)
Tüm kararlar: örnek kararlar.
9. Gözaltı, tutukluluk ve cezaevi süreçleri
Yakını Türkiye’de gözaltına alınan veya tutuklanan İran vatandaşlarının bilmesi gereken temel haklar şunlardır:
- Tercüman. Türkçe bilmeyen şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturma aşamalarında savcılık veya mahkemece atanan tercümandan yararlanır (CMK m.202).
- Konsolosluğa bildirim. Yakalanan yabancı, isterse durumunun ülkesinin konsolosluğuna bildirilmesini talep edebilir. Bildirim kişinin isteğine bağlıdır. İran makamlarından koruma arayan kişiler bu bildirimi istemeyebilir; bunu ifade sırasında açıkça belirtmek gerekir.
- Cezadan sonra sınır dışı. Hapis cezasına mahkûm edilen yabancının durumu, infazdan sonra sınır dışı bakımından değerlendirilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (TCK m.59; 6458 s. Kanun m.54/1-a). Geri gönderme yasağı bu aşamada da geçerlidir.
- Hükümlü nakli ve iade. Türkiye ile İran arasındaki Hukuki ve Cezai Konularda Adli İşbirliği Anlaşması (6121 sayılı Kanun, RG 10.03.2011/27870) adli yardım, geri verme ve hükümlü naklini düzenler. Hükümlü nakli ancak hükümlünün rızasıyla yapılabilir.
İlgili yazılarımız: yabancı tutuklanırsa ikamet, deport ve vatandaşlık, yabancı hükümlü nakli, iade talebine ilişkin Yargıtay kararı, kırmızı bülten nasıl kaldırılır. Tutuklu yakını olanlar için cezaevine para gönderme ve Maltepe 3 No.lu L Tipi Cezaevi rehberlerimiz Farsça olarak da yayındadır. Savunma için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
10. Evlilik, boşanma ve aile hukuku
İran vatandaşları Türkiye’de Türk vatandaşlarıyla veya başka yabancılarla evlenebilir. Evlendirme memurluğu, yabancıdan kimlik ve medeni hâl (bekârlık) belgesi ister. İran’dan alınan belgelerin aşağıdaki tasdik zincirinden geçmesi gerekir. Adımlar için yabancılar Türkiye’de nasıl evlenir yazımıza bakın.
Boşanmada uygulanacak hukuk bakımından İran vatandaşlarını doğrudan ilgilendiren bir kural vardır: 5718 sayılı Kanun m.14 uyarınca boşanma sebepleri ve hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. İki eş de İran vatandaşıysa Türk mahkemesi kural olarak İran hukukunu uygular; Türk kamu düzenine açıkça aykırı hükümler uygulanmaz (m.5). Eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. İran’da verilmiş boşanma kararlarının Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma veya tenfiz gerekir. Ayrıntılar: yabancı boşanma kararının tanınması ve boşanmanın yabancı eşin ikamet ve vatandaşlığına etkisi.
Çocuklar, miras, banka ve ehliyet
- Yabancı uyruklu çocukların okul kaydı
- Yabancıların miras hakkı ve yabancı mirasçı ve taşınmaz sınırı
- Yabancı ehliyetin Türk ehliyetine çevrilmesi
- Yabancıların araç satın alması
11. İran belgeleri: apostil yok, tasdik zinciri var
İran, Apostil Sözleşmesi’ne taraf değildir. Bu nedenle İran’da düzenlenen doğum belgesi, evlilik belgesi, diploma, sabıka kaydı ve vekâletname gibi belgelere apostil şerhi alınamaz. Belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için şu sıra izlenir:
- Belge İran’da yetkili makamdan alınır ve resmî tercümesi yaptırılır.
- İran Dışişleri Bakanlığı belgeyi tasdik eder.
- Türkiye’nin İran’daki temsilciliği tasdiki onaylar: Tahran Büyükelçiliği ile Tebriz, Urumiye ve Meşhed Başkonsoloslukları.
- Türkiye’de yeminli tercüman belgeyi Türkçeye çevirir ve noter onaylar.
İran’a gidemeyen kişiler bazı belgeleri İran’ın Türkiye’deki temsilcilikleri (Ankara Büyükelçiliği; İstanbul, Erzurum ve Trabzon Başkonsoloslukları) aracılığıyla temin edebilir. Koruma başvurusu sahiplerinin kendi ülke temsilciliğiyle temas kurması statülerini etkileyebileceğinden, bu adımı atmadan önce hukuki değerlendirme yaptırın.
Genel kurallar için yurt dışında düzenlenen belgeler ve apostil rehberimize, tasdiksiz belgenin mahkemedeki akıbeti için apostilsiz yabancı belge karar incelememize bakın.
12. Türkiye ile İran arasındaki anlaşmalar
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Anlaşma | Tarih ve yayım | İran vatandaşı için anlamı |
|---|---|---|
| Vize muafiyeti | Yürürlükteki vize rejimi | 90 gün vizesiz giriş |
| İkamet Mukavelenamesi | 14 Mart 1937, Tahran; 3209 sayılı Kanun; RG 21.06.1937/3636 | İki ülke vatandaşlarının karşılıklı ikamet esaslarına ilişkin tarihî çerçeve; günlük uygulamayı 6458 sayılı Kanun belirler |
| Adli İşbirliği | 6121 sayılı Kanun; RG 10.03.2011/27870 | Hukuki ve cezai adli yardım, geri verme, hükümlü nakli |
| Çifte Vergilendirme | İmza 17.06.2002; RG 09.10.2003/25254 | Aynı gelirin iki ülkede vergilendirilmemesi |
| Sosyal Güvenlik | İmza 16.04.2016; yürürlük 01.05.2023 | Sigortalılık sürelerinin birleştirilmesi, eşit işlem |
13. İran vatandaşlarının en sık yaptığı 7 hata
- Çıkış yapıp yeniden girince 90 günün sıfırlandığını sanmak. Hesap son 180 güne göre yapılır.
- İkamet başvurusunu vize muafiyeti süresinin son günlerine bırakmak.
- Tapu aldıktan sonra ikamet izninin kendiliğinden verileceğini düşünmek.
- 200.000 dolarlık ikamet eşiği ile 400.000 dolarlık vatandaşlık eşiğini karıştırmak.
- Şirket ortağı olduktan sonra çalışma izni almadan fiilen çalışmak.
- Uluslararası koruma başvurusu sürerken ikamet ilini izinsiz terk etmek.
- Sınır dışı kararını tebliğ aldıktan sonra birkaç gün beklemek. Süre 7 gündür ve tebliğle işlemeye başlar.
14. Sık sorulan sorular
İran vatandaşları Türkiye’ye vizesiz girebilir mi?
Evet. Resmî ve umuma mahsus pasaport hamili İran vatandaşları 90 gün süreyle vizeden muaftır. Son 180 gün içindeki toplam kalış 90 günü geçemez.
İran vatandaşı 90 günden fazla kalmak için ne yapmalı?
Vize muafiyeti süresi dolmadan e-İkamet üzerinden kalış amacına uygun ikamet iznine başvurmalıdır. Süreyi on günden fazla aşmak sınır dışı sebebidir.
İranlılar Türkiye’de ev satın alabilir mi?
Evet. Tapu Kanunu m.35 çerçevesinde taşınmaz edinebilirler. Kişi başına 30 hektar ve ilçe yüzölçümünün yüzde 10’u sınırı ile askerî ve güvenlik bölgesi yasakları uygulanır.
Ev alarak ikamet izni için taşınmazın değeri ne olmalı?
Göç İdaresi uygulamasında konutun edinim tarihindeki değerinin en az 200.000 ABD doları karşılığı Türk lirası olması aranır. Vatandaşlık için eşik 400.000 ABD dolarıdır; ikisi ayrı başvurulardır.
Sınır dışı kararına karşı dava süresi kaç gündür?
Tebliğden itibaren 7 gündür. Dava süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz.
İran’a gönderilirse zarar göreceğini söyleyen kişi sınır dışı edilebilir mi?
Kanun’un 4. maddesi, kişinin işkence veya kötü muamele göreceği ya da hayatının tehdit altında olacağı bir yere gönderilmesini yasaklar. Anayasa Mahkemesi, bu iddia yeterince incelenmeden verilen sınır dışı kararlarında ihlal tespit etmiştir (Masoud Talebi, 2024; S.G., 2026).
İran’dan alınan belgelere apostil yaptırılabilir mi?
Hayır. İran Apostil Sözleşmesi’ne taraf olmadığından belgeler İran Dışişleri Bakanlığı ve Türkiye’nin İran’daki temsilciliği tarafından tasdik edilir.
Türk vatandaşlığına geçen İranlı, İran vatandaşlığını kaybeder mi?
Türk hukuku çok vatandaşlığa izin verir. İran hukuku çifte vatandaşlığı tanımadığından İran makamları kişiyi yalnızca İran vatandaşı saymaya devam eder.
Uluslararası koruma başvurusu yapan İran vatandaşı çalışabilir mi?
Başvuru sahipleri ve şartlı mülteciler, başvuru tarihinden altı ay sonra çalışma izni için başvurabilir (6458 s. Kanun m.89/4-a).
Kaynaklar
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Yabancıların Tabi Olduğu Vize Rejimi
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m.4, 9, 15, 31, 42, 53, 54, 57, 57/A, 62, 63, 80, 89)
- 11994 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 18.11.2026/33434 (yatırım yoluyla ikamet izni)
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (m.11, 12, 16) ve Uygulama Yönetmeliği m.20
- 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35; 5718 sayılı MÖHUK m.5, m.14; 5237 sayılı TCK m.59; 5271 sayılı CMK m.202
- Göç İdaresi Başkanlığı ikamet izni ve uluslararası koruma istatistikleri (27 Ağustos 2026)
- TÜİK, Konut Satış İstatistikleri, Ekim 2026; TOBB, Kurulan ve Kapanan Şirket İstatistikleri, 2026
- Türkiye–İran Sosyal Güvenlik Anlaşması; SGK Genelgesi 2023/28
- Türkiye–İran Hukuki ve Cezai Konularda Adli İşbirliği Anlaşması (6121 sayılı Kanun)
- Anayasa Mahkemesi, Masoud Talebi, B. No: 2023/26088, 19.03.2024; S.G., B. No: 2022/9437, 21.04.2026; İbrahim Muhammed Ali [GK], B. No: 2025/10406, 08.07.2025
- AİHM, Jabari/Türkiye, 40035/98, 11.07.2000; Abdolkhani ve Karimnia/Türkiye, 30471/08, 22.09.2009
Sonuç
İran vatandaşları bakımından Türkiye’deki hukuki süreçlerin ortak noktası sürelerin kısalığı ve belgelerin tasdik zorunluluğudur. Vize muafiyeti süresi dolmadan ikamet başvurusunun yapılması, İran’dan alınan belgelerin tasdik zincirinden geçirilmesi ve sınır dışı kararında yedi günlük dava süresinin kaçırılmaması belirleyicidir. Mevzuat ve idari uygulama sık değiştiğinden somut olayın güncel kurallara göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Yazar Bilgisi
Avukat Batın YILMAZ
İstanbul Barosu Sicil No: 77008
TBB Meslek Kuralları ve Reklam Yasağına Uyum İbaresi
Bu içerik yalnızca hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik reklam, iş sağlama, müvekkil edinme, yönlendirme, mesleki üstünlük veya sonuç garantisi amacı taşımaz.
İçerik hazırlanırken Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve avukatlık mesleğine ilişkin reklam yasağı hükümleri gözetilmiştir. Makaledeki bilgiler somut olay bakımından hukuki danışmanlık veya kesin hukuki görüş niteliğinde değildir.
İletişim ve Hukuki Bilgilendirme
Avukat Batın YILMAZ
İstanbul Barosu Sicil No: 77008
Bu iletişim bölümü yalnızca hukuki hizmetlere ilişkin iletişim imkânının belirtilmesi amacıyla hazırlanmış olup reklam, iş sağlama, müvekkil edinme veya mesleki üstünlük iddiası amacı taşımaz.
Telefon : 0 532 669 34 90