Ceza Hukuku
Ceza Mahkemeleri ve Görevleri: Sulh Ceza, Asliye, Ağır Ceza, İstinaf ve Yargıtay
Bu yazıda 18 başlık
- Kısa Cevap: Türkiye’de Ceza Mahkemeleri Nasıl Örgütlenmiştir?
- Ceza Yargısının Genel Yapısı
- Görev ve Yetki Kavramları
- Sulh Ceza Hâkimliği
- Asliye Ceza Mahkemesi
- Ağır Ceza Mahkemesi
- Çocuk Mahkemeleri ve Diğer Özel Ceza Mahkemeleri
- İlk Derece Mahkemelerinin Verdiği Kararların Nitelikleri
- Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Daireleri (İstinaf)
- Yargıtay Ceza Daireleri (Temyiz)
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Olağanüstü Kanun Yolları
- Kanun Yolları ve Süreler Tablosu
- Yabancı Uyruklu Kişiler Bakımından Ceza Mahkemeleri
- Bir Ceza Dosyasında Mahkeme ve Kanun Yolu Yönünden Kontrol Listesi
- Sıkça Sorulan Sorular
- Sonuç
- Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
- Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
Kısa Cevap: Türkiye’de Ceza Mahkemeleri Nasıl Örgütlenmiştir?
Türkiye’de ceza mahkemeleri üç dereceli bir sistem içinde çalışır: ilk derece mahkemeleri davayı görür ve hüküm verir, bölge adliye mahkemesi ceza daireleri istinaf incelemesi yapar, Yargıtay ceza daireleri ise temyiz incelemesiyle hukuka uygunluğu denetler. 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 8. maddesine göre ceza mahkemeleri, asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan diğer ceza mahkemeleridir. Soruşturma evresinde hâkim kararı gerektiren işler ise mahkeme değil, sulh ceza hâkimliği tarafından yürütülür.
Ağır ceza mahkemesi; yağma, kasten öldürme, uyuşturucu ticareti ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar gibi kanunda sayılan ağır suçlara bakar ve bir başkan ile iki üyeden oluşan heyetle toplanır. Asliye ceza mahkemesi, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görevi dışında kalan bütün dava ve işlere bakar ve tek hâkimlidir. Çocuk mahkemeleri, fikri ve sınai haklar ceza mahkemeleri, icra mahkemeleri ve infaz hâkimlikleri ise özel kanunlarla belirlenen işleri görür.
Bu rehber; her mahkemenin kuruluşunu, görevini, baktığı başlıca suçları, verdiği kararların niteliğini, bu kararlara karşı başvurulabilecek kanun yollarını ve süreleri, 2024 ve 2026 yıllarında yapılan değişiklikler ile Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin güncel kararları ışığında açıklamaktadır.

Ceza Yargısının Genel Yapısı
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Derece | Merci | Temel işlevi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Soruşturma | Sulh ceza hâkimliği | Tutuklama, arama, el koyma, iletişimin tespiti, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz | 5235 m. 10; CMK |
| İlk derece | Asliye ceza mahkemesi | Genel görevli mahkeme; tek hâkim | 5235 m. 11 |
| İlk derece | Ağır ceza mahkemesi | Kanunda sayılan ve on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar; heyet | 5235 m. 12 |
| İlk derece | Çocuk mahkemesi ve çocuk ağır ceza mahkemesi | Suça sürüklenen çocuklar | 5395 m. 25-26 |
| İlk derece | Diğer ceza mahkemeleri | Fikri ve sınai haklar, icra suçları | 5235 m. 13; özel kanunlar |
| İnfaz | İnfaz hâkimliği | İnfaz kurumu işlemleri, cezaların toplanması, infaz hesabı | 4675; 5275 m. 98-101 |
| İstinaf | Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi | Maddi olay ve hukuki denetim | 5235 m. 37; CMK 272-285 |
| Temyiz | Yargıtay ceza dairesi | Hukuka uygunluk denetimi | 2797; CMK 286-307 |
| Temyiz üstü | Yargıtay Ceza Genel Kurulu | Direnme, itiraz, içtihadı birleştirme | 2797 m. 15; CMK 307-308 |
Bu yapının dışında kalan iki merci de ceza yargılamasını doğrudan etkiler. Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 148. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, bakanlar, yüksek mahkeme başkan ve üyeleri gibi belirli kişileri görevleriyle ilgili suçlardan Yüce Divan sıfatıyla yargılar ve 6216 sayılı Kanun uyarınca bireysel başvuruları inceler. Askerî mahkemeler ise 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırılmıştır; Anayasanın 145. maddesi yalnızca savaş hâlinde askerî mahkemelerin kurulabileceğini öngörmektedir.

Görev ve Yetki Kavramları
Görev: Hangi Tür Mahkeme?
Görev, bir davanın hangi tür ve derecedeki mahkemede görüleceğini belirler. CMK 3’e göre mahkemelerin görevleri kanunla belirlenir; görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve taraflarca değiştirilemez. CMK 4’e göre davaya bakan mahkeme, görevli olup olmadığına kovuşturma evresinin her aşamasında re’sen karar verebilir. CMK 5’e göre iddianamenin kabulünden sonra işin mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme dosyayı görevli mahkemeye gönderir ve adli yargı içindeki görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. CMK 7’ye göre yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür.
CMK 6 önemli bir sınırlama getirir: duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez. Yani ağır ceza mahkemesinde yağmadan yargılanan bir sanığın eyleminin şantaj olduğu anlaşılırsa, ağır ceza mahkemesi davayı asliye ceza mahkemesine göndermez, şantajdan kendisi hüküm kurar. Bunun tersi, yani asliye ceza mahkemesinde görülen bir davanın ağır cezanın görevine girdiğinin anlaşılması hâlinde ise görevsizlik kararı verilmesi zorunludur.
Görevin Belirlenmesinde Üst Sınır Kuralı
5235 sayılı Kanunun 14. maddesine göre mahkemelerin görevlerinin belirlenmesinde ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur. Bu kural, aynı Kanunun 12. maddesindeki “on yıldan fazla hapis cezası” ölçütüyle birlikte okunur. Örneğin bir suçun temel cezasının üst sınırı on yıl ise, nitelikli hâl nedeniyle ceza yarı oranında artırılabilecek olsa bile dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür.
Bu kural yalnızca görev için geçerlidir. Ceza Genel Kurulunun 11.03.2026 tarihli E. 2025/341, K. 2026/172 sayılı kararında, 5235 sayılı Kanunun 14. maddesinin nitelikli hâllerin dikkate alınmayacağına ilişkin açık bir düzenleme olduğu, TCK 66/3’ün ise zamanaşımında nitelikli hâllerin gözetilmesini emrettiği belirtilmiştir. Kurul, basit yargılama usulünün istisnai niteliğini dikkate alarak, CMK 251’deki iki yıllık sınırın suçun temel ve nitelikli şekline göre belirlenmesi gerektiğine, nitelikli hâl uygulandığında üst sınır iki yılı aşıyorsa basit yargılama usulünün uygulanamayacağına karar vermiştir. Zorunlu müdafilik bakımından ise Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 20.04.2026 tarihli E. 2026/1777, K. 2026/4207 sayılı kanun yararına bozma kararında, nitelikli dolandırıcılık dosyasında TCK 158/3 artırımı dikkate alındığında CMK 150/3’teki beş yıllık alt sınırın aşıldığı ve müdafi atanmadan hüküm kurulmasının hukuka kesin aykırılık oluşturduğu kabul edilmiştir; kararda bu konuda karşı oy bulunmaktadır.
Bağlantılı Davalar
CMK 8’e göre bir kişi birden fazla suçtan sanık olur veya bir suçta birden fazla sanık bulunursa bağlantı var sayılır. CMK 9 ve 10 uyarınca bağlantılı suçlardan her biri değişik mahkemelerin görevine giriyorsa, davalar birleştirilerek yüksek görevli mahkemede açılabilir veya görülmekte olan davalar yüksek görevli mahkemece birleştirilebilir. Birleştirilen davalarda, bu davaları gören mahkemenin tabi olduğu yargılama usulü uygulanır. Bu nedenle asliye cezanın görevine giren bir suç, ağır cezalık bir suçla bağlantılıysa ağır ceza mahkemesinde görülebilir.
Yetki: Hangi Yerdeki Mahkeme?
Yetki, görevli mahkemelerden hangi yerdekinin davaya bakacağını belirler. CMK 12/1’e göre davaya bakmak yetkisi, suçun işlendiği yer mahkemesine aittir. Teşebbüste son hareketin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir. CMK 12/6’ya göre bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının ya da banka veya kredi kartlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir. Suçun işlendiği yer belli değilse CMK 13 uyarınca şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
5235 sayılı Kanunun 15. maddesi, terörle mücadele kanunu kapsamındaki suçlar ile devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar bakımından özel bir yetki kuralı getirir: bu davalar suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan ağır ceza mahkemesinde görülür. Ayrıca 5235 sayılı Kanunun 9. maddesi uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulu, ihtisaslaşmayı sağlamak için mahkeme daireleri arasında iş dağılımı yapabilir; bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır.
Sulh Ceza Hâkimliği
Kuruluş ve Hukuki Niteliği
Sulh ceza hâkimliği, 18.06.2014 tarihli 6545 sayılı Kanunla kurulmuştur. Bu tarihten önce var olan sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış, bunların yargılama görevleri asliye ceza mahkemelerine, soruşturma evresindeki görevleri ise yeni kurulan sulh ceza hâkimliklerine devredilmiştir. 5235 sayılı Kanunun 10. maddesine göre sulh ceza hâkimliği, kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gerekli kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla kurulmuştur. Sulh ceza hâkimliği bir yargılama mahkemesi değildir; kural olarak mahkûmiyet veya beraat hükmü vermez.
Başlıca Görevleri
- Gözaltı kararına, yakalamaya ve gözaltı süresinin uzatılmasına karşı yapılan başvuruları incelemek (CMK 91/5).
- Soruşturma evresinde tutuklama, adli kontrol, tutukluluğun devamı ve tahliye taleplerine karar vermek (CMK 100-109).
- Arama, el koyma, bilgisayarlarda arama ve kopyalama, iletişimin tespiti ve dinlenmesi gibi koruma tedbirlerine karar vermek (CMK 116-140).
- Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı suçtan zarar görenin itirazını incelemek (CMK 173).
- İnternet içeriklerine erişimin engellenmesine ve içeriğin çıkarılmasına karar vermek (5651 sayılı Kanun m. 8 ve 9).
- Yabancıların idari gözetim kararlarına karşı yapılan başvuruları incelemek (6458 sayılı Kanun m. 57/6 ve 68).
Sulh ceza hâkimliğinin erişim engeli kararları ve bu kararlara karşı başvuru yolları internet erişiminin engellenmesi yazısında, yabancıların idari gözetimine karşı başvuru ise geri gönderme merkezi ve deport kararına itiraz yazısında açıklanmıştır.
Kararlarına İtiraz
Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı kanun yolu itirazdır. CMK 268/3-a’ya göre itiraz, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimliğe, son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimliğe yapılır. 8.7.2021 tarihli 7331 sayılı Kanunla getirilen CMK 268/3-b’ye göre ise sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına karşı yapılan itirazlar, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi tarafından incelenir. Bu değişiklik, sulh ceza hâkimliklerinin birbirinin kararlarını denetlediği kapalı sisteme yöneltilen eleştiriler üzerine yapılmıştır. İtiraz süresi, CMK 268/1 uyarınca 2.3.2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır.
Asliye Ceza Mahkemesi
Görevi
5235 sayılı Kanunun 11. maddesine göre kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır. Asliye ceza mahkemesi bu nedenle genel görevli ceza mahkemesidir ve tek hâkimlidir. Ağır ceza mahkemesinin görevi kanunda tek tek sayıldığından, sayılmayan her suç asliye cezanın görevine girer.
Baktığı Başlıca Suçlar
Kasten yaralamanın basit ve birçok nitelikli şekli, tehdit, şantaj, hakaret, konut dokunulmazlığının ihlali, kişiyi hürriyetinden yoksun kılmanın basit şekli, basit ve nitelikli hırsızlık (TCK 141 ve 142/1-2), 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanundan sonra nitelikli hâller dahil dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, resmi belgede sahteciliğin temel şekli, kişisel verilere ve özel hayata karşı suçlar, uyuşturucu madde kullanmak için bulundurma (TCK 191), trafik güvenliğini tehlikeye sokma, taksirle öldürme ve yaralama ile 6136 sayılı Kanuna aykırılık asliye ceza mahkemesinin görevine giren başlıca suçlardır. Bu suçların ayrıntıları tehdit, şantaj, hırsızlık, dolandırıcılık ve kasten yaralama yazılarında açıklanmıştır.
Asliye Ceza Mahkemesine Özgü Usuller
CMK 251’deki basit yargılama usulü yalnızca asliye ceza mahkemesinde uygulanır. İddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda mahkeme, duruşma yapmadan tarafların yazılı beyanları üzerine karar verebilir; mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir. CMK 250’deki seri muhakeme usulü ise soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tarafından teklif edilir ve sonuç asliye ceza mahkemesinin onayına sunulur. Asliye ceza mahkemesinin hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulur; beş yıl veya daha az hapis cezalarında bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararı CMK 286/2-a uyarınca kesindir.
Ağır Ceza Mahkemesi
Kuruluş
5235 sayılı Kanunun 9. maddesine göre ağır ceza mahkemesinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur ve mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır. Kararlar oy birliği veya oy çokluğuyla verilir; karşı oy tutanakta ve gerekçeli kararda yer alır.
Görevi
5235 sayılı Kanunun 12. maddesine göre kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere ağır ceza mahkemeleri şu davalara bakar:
- Yağma (TCK 148), irtikâp (TCK 250/1 ve 2), kamu görevlisinin resmi belgede sahteciliği (TCK 204/2) ve hileli iflas (TCK 161).
- TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısmının dört, beş, altı ve yedinci bölümlerinde tanımlanan devletin güvenliğine, anayasal düzene, ulusal savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332. maddeler hariç).
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar.
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlar.
Son bent nedeniyle kasten öldürme, nitelikli cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu madde imal ve ticareti, nitelikli yağma ve enerji tesislerinden hırsızlık (TCK 142/3) gibi suçlar ağır ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık göçmen kaçakçılığı (TCK 79/1: beş yıldan sekiz yıla kadar) ve nitelikli hırsızlığın TCK 142/2’deki şekli (üst sınır on yıl) gibi üst sınırı on yılı aşmayan suçlar, nitelikli hâller bulunsa bile kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Nitelikli dolandırıcılık, 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla ağır ceza mahkemesinin görev listesinden çıkarılmıştır; geçici hükümle o tarihte ağır ceza mahkemelerinde görülmekte olan davaların bu mahkemelerde sonuçlandırılması öngörülmüştür. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren suçlardan bazıları yağma suçu, uyuşturucu madde ticareti, kasten öldürme ve çocukların cinsel istismarı yazılarında ele alınmıştır.
Ağır Ceza Yargılamasının Özellikleri
CMK 150/3’e göre alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada müdafi bulunması zorunludur; şüpheli veya sanığın müdafii yoksa baro tarafından atanır. Ağır ceza mahkemesinde görülen dosyaların büyük bölümü bu kapsama girer. Ağır ceza mahkemesi ve başkanının kararlarına karşı itiraz, CMK 268/3-c uyarınca o yerde birden fazla daire varsa numara olarak izleyen daireye, tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesine yapılır. Ayrıca asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararlarına karşı itirazlar da yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesince incelenir. Ağır ceza mahkemesi, 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu uyarınca yabancı devletlerin iade taleplerini de incelemekle görevlidir; bu konu kırmızı bülten ve iade talebi yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Çocuk Mahkemeleri ve Diğer Özel Ceza Mahkemeleri
Çocuk Mahkemesi ve Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun 25. maddesine göre çocuk mahkemesi tek hâkimden oluşur ve her il merkezinde kurulur; çocuk ağır ceza mahkemesi ise bir başkan ve iki üyeyle toplanır. Aynı Kanunun 26. maddesine göre çocuk mahkemesi, asliye ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlar bakımından adli süreçteki çocuklar hakkında açılacak davalara; çocuk ağır ceza mahkemesi ise çocuklar tarafından işlenen ve ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlara bakar. Çocuk mahkemelerinde yapılan duruşmalarda Cumhuriyet savcısı bulunmaz; ancak savcılar bu mahkemelerin kararlarına karşı kanun yoluna başvurabilir.
Çocukların yetişkinlerle birlikte suç işlemesi hâlinde 5395 sayılı Kanunun 17. maddesi uyarınca soruşturma ve kovuşturma kural olarak ayrı yürütülür. Davaların birlikte yürütülmesinin zorunlu görülmesi hâlinde genel mahkemelerde birleştirme kararı verilebilir ve birleştirilen davalar genel mahkemelerde görülür. Çocuk yargılamasında suç tarihindeki yaş belirleyicidir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişi, yargılama sırasında yetişkin olsa da çocuk mahkemesinde yargılanır ve TCK 31’deki yaş küçüklüğü indirimi ile TCK 58/5 uyarınca tekerrüre esas olmama kuralı uygulanır.
Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 76. maddesi ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 156. maddesi uyarınca bu kanunlardaki suçlara ilişkin davalar fikri ve sınai haklar ceza mahkemelerinde görülür. Telif hakkına tecavüz, korsan yayın, marka hakkına tecavüz ve taklit ürün satışı bu mahkemelerin görevine giren başlıca suçlardır. Bu mahkemelerin kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye ceza mahkemeleri bu görevi yürütür.
İcra Mahkemesinin Ceza Görevleri
2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 331 ila 354. maddelerinde düzenlenen mal beyanında bulunmama, taahhüdü ihlal, çocuk teslimi emrine aykırılık ve nafaka yükümlülüğüne aykırılık gibi fiiller, icra mahkemesi tarafından yargılanır. Bu fiillerin önemli bir kısmının yaptırımı tazyik veya disiplin hapsidir. İİK 353’e göre icra mahkemesinin tazyik ve disiplin hapsine ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Bu bapta yer alan suçlardan verilen hükümler bakımından ise CMK’nın kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır.
İnfaz Hâkimliği
4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ile kurulan infaz hâkimlikleri, ceza infaz kurumlarındaki hükümlü ve tutuklulara ilişkin işlemlere ve disiplin cezalarına karşı yapılan şikâyetleri inceler. 14.04.2020 tarihli 7242 sayılı Kanundan sonra 5275 sayılı Kanunun 98 ila 101. maddeleri uyarınca çektirilecek cezanın hesabındaki duraksamalar ve birden fazla hükümdeki cezaların toplanması da infaz hâkimliğinin görevindedir. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 06.02.2024 tarihli E. 2023/12366, K. 2024/1023 sayılı kararında, içtimanın çözülmesi talebi üzerine iki infaz hâkimliği arasında doğan olumsuz yetki uyuşmazlığı giderilmiştir. Cezaların toplanması ve içtimanın çözülmesi tekerrür, zincirleme suç ve içtima rehberinde, açık cezaevine geçiş ise açık cezaevi infaz süreci yazısında açıklanmıştır.
İlk Derece Mahkemelerinin Verdiği Kararların Nitelikleri
CMK 223/1’e göre beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararları hükümdür. Hüküm niteliğindeki kararlar davayı sona erdirir ve kanun yoluna konu olur. Hüküm dışındaki kararlar ise ara kararıdır; bunlara karşı kural olarak hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulur, kanunda ayrıca gösterilmişse itiraz edilebilir.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Karar | Ne zaman verilir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Beraat | Fiil suç değilse, sanık işlemediyse, kast veya taksir yoksa, hukuka uygunluk nedeni varsa veya suçun işlendiği sabit değilse | CMK 223/2 |
| Ceza verilmesine yer olmadığı | Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, zorunluluk hâli gibi kusuru kaldıran nedenler; etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık sebebi, karşılıklı hakaret, haksızlık içeriğinin azlığı | CMK 223/3-4 |
| Mahkûmiyet | Suçun işlendiği sabitse | CMK 223/5 |
| Güvenlik tedbiri | Cezaya ek olarak veya ceza yerine tedbir gerekiyorsa | CMK 223/6 |
| Davanın reddi | Aynı fiil nedeniyle önceden verilmiş hüküm veya açılmış dava varsa | CMK 223/7 |
| Düşme | Zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme, ölüm, uzlaşma gibi sebepler | CMK 223/8 |
| Durma | Kovuşturma şartı henüz gerçekleşmemişse; itiraz edilebilir | CMK 223/8 |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında, şartları varsa | CMK 231 |
| Görevsizlik ve yetkisizlik | Mahkeme görevli veya yetkili değilse; adli yargı içinde itiraz yolu açık | CMK 4-5, 17 |
CMK 223/9’a göre derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Bu kural, sanığın lekelenmeme hakkını korur: örneğin zamanaşımı dolmuş olsa bile dosyadaki delillerden sanığın suçu işlemediği anlaşılıyorsa düşme değil beraat kararı verilmelidir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen şartları 12. Yargı Paketi HAGB düzenlemesi yazısında açıklanmıştır.
Suç vasfının yargılama sırasında değişmesi, mahkemeye ek bir yükümlülük getirir. Ceza Genel Kurulunun 25.10.2023 tarihli E. 2022/154, K. 2023/551 sayılı kararında, şantaj suçundan açılan davada sanıklar aleyhine nitelikli tehdit hükümlerinin uygulanmasının, CMK 226 uyarınca ek savunma hakkı verilmesini gerektirdiği ve aksi uygulamanın savunma hakkının sınırlandırılması olduğu kabul edilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Daireleri (İstinaf)
Kuruluş ve Görevleri
Bölge adliye mahkemeleri, 5235 sayılı Kanunun 25. maddesi uyarınca bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde kurulur ve 20.07.2016’dan bu yana faaliyettedir. Kanunun 29. maddesine göre her bölge adliye mahkemesinde en az iki ceza dairesi bulunur; daireler bir başkan ve üyelerden oluşur. 5235 sayılı Kanunun 37. maddesine göre ceza dairelerinin görevleri; ilk derece ceza mahkemelerince verilen ve kesin olmayan hüküm ve kararlara karşı yapılan başvuruları incelemek, yargı çevresindeki ilk derece ceza mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek ve hâkimlerin davayı görmesine engel çıkması hâlinde davanın başka bir mahkemeye nakline karar vermektir.
Hangi Kararlar İstinaf Edilebilir?
CMK 272/1’e göre ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir; on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir. CMK 272/3’e göre ise hapis cezasından çevrilenler hariç sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri, üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümleri ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler istinaf edilemez; bu hükümler tekerrüre de esas olmaz. Kesin adli para cezası sınırı, 7499 sayılı Kanunla üç bin liradan on beş bin liraya çıkarılmıştır.
İstinaf Süresi
CMK 273/1’e göre istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır. 2.3.2024 tarihli 7499 sayılı Kanundan önce süre hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündü ve ayrıca gerekçeli istinaf dilekçesi için ek süre öngörülmüştü. Yeni sistemde süre gerekçeli kararın tebliğiyle başladığından, istinaf dilekçesinin gerekçeli kararı karşılayacak şekilde ve bu iki haftalık süre içinde hazırlanması gerekir.
Bölge Adliye Mahkemesinin Kararları
CMK 280/1’e göre bölge adliye mahkemesi dosyayı inceledikten sonra şu kararlardan birini verir:
- Esastan ret: İlk derece kararında hukuka aykırılık, delillerde veya işlemlerde eksiklik yoksa ve ispat değerlendirmesi yerindeyse.
- Düzelterek esastan ret: Kanunda sayılan sınırlı hâllerde hukuka aykırılığın bölge adliye mahkemesince düzeltilmesi.
- Bozma ve gönderme: Yalnızca CMK 289’daki hukuka kesin aykırılık hâlleri (280/1-e) ile soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmemesi, önödeme veya uzlaştırmanın uygulanmaması ya da davanın başka bir davayla birlikte yürütülmesinin zorunlu olması (280/1-f) hâllerinde.
- Duruşma açarak yeniden hüküm: Diğer bütün hâllerde bölge adliye mahkemesi davanın yeniden görülmesine karar verir; duruşma sonunda istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece hükmünü kaldırarak yeni hüküm kurar.
Bozma yetkisinin sınırlı olması, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarında açıkça vurgulanmaktadır. Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 22.06.2026 tarihli E. 2026/7867, K. 2026/11982 sayılı kararında, bölge adliye mahkemesinin zincirleme suç hükümlerinin uygulanmadığı gerekçesiyle dosya üzerinden verdiği bozma kararının CMK 280/1-e ve f’de sayılan sebepler arasında yer almadığı belirtilmiştir. Daire, Ceza Genel Kurulunun 30.04.2025 tarihli E. 2024/6-490, K. 2025/197 sayılı kararına ve Anayasa Mahkemesinin 09.01.2025 tarihli 2023/33667 başvuru numaralı kararına atıfla, kanuni dayanağı olmayan bu tür bozma kararlarının ve bunlara dayanılarak ilk derece mahkemesince kurulan hükümlerin hukuka açık ve ağır aykırılıkla malul olduğunu kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi aynı kararda, kanunda sayılanlar dışındaki bir nedenle bozma yapılmasının başvurucunun temyiz hakkını elinden aldığını ve mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğini belirtmiştir.
Bölge adliye mahkemesi, delilleri yeniden değerlendirerek ilk derece mahkemesinden farklı bir sonuca ulaşacaksa duruşma açmak zorundadır. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 09.09.2026 tarihli E. 2022/712, K. 2026/7699 sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet hükmünü duruşma açmadan dosya üzerinden kaldırıp beraat kararı veren bölge adliye mahkemesinin, bu değerlendirmeyi CMK 280/1-g uyarınca duruşma açarak ve tarafları çağırarak yapması gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Bölge Adliye Mahkemesi Kararlarına Karşı Olağanüstü Yollar
CMK 308/A’ya göre bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde kararı veren daireye itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Sanık aleyhine itiraz için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir hata bulunması zorunludur. Daire itirazı yerinde görmezse dosyayı ceza daireleri başkanlar kuruluna gönderir. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 20.04.2026 tarihli E. 2025/4399, K. 2026/3454 sayılı kararına konu dosyada, bölge adliye mahkemesinin kesin nitelikteki esastan ret kararları bu yolla kaldırılmış ve yeni hükümler kurulmuştur.
5235 sayılı Kanunun 35. maddesine göre bölge adliye mahkemesi ceza daireleri başkanlar kurulu, daireler arasındaki iş bölümü uyuşmazlıklarını çözer ve benzer olaylarda bölge adliye mahkemelerinin kesin nitelikteki kararları arasında uyuşmazlık bulunması hâlinde, uyuşmazlığın giderilmesini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla Yargıtay’ın ilgili ceza dairesinden ister. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 2024 yılında kamu görevlilerinin sistem sorgulamalarına ilişkin olarak verdiği ve 11.05.2026 tarihli E. 2024/1298, K. 2026/4850 sayılı kararında da uygulanan içtihat, bu yolla verilmiş bir uyuşmazlık giderme kararıdır.
Yargıtay Ceza Daireleri (Temyiz)
Kuruluş ve İş Bölümü
2797 sayılı Yargıtay Kanununun 5. maddesine göre Yargıtay’da on iki hukuk ve on iki ceza dairesi bulunur. Daireler arasındaki iş bölümü, Kanunun 14. maddesi uyarınca Başkanlar Kurulunca hazırlanan ve Büyük Genel Kurulca onaylanan kararla belirlenir. Yürürlükteki iş bölümü, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 29.06.2026 tarihli ve 2026/1 sayılı kararıyla belirlenmiş ve 30.06.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Bu karara göre ceza dairelerinin baktığı başlıca dosyalar şöyledir:
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Daire | Başlıca suçlar |
|---|---|
| 1. Ceza Dairesi | Kasten öldürme ve kasten yaralama (TCK 81-88) |
| 2. Ceza Dairesi | Hırsızlık (TCK 141-147), konut dokunulmazlığının ihlali, karşılıksız yararlanma |
| 3. Ceza Dairesi | Soykırım ve insanlığa karşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar, casusluk, terör mevzuatı |
| 4. Ceza Dairesi | Göçmen kaçakçılığı, insan ticareti, hakaret, nefret ve ayrımcılık |
| 5. Ceza Dairesi | Zimmet, irtikâp, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma, görevi kötüye kullanma (TCK 235-266) |
| 6. Ceza Dairesi | Tehdit, şantaj, yağma (TCK 148-152), mala zarar verme |
| 7. Ceza Dairesi | Kaçakçılık, bankacılık ve petrol piyasası mevzuatından doğan suçlar |
| 8. Ceza Dairesi | İşkence ve eziyet, parada sahtecilik, suçu övme, uyuşturucu suçlarının bir kısmı |
| 9. Ceza Dairesi | Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, cinsel taciz (TCK 102-105) |
| 10. Ceza Dairesi | Uyuşturucu suçlarının bir kısmı, gıda ve ilaç güvenliği |
| 11. Ceza Dairesi | Dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, belgede sahtecilik, bilişim suçları |
| 12. Ceza Dairesi | Taksirle öldürme ve yaralama, özel hayatın gizliliği ve kişisel veriler, trafik güvenliği, müstehcenlik |
Uyuşturucu suçlarına ilişkin dosyalar 8. ve 10. Ceza Daireleri arasında pay esasına göre dağıtılır. Bir dosyada birden fazla suç varsa, kural olarak yaptırımı en ağır olan suça bakmakla görevli daire incelemeyi yapar. İş bölümü zaman zaman değiştiğinden, eski tarihli kararlarda aynı suçun başka bir daire tarafından incelendiği görülebilir; örneğin tehdit dosyaları 2026 Temmuz ayından önce 4. Ceza Dairesince incelenmekteydi.
Hangi Kararlar Temyiz Edilebilir?
CMK 286/1’e göre bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir. Ancak CMK 286/2 geniş bir istisna listesi içerir. Buna göre, ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar, beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan kararlar, kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar, adli para cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar ve on yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararlarının esastan reddine ilişkin kararlar temyiz edilemez. CMK 286/3 ise hakaretin nitelikli şekli, halkı kin ve düşmanlığa tahrik, silahlı örgüt ve toplantı ve gösteri yürüyüşleri kanununa aykırılık gibi belirli suçlarda bu sınırlara bakılmaksızın temyiz yolunu açık tutar.
Bu sınırlamanın uygulamadaki sonucu açıktır: asliye ceza mahkemesinde görülen dosyaların büyük bölümü bölge adliye mahkemesinde kesinleşir. Bu nedenle istinaf dilekçesi, çoğu dosyada son kanun yolu dilekçesi olarak hazırlanmalıdır. Kesinleşen bu kararlara karşı ancak CMK 308/A, kanun yararına bozma, yargılamanın yenilenmesi veya bireysel başvuru gibi olağanüstü yollar kalır.
Temyiz Süresi ve Temyiz Nedenleri
CMK 291/1’e göre temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye yapılır. Bu süre de 7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. CMK 288’e göre temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır. CMK 294’e göre temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz dilekçesinde göstermek zorundadır. Yargıtay, istinaftan farklı olarak kural olarak maddi vakıaları yeniden değerlendirmez; delillerin hukuka uygun toplanıp toplanmadığını ve hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını denetler. CMK 289’daki hukuka kesin aykırılık hâlleri ise temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa bile dikkate alınır.
Yargıtay’ın Kararları
- Temyiz isteminin esastan reddi: Bölge adliye mahkemesi hükmü hukuka uygunsa (CMK 302/1).
- Bozma: Hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar nedeniyle; bozma sebepleri ilamda ayrı ayrı gösterilir (CMK 302/2-4).
- Düzelterek onama veya Yargıtay’ın kendisinin hüküm kurması: CMK 303’te sayılan, yeniden yargılamayı gerektirmeyen hâllerde.
CMK 304’e göre Yargıtay, bozduğu dosyayı kural olarak hükmü bozulan bölge adliye mahkemesine veya başka bir bölge adliye mahkemesine; bozma istinaf başvurusunun esastan reddi kararına ilişkinse ilk derece mahkemesine gönderir. CMK 307/3’e göre Yargıtay’ın bozma kararına uyulması hâlinde ilk derece mahkemesince verilen karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz yoluna başvurulabilir. CMK 307/4’e göre bölge adliye veya ilk derece mahkemesinin Yargıtay’ın bozma kararına direnme hakkı vardır; direnme kararı önce bozmayı veren daireye gönderilir, daire kararını düzeltmezse dosya Ceza Genel Kuruluna gider. CMK 307/5’e göre hüküm yalnız sanık lehine temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz.
Yargıtay’ın İlk Derece Mahkemesi Olarak Görevi
Kanunlarda belirtilen bazı kişiler hakkında Yargıtay ceza daireleri ilk derece mahkemesi olarak yargılama yapar. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu uyarınca birinci sınıf olan veya birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcıların görevden doğan suçları ile kişisel suçları bunun tipik örneğidir. Bu davalarda Yargıtay ceza dairesinin verdiği hükümler, 2797 sayılı Kanunun 15/3 maddesi uyarınca Ceza Genel Kurulunca temyizen incelenir. Ceza Genel Kurulunun 10.06.2026 tarihli E. 2025/124, K. 2026/365 sayılı kararı, ilk derece mahkemesi sıfatıyla yargılama yapan Yargıtay 11. Ceza Dairesinin bir hâkim hakkında verdiği hükmü bu yolla inceleyerek bozmuştur. CMK 268/3-e’ye göre Yargıtay ceza dairelerinin esas mahkeme olarak baktıkları davalarda verdikleri kararlara karşı itiraz, numara itibarıyla izleyen ceza dairesince incelenir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Olağanüstü Kanun Yolları
Ceza Genel Kurulu
2797 sayılı Kanunun 7. maddesine göre Ceza Genel Kurulu, ceza dairelerinin başkan ve üyelerinden oluşur. Kanunun 15. maddesine göre Ceza Genel Kurulu; Yargıtay dairelerinin bozma kararlarına karşı verilen direnme kararlarını inceler, ceza daireleri arasındaki içtihat uyuşmazlıklarını ve bir dairenin yerleşmiş içtihadından dönmek istemesi hâlini içtihadı birleştirme yoluyla karara bağlar ve ilk derece mahkemesi olarak ilgili dairelerce verilen hükümleri temyizen inceler. Ceza Genel Kurulu kararları alt mahkemeler için hukuken bağlayıcı olmasa da uygulamada yol gösterici kabul edilir; içtihadı birleştirme kararları ise bütün mahkemeleri bağlar.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının İtirazı (CMK 308)
CMK 308, 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla önemli ölçüde değiştirilmiştir. Yeni metne göre Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç tüm kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, re’sen veya istem üzerine, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Maddeye eklenen dördüncü fıkraya göre itiraz istemi sanık, sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar, katılan ve katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler tarafından yapılabilir. İtiraz üzerine dosya önce kararı veren daireye gönderilir; daire kararını düzeltmezse dosya Ceza Genel Kuruluna gider.
Kanun Yararına Bozma (CMK 309)
Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bu kararın Yargıtay’ca bozulması istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir; Başsavcılık bu istemi ilgili ceza dairesine iletir. Kanun yararına bozma, kanun yolu denetiminden geçmemiş kesin kararların düzeltilmesini sağlar. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 15.05.2025 tarihli E. 2025/1811, K. 2025/5333 sayılı kararında, yarar sağlama amacı bulunmadan yalnızca fotoğrafları yayımlama tehdidinde bulunan sanık hakkında şantajdan verilen kesinleşmiş mahkûmiyet bu yolla bozulmuştur. CMK 309/4’e göre bozma sebebi davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkinse kararı veren mahkeme yeniden inceleme yapar; mahkûmiyete ilişkin hükümlerde ise kanun yararına bozma kural olarak hükümlü aleyhine sonuç doğurmaz.
Yargılamanın Yenilenmesi
CMK 311 ve devamı maddelere göre kesin hükümle sonuçlanmış bir dava, kanunda sayılan sınırlı sebeplerle hükümlü lehine veya aleyhine yeniden görülebilir. Sahte belge veya yalan tanıklık üzerine hüküm kurulması, hükme katılan hâkimin görevini kötüye kullanması, yeni olay veya delillerin ortaya çıkması ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ya da Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı vermesi başlıca yenileme sebepleridir. Talep, hükmü veren mahkemeye yapılır.
Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
Olağan kanun yolları tüketildikten sonra, Anayasa’da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkın ihlal edildiğini ileri süren kişi, 6216 sayılı Kanunun 47/5 maddesi uyarınca kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı yargılamanın yenilenmesi sebebidir. İç hukuk yolları tükendikten sonra kesin kararın tebliğinden itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine de başvurulabilir. Bireysel başvuru yolunun yabancılar bakımından kullanımı sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru yazısında anlatılmıştır.
Kanun Yolları ve Süreler Tablosu
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Kanun yolu | Hangi karara karşı | Süre | Merci | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| İtiraz | Hâkim ve mahkeme kararları (sulh ceza, ara kararlar) | Öğrenmeden itibaren 2 hafta | CMK 268/3’te gösterilen merci | CMK 267-271 |
| İstinaf | İlk derece hükümleri | Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta | Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi | CMK 272-273 |
| Temyiz | Bölge adliye mahkemesi hükümleri | Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta | Yargıtay ceza dairesi | CMK 286, 291 |
| BAM Cumhuriyet başsavcılığı itirazı | BAM ceza dairelerinin kesin kararları | Kararın verilmesinden itibaren 1 ay; lehe itirazda süre yok | Daire, sonra ceza daireleri başkanlar kurulu | CMK 308/A |
| Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazı | Yargıtay ceza dairesi kararları | Dosyanın teslimden itibaren 3 ay; lehe itirazda süre yok | Daire, sonra Ceza Genel Kurulu | CMK 308 |
| Kanun yararına bozma | Kanun yolundan geçmeden kesinleşen kararlar | Süre yok | Yargıtay ceza dairesi | CMK 309 |
| Yargılamanın yenilenmesi | Kesin hükümler | Kural olarak süre yok | Hükmü veren mahkeme | CMK 311-323 |
| Bireysel başvuru | Kesinleşen kararlar | 30 gün | Anayasa Mahkemesi | 6216 m. 47 |
Yabancı Uyruklu Kişiler Bakımından Ceza Mahkemeleri
Türkiye’de suç işleyen yabancılar, Türk vatandaşlarıyla aynı mahkemelerde ve aynı usulle yargılanır; yabancılar için ayrı bir ceza mahkemesi yoktur. TCK 8 uyarınca fiilin kısmen veya tamamen Türkiye’de işlenmesi ya da neticenin Türkiye’de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye’de işlenmiş sayılır. Yabancı ülkede işlenen ve TCK 12-13 uyarınca Türkiye’de kovuşturulması gereken suçlarda yetkili mahkeme CMK 14’e göre belirlenir; şüpheli Türkiye’de yakalanmamış ve yerleşmemişse yetkili mahkemeyi Adalet Bakanının istemi üzerine Yargıtay belirler.
Türkçe bilmeyen şüpheli ve sanığa CMK 202 uyarınca soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında tercüman atanır; iddianamenin ve hükmün esaslı kısımları da tercüme ettirilir. Yabancılar bakımından sulh ceza hâkimliği ayrıca 6458 sayılı Kanunun 57/6 maddesi uyarınca idari gözetim kararlarına karşı başvuruları inceler. Yabancı devletin iade talebi ağır ceza mahkemesince değerlendirilir. Sınır dışı etme kararlarına karşı dava ise ceza mahkemesinde değil idare mahkemesinde açılır; bu konu sınır dışı kararı yazısında, tutuklanan yabancının ikamet ve vatandaşlık durumu ise yabancı tutuklanırsa ne olur yazısında açıklanmıştır.
Bir Ceza Dosyasında Mahkeme ve Kanun Yolu Yönünden Kontrol Listesi
- Dava, suçun kanundaki üst sınırına göre doğru mahkemede mi açılmış; görev kuralları ve bağlantı nedeniyle birleştirme imkânı incelendi mi?
- Bilişim yoluyla işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemesinin yetkisi değerlendirildi mi?
- Sanık fiil tarihinde on sekiz yaşından küçük müydü; dava çocuk mahkemesinde mi görülüyor?
- Alt sınırı beş yılı aşan suçlarda zorunlu müdafi atanmış mı?
- Suç vasfı değiştiyse CMK 226 uyarınca ek savunma hakkı verildi mi?
- Gerekçeli karar ne zaman tebliğ edildi; istinaf veya temyiz için iki haftalık süre doğru hesaplandı mı?
- Hüküm istinaf veya temyiz edilebilir mi; CMK 272/3 ve 286/2’deki kesinlik sınırları kontrol edildi mi?
- Bölge adliye mahkemesi, CMK 280/1-e ve f dışında bir sebeple dosya üzerinden bozma kararı vermiş mi?
- Kesinleşen kararlar için CMK 308/A, 308, kanun yararına bozma veya bireysel başvuru imkânı ve süreleri değerlendirildi mi?
- Kesinleşmeden sonra cezanın infazı ve toplanması bakımından infaz hâkimliğine başvurulması gereken bir durum var mı?
Sıkça Sorulan Sorular
Asliye ceza ile ağır ceza mahkemesi arasındaki fark nedir?
Ağır ceza mahkemesi; yağma, irtikâp, terör suçları ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar gibi kanunda sayılan davalara bakar ve üç hâkimli heyetle toplanır. Asliye ceza mahkemesi ise bunların dışında kalan bütün davalara bakan tek hâkimli genel görevli mahkemedir.
Sulh ceza mahkemesi hâlâ var mı?
Hayır. Sulh ceza mahkemeleri 2014 yılında 6545 sayılı Kanunla kaldırılmış ve yargılama görevleri asliye ceza mahkemelerine devredilmiştir. Yerine kurulan sulh ceza hâkimlikleri yargılama yapmaz; soruşturma evresinde tutuklama, arama, el koyma ve erişim engeli gibi hâkim kararı gerektiren işlere bakar.
Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararına nereye itiraz edilir?
2021 yılında yapılan değişiklikle sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı itirazlar, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi tarafından incelenir. Diğer kararlara itiraz ise numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliğine yapılır. İtiraz süresi iki haftadır.
Mahkemenin görevi belirlenirken nitelikli hâller dikkate alınır mı?
Hayır. 5235 sayılı Kanunun 14. maddesine göre görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır. Buna karşılık zamanaşımında ve Ceza Genel Kurulunun 2026 kararına göre basit yargılama usulünde nitelikli hâller dikkate alınır.
İstinaf süresi ne zaman başlar?
2024 yılında 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Önceki sistemdeki hükmün açıklanmasından itibaren yedi günlük süre ve ek gerekçe süresi kaldırılmıştır. Temyiz süresi de aynı şekilde düzenlenmiştir.
Her ceza davası Yargıtay’a kadar gider mi?
Hayır. CMK 286/2 uyarınca beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin esastan ret kararları, adli para cezaları ve üst sınırı iki yıla kadar olan suçlara ilişkin kararlar gibi pek çok bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez. Asliye ceza davalarının büyük bölümü istinaf aşamasında kesinleşir.
Bölge adliye mahkemesi hangi durumlarda dosyayı bozabilir?
Yalnızca CMK 280/1-e ve f’de sayılan sınırlı hâllerde: hukuka kesin aykırılık, kovuşturma şartının gerçekleşmemesi, önödeme veya uzlaştırmanın uygulanmaması ve davaların birlikte yürütülmesi zorunluluğu. Diğer hâllerde duruşma açıp kendisi hüküm kurmalıdır. Aksi hâlde verilen bozma kararı Yargıtay’a göre ağır hukuka aykırılık oluşturur.
Yargıtay kararı kesinleştikten sonra ne yapılabilir?
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından CMK 308 uyarınca Ceza Genel Kuruluna itiraz edilmesi istenebilir; 2026 değişikliğiyle sanık ve katılan bu istemi yapabilir ve süre üç aydır. Ayrıca otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, şartları varsa yargılamanın yenilenmesi yolu açıktır.
Çocuklar hangi mahkemede yargılanır?
Fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış kişiler, asliye ceza görevindeki suçlar için çocuk mahkemesinde, ağır ceza görevindeki suçlar için çocuk ağır ceza mahkemesinde yargılanır. Yetişkinlerle birlikte işlenen suçlarda davalar kural olarak ayrılır; zorunluluk varsa genel mahkemede birleştirilebilir.
Ceza Genel Kurulu ne iş yapar?
Ceza Genel Kurulu, mahkemelerin Yargıtay bozmasına karşı verdiği direnme kararlarını, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazlarını ve Yargıtay dairelerinin ilk derece olarak verdiği hükümleri inceler. Ayrıca daireler arasındaki içtihat aykırılıklarını içtihadı birleştirme yoluyla giderir.
Yabancılar için ayrı bir ceza mahkemesi var mı?
Hayır. Yabancılar Türk vatandaşlarıyla aynı ceza mahkemelerinde ve aynı usulle yargılanır; Türkçe bilmiyorlarsa tercüman atanır. İdari gözetime itiraz sulh ceza hâkimliğine, sınır dışı etme kararına karşı dava ise idare mahkemesine yapılır.
Kanun yararına bozma nedir?
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen bir karardaki hukuka aykırılığın, Adalet Bakanlığının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının başvurusu üzerine Yargıtay ceza dairesince bozulmasıdır. Mahkûmiyet hükümlerinde bozma kural olarak hükümlü aleyhine sonuç doğurmaz.
Sonuç
Türk ceza yargısı; soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliği, yargılama evresinde asliye ceza, ağır ceza, çocuk ve özel ceza mahkemeleri, kanun yolu evresinde bölge adliye mahkemesi ceza daireleri ile Yargıtay ceza daireleri ve Ceza Genel Kurulu, infaz evresinde ise infaz hâkimlikleri arasında paylaştırılmıştır. Görev, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir ve kamu düzenine ilişkindir; ağır ceza mahkemesinin görevi kanunda tek tek sayılmış, geri kalan her şey asliye cezaya bırakılmıştır.
2024 yılında 7499 sayılı Kanunla istinaf, temyiz ve itiraz süreleri iki haftaya çıkarılmış ve gerekçeli kararın tebliğine bağlanmış; 2026 yılında 7589 sayılı Kanunla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itiraz süresi üç aya çıkarılarak taraflara itiraz isteminde bulunma hakkı tanınmış; Yargıtay ceza dairelerinin iş bölümü de 1 Temmuz 2026’dan itibaren yeniden belirlenmiştir. Bölge adliye mahkemelerinin bozma yetkisinin sınırlı olduğu ve asliye ceza davalarının çoğunun istinafta kesinleştiği dikkate alındığında, hangi kararın hangi mercie ve hangi sürede taşınacağının doğru belirlenmesi, savunmanın ve mağdur vekilliğinin temel unsurlarından biridir.
Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
Mevzuat
- 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun, m. 8-15, 25-37.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 3-14, 150, 202, 223, 226, 231, 250, 251, 267-311.
- 2797 sayılı Yargıtay Kanunu, m. 5, 7, 14, 15.
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, m. 17, 25-27.
- 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m. 98-101.
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 47.
- Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 29.06.2026 tarihli ve 2026/1 sayılı iş bölümü kararı (Resmî Gazete, 30.06.2026, sayı 33296).
Yargıtay Kararları
- Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2022/712, K. 2026/7699, T. 09.09.2026
- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2026/7867, K. 2026/11982, T. 22.06.2026
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2025/124, K. 2026/365, T. 10.06.2026
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2024/1298, K. 2026/4850, T. 11.05.2026
- Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2026/1777, K. 2026/4207, T. 20.04.2026
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2025/4399, K. 2026/3454, T. 20.04.2026
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2025/341, K. 2026/172, T. 11.03.2026
- Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2025/1811, K. 2025/5333, T. 15.05.2025
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/6-490, K. 2025/197, T. 30.04.2025
- Anayasa Mahkemesi, Başvuru No. 2023/33667, T. 09.01.2025 (RG 12.06.2025)
- Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2023/12366, K. 2024/1023, T. 06.02.2024
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2022/154, K. 2023/551, T. 25.10.2023
İlgili İncelemeler
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Av. Batın YILMAZ
İstanbul Barosu – Sicil No: 77008
Bu rehber, ceza mahkemelerinin kuruluşu, görevleri ve kanun yollarına ilişkin yürürlükteki mevzuat ile yayımlanmış Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanılarak hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri 10 Kasım 2026 tarihi itibarıyla kontrol edilmiştir. Kanun yolu süreleri ve kesinlik sınırları sık değiştiğinden, her dosyada başvuru tarihindeki mevzuatın ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.