Emsal karar incelemeleri
Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun İadesi: Anayasa Mahkemesi Hak İhlali Buldu
Bu yazıda 15 başlık
- Kısa Cevap: Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi
- Anayasa Mahkemesi Ş.G. Kararının Künyesi
- Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Tatil Dönüşü Gerçekleşmeyince Açılan İade Davası
- Anne, Baba ve Adalet Bakanlığı Neyi Savundu?
- Lahey Sözleşmesi ve 5717 Sayılı Kanun İade Davasında Neyi Düzenliyor?
- Anayasa Mahkemesi İade Kararında Neden İhlal Buldu?
- Kanıtlanamadı mı, Araştırılmadı mı? Ağır Tehlike İstisnasındaki Asıl Ayrım
- Aynı Ölçüt Farklı Dosyalarda Nasıl Sonuç Verdi?
- Çocuğum Türkiye’ye Getirildi, İade Nasıl İstenir ve Dava Ne Kadar Sürer?
- Anayasa Mahkemesinin İhlal Kararı Ne Sonuç Doğurur?
- Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç: İade Kuraldır, Ancak Riski Araştırmayan Karar Ayakta Kalmayabilir
- Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
- Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
Kısa Cevap: Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi
Türk mahkemesi, Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi talebinde kural olarak çocuğun mutat meskenine derhâl dönmesine karar verir. İade ancak Sözleşme’deki sınırlı istisnalardan biri gerçekleşirse, özellikle dönüşün çocuğu fiziksel veya psikolojik tehlikeye maruz bırakacağı yönünde ciddi bir risk tespit edilirse reddedilebilir.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 4 Mart 2026 tarihli Ş.G. başvurusunda (B. No: 2025/16250) çocukların Hollanda’ya iadesine ilişkin kararda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmetti. Mahkemeye göre babanın Hollanda’daki yaşam koşulları ve iade hâlindeki riskler araştırılmamış, çocukların anneden, kardeşlerinden ve alıştıkları koşullardan ayrılmasının sonuçları da ortaya konulmamıştı.
Karar, çocuğu Türkiye’de tutan ebeveyn için bir güvence anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi iade talebini reddetmemiş, dosyayı yeniden yargılama için aile mahkemesine göndermiş, çevreye alışma ile yaş küçüklüğünün tek başına iadeden kaçınma sebebi olmadığını da yinelemiştir. Üstelik aynı Mahkeme 2025’te üç Lahey başvurusunda, biri iade ikisi ret kararına ilişkin olmak üzere, ihlal bulmamıştır.
Bu inceleme, yayımlanan karar metinlerine dayanır; çocukları belirleyebilecek ayrıntılara yer verilmemiş, Ş.G. dosyasındaki Yargıtay bozması ise UYAP’taki tam metninden okunmuştur. Çocuğun Türkiye’den izinsiz götürülmesi ayrı bir soru olduğundan bu konu için yabancı ebeveynin çocuğu Türkiye’den izinsiz götürmesi yazısına, tek başına boşanma veya velayet kararının Türkiye’deki etkisi için yabancı mahkeme kararlarının geçerliliği yazısına bakılabilir.
Anayasa Mahkemesi Ş.G. Kararının Künyesi
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Mahkeme | Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm |
| Başvuru | Ş.G., B. No: 2025/16250 (kimlik resen gizli tutulmuştur) |
| Karar tarihi | 04.03.2026 |
| Resmî Gazete | 08.06.2026, 33274 |
| Konu | Çocukların Hollanda’daki mutat meskene iadesi kararı |
| İncelenen hak | Anayasa m. 20, aile hayatına saygı hakkı |
| Sonuç | Aile hayatına saygı hakkının ihlali, oy birliği |
| Giderim | Aile mahkemesinde yeniden yargılama (hüküm D); yargılama sonuçlanıncaya kadar çocukların iade edilmemesi (hüküm E) |
Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Tatil Dönüşü Gerçekleşmeyince Açılan İade Davası
Başvurucu anne ile baba 2018’de Hollanda’da yaşarken boşandı. Boşanma hükmünün tenfizine 2022 yazında karar verildi, anne de aynı dönemde çocuklarla birlikte Türkiye’ye geldi. Dönüş için 5 Eylül 2022 tarihi kararlaştırılmıştı, ancak dönüş gerçekleşmedi.
Baba, çocukların rızası dışında alıkonulduğunu ileri sürerek Hollanda makamlarına başvurdu. Hollanda makamlarının bildirimi ve Adalet Bakanlığının yazısı üzerine Cumhuriyet başsavcılığı iade davası açtı.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Tarih | Gelişme | Hukuki önemi |
|---|---|---|
| 05.09.2022 | Kararlaştırılan dönüş tarihi geçti. | Dava dilekçesine göre çocuklar bu tarihten beri babanın rızası dışında alıkonuluyordu. |
| 28.02.2023 | İade davası açıldı. | Davayı Cumhuriyet başsavcılığı açtı. |
| 15.06.2023 | Aile mahkemesi iade talebini reddetti. | Sosyal inceleme raporlarına, çocukların anneyle kalma isteğine ve annenin şefkatinden mahrum kalmanın tehlike doğurabileceğine dayandı. |
| 01.02.2024 | Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti. | Çocukların babanın onayıyla tatile geldiğini, kanuna aykırı getirilmediklerini belirtti; üstün yarar gereği Sözleşme m. 13/1-b’deki ret şartlarının gerçekleştiğini kabul etti. |
| 18.04.2024 | Yargıtay 2. Hukuk Dairesi E. 2024/2653, K. 2024/2670 sayılı kararla oy birliğiyle bozdu. | Geri götürmemeyi koruma hakkının ihlali saydı, iadeden kaçınma sebeplerinin kanıtlanamadığını, davanın kabulü gerektiğini belirtti. |
| 20.02.2025 | Yargıtay, bozma sonrası verilen iade kararını onadı. | Karar kanun yollarından geçti. |
| 07.04.2025 | Bireysel başvuru yapıldı. | Nihai karar 28.03.2025’te tebellüğ edilmişti. |
| 30.04.2025 | Anayasa Mahkemesi tedbir kararı verdi. | Bilgi ve belgeler toplanırken iadenin telafisi imkânsız sonuçlar doğurabileceği kaydedildi. |
| 13.05.2025 | Velayet davasında protokole uygun karar verildi. | Ortak velayet kabul edildi; çocukların fiilen anneyle yaşaması öngörüldü. |
Tenfiz kararında velayete ilişkin bir düzenleme bulunmadığından velayet askıda kalmış, Nüfus Müdürlüğünün ihbarı üzerine ayrı bir yargılama yürütülmüş, velayeti anneye veren 6 Haziran 2023 tarihli karar istinafta kaldırılmıştır.
Anne, Baba ve Adalet Bakanlığı Neyi Savundu?
Baba vekili, annenin çocukları kaçırdığını, babanın rızasının bulunmadığını, annenin çocukları baskı altına aldığını ve iletişimi engellediğini savundu. Annenin iddialarının asılsız olduğunu, babaya ilişkin soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini de ekledi. Temyizde ayrıca Hollanda mahkemelerinin ikamet değişikliğini reddettiğini ve velayeti kendisine verdiğini ileri sürdü.
Anne ise babanın rızasıyla Türkiye’de kaldığını, baba ve ailesinin tehdidi nedeniyle Hollanda’ya dönemediğini ileri sürdü. İade hâlinde çocukların yeni doğan kardeşlerinden ayrılacağını, babanın yaşam koşullarının araştırılmadığını ve babanın çocuklara bakamaması durumunda kurum bakımı riskinin doğacağını belirtti. Çocukların babaya ilişkin olumsuz beyanlarının ve sosyal inceleme raporlarının dikkate alınmadığını da savundu. Karar metninde bu iddiaların doğruluğuna ilişkin bir tespit yer almamakta, Mahkeme iddiaların araştırılmamış olmasını esas almaktadır.
Adalet Bakanlığı, taraflar ortak velayette anlaştığından mağduriyetin sürüp sürmediğinin incelenmesi gerektiğini bildirdi. Anne buna karşılık tedbir kararının kendisine tebliğ edilmediğini, anlaşmayı bu nedenle kabul etmek zorunda kaldığını öne sürdü.
Lahey Sözleşmesi ve 5717 Sayılı Kanun İade Davasında Neyi Düzenliyor?
İade davası bir velayet davası değildir. Soru, çocuğun kimin yanında kalacağı değil, velayet uyuşmazlığının hangi ülkede çözüleceğidir. Anayasa Mahkemesi de Sözleşme’nin amacını, kaçırılan veya alıkonulan çocukların ivedi iadesi olarak açıklamakta ve “sınırlı sayıdaki istisnai hâller” dışında iadenin kural olduğunu belirtmektedir (Ş.G., § 21). Temel hükümler Sözleşme’nin Türkçe metni ve 5717 sayılı Kanun uyarınca aşağıda özetlenmiştir.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Konu | Hüküm | Düzenleme |
|---|---|---|
| Haksız götürme veya alıkoyma | Sözleşme m. 3 | Mutat ikametgâh devletinin hukukuna göre bir koruma hakkının ihlali aranır; hak fiilen kullanılıyor veya kullanılacak olmalıdır. |
| Yaş sınırı | Sözleşme m. 4 | Sözleşme’nin uygulanması çocuk 16 yaşına geldiğinde sona erer. |
| Altı hafta | Sözleşme m. 11 | Makam “6 hafta içinde karar vermezse” gecikmenin nedeni sorulabilir. |
| Bir yıllık süre | Sözleşme m. 12 | Bir yıl dolmadan başvurulmuşsa derhâl dönüşe karar verilir; sonraki başvuruda çocuğun “yeni çevresine intibak ettiği” anlaşılmadıkça dönüş emredilir. |
| Rıza veya hakkın kullanılmaması | Sözleşme m. 13/1-a | Koruma hakkının fiilen kullanılmaması, götürmeye rıza veya sonradan kabul iadeyi zorunlu olmaktan çıkarır. |
| Ağır tehlike | Sözleşme m. 13/1-b | Dönüşün çocuğu fiziki veya psikolojik tehlikeye maruz bırakması ya da “müsamaha edilemeyecek” bir duruma düşürmesi yönünde ciddi risk aranır. |
| Çocuğun görüşü | Sözleşme m. 13/2 | Yaşı ve olgunluğu görüşünün dikkate alınmasını gerektiren çocuk dönmek istemiyorsa iade reddedilebilir. |
| Temel haklar | Sözleşme m. 20 | Dönüş, talep edilen devletin insan hakları ve temel özgürlüklere ilişkin ilkelerine aykırıysa reddedilebilir. |
| Velayet esası | Sözleşme m. 16, 19; 5717 m. 12-14 | İade kararı koruma hakkının esasını etkilemez; iadeye karar verilirse ayrıca velayet kararı verilmez, iade davası sırasında açılan velayet davası bekletilir. |
Marcus Frank Cerny kararına göre ağır tehlike istisnası, çocuğun üstün yararı kavramıyla eş değer değildir ve koruma hakkının esasını değerlendirmenin aracı olamaz; klasik örnekleri çocuk istismarı ve aile içi şiddet iddialarıdır (§ 59).
Anayasa Mahkemesi İade Kararında Neden İhlal Buldu?
Velayet hakkı ihlal edilerek alıkonulan çocuklar bakımından “çocukların mutat meskenlerine derhâl iade edilmesi kuraldır” (§ 23). İstisna, iadenin çocuğu fiziki veya psikolojik tehlikeye maruz bırakacağının ya da müsamaha edilemeyecek bir duruma düşüreceğinin tespitidir. Mahkeme, yargı makamlarının Sözleşme’yi uygularken Anayasa’nın 20. ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini denetleyebileceğini belirtmiştir (§ 22).
Mahkemeye göre iade davalarında tarafların koşulları ayrıntılı incelenmeli, tarafların çıkarları ile çocuğun yüksek menfaati arasında denge kurulmalıdır. Bu inceleme “anneye bağımlılık çağındaki çocuklar” bakımından çocuğun yaşını, anneyle yaşadığı yer ve süreyi, annenin yaşam koşullarına alışma düzeyini, annenin iade edilecek ülkede çocukla yaşama olanağını ve iade hâlindeki riskleri kapsar (§ 24). Mahkeme bu ölçütü, metnine erişilemeyen Dilek Tsakırıdıs kararına (§ 46) atıfla açıklamakta, gerekçe bundan sonra dört adımda ilerlemektedir:
- Raporlar dosyada vardı. Sosyal inceleme raporlarında annenin bakımı üstlendiği, çocukların anneyle sıcak bir ilişkisi olduğu, anne yanında risk görülmediği ve babanın çocuklarla yaşamaya yönelik belirgin bir planının bulunmadığı tespit edilmişti. Mahkemeye göre bu tespitlerden, anneden ve kardeşlerden ayrılmanın psikososyal kimlik gelişimi bakımından travmatik sonuçlar doğurabileceği sonucuna ulaşmak mümkündü (§ 25).
- Mutat meskendeki koşullar araştırılmamıştı. Annenin kötü davranış, tehdit ve yaşam koşullarına ilişkin iddialarına rağmen babanın yaşam koşulları ve iade hâlinde tehlike bulunup bulunmayacağı ayrıca araştırılmamıştı (§ 26).
- Kardeş birliği değerlendirilmemişti. Annenin yeni evliliğinden doğan çocuk nedeniyle iadenin çocukları kardeşlerinden koparıp koparmayacağı tartışılmamış, çocuğun üstün yararı ile Sözleşme birlikte ele alınmamıştı (§ 27).
- Yaş ve alışma yeterli değildir, ancak risk somut olarak incelenmelidir. Alışma ve yaş küçüklüğü tek başına iadeden kaçınma sebebi değildir. Bununla birlikte anneye bağımlı çocukların karşılaşacağı riskler somut olayın koşullarıyla değerlendirilmeli, iade edilecek yerdeki koşullar araştırılmamışsa mevcut koşulların değiştirilmesindeki riskler daha fazla önem taşır (§ 28).
Sonuç paragrafı yaşı, anneye bağımlılığı, doğumdan beri süren birlikteliği, uyumu ve kardeşlerle yaşamayı bir arada saymakta ve ayrılığın sonuçlarının yargı makamlarınca ortaya konulmadığını belirtmektedir (§ 29). Mahkemenin vardığı sonuç şöyledir:
“Sonuç olarak somut olayın koşulları, çocuğun üstün yararı ilkesi ve Lahey Sözleşmesi birlikte gözetilmek suretiyle aile hayatına saygı hakkı kapsamında ilgili ve yeterli gerekçeyle ve araştırmayla bir değerlendirme yapılmadığı sonucuna ulaşılmıştır…”
Tatil dönüşünün gerçekleşmemesinin koruma hakkını ihlal ettiği tespiti Yargıtay bozmasına aittir; Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesinde bu konuda açık bir inceleme yer almamakta, gerekçe iadenin sonuçlarına yönelmektedir.
Kanıtlanamadı mı, Araştırılmadı mı? Ağır Tehlike İstisnasındaki Asıl Ayrım
Ş.G. kararının değeri, Yargıtay ile Anayasa Mahkemesinin yakın önermelerden farklı sonuçlara ulaşmasında görülür. Yargıtay bozmasına göre ciddi riskin ve diğer iadeden kaçınma sebeplerinin varlığı “kanıtlanamamıştır”, ortama alışma ve yaş ise Sözleşme’de iadeden kaçınma sebebi sayılmamıştır; iadenin ciddi risk oluşturacağının “ortaya konulması” gerekir. Bozmada aile mahkemesinin dayandığı rapora ve anneden ayrılma gerekçesine ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır. Anayasa Mahkemesi alışma ve yaş önermesini reddetmemiş, ancak “tek başına” kaydıyla yinelemiştir (§ 28). Ayrılık önermeden çok ondan önceki adımdadır; belirleyici soru, riskin yeterince araştırılıp araştırılmadığıdır.
Bu ayrım, tehlikeyi kimin göstermesi gerektiği sorusunu gündeme getirir. Sözleşme’nin Türkçe metni 13. maddenin girişinde “geri dönmeye itiraz eden kişi, kurum veya örgüt” ifadesini anar, ancak (b) bendindeki “ciddi bir risk olduğunu tesbit ederse” ibaresinin öznesi açık değildir. İngilizce metinde ise fiil, iadeye itiraz eden tarafa bağlanmıştır. Bu nedenle Sözleşme ilk bakışta itiraz edene bir ortaya koyma yükü getirir. Ş.G. kararında “ispat” sözcüğü geçmemekte, “kanıtlanamadığı” ifadesi yalnızca Yargıtay gerekçesinin aktarımında yer almakta (§ 10), ispat yükü konusunda açık bir değerlendirme bulunmamaktadır. Yargıtay bozmasında da riskin kim tarafından ortaya konulacağı açıkça belirtilmemiştir.
Bu dosyada anne somut iddialar ileri sürmüş, raporlar da dosyada bulunmuş, Mahkeme de araştırma yapılmasını beklemiştir. Buradan, soyut bir tehlike iddiasının da aynı araştırmayı zorunlu kılacağı sonucu çıkarılamaz; aradaki sınır karardan bütünüyle anlaşılamamaktadır.
İkinci açık soru süredir. T.S. kararında Mahkeme yaklaşık üç yıl süren yargılamayı aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır. Ş.G. kararı ise daha fazla araştırma istemektedir; yurt dışındaki yaşam koşullarının araştırılması zaman aldığından iki beklenti aynı dosyada çatışabilir. Kararda bu çatışmaya ilişkin bir yöntem gösterilmemiştir.
Ortak Velayet Protokolü Gerekçede Nerede Duruyor?
İade kararı kanun yollarından geçtikten sonra taraflar, 12 Mayıs 2025 tarihli protokolle ortak velayet ve çocukların fiilen anneyle yaşaması konusunda anlaştı. Mahkemenin değerlendirme bölümünde (§ 25-30) protokol, ortak velayet veya Bakanlığın görüşüne ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır.
Bu sessizlikten, protokolün iadeyi engellediği veya etkisiz olduğu sonucu çıkarılamaz. Üstelik 5717 sayılı Kanun’un 13. maddesi, iade başvurusundan sonra verilen velayet kararının iade talebinin reddine “gerekçe oluşturmaz” dediğinden protokolün etkisi yeniden yargılamada ayrıca tartışılabilir. Benzer biçimde kardeş birliğini doğuran yeni evlilik, Ocak 2023’te, yani kararlaştırılan dönüş tarihinden sonra gerçekleşmiştir. Kararda bu zamanlamanın etkisi üzerinde durulmamıştır; baba açısından tartışılabilecek bir nokta da budur.
Aynı Ölçüt Farklı Dosyalarda Nasıl Sonuç Verdi?
Aşağıdaki tablo, Kasım 2026’da web aramasıyla ulaşılan ve metni okunan Anayasa Mahkemesi kararlarından seçilmiştir. Bu bir tam tarama değildir ve başarı oranı gibi okunmamalıdır; Yargıtay kararları tablonun ardından ele alınmıştır.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Karar | Mutat mesken ve başvurucu | Derece mahkemesi sonucu | Anayasa Mahkemesi sonucu | Belirleyici husus |
|---|---|---|---|---|
| Ş.G., 2025/16250 (04.03.2026) | Hollanda; anne | Bozma sonrası iade | İhlal, oy birliği | Riskler ve ayrılığın sonuçları araştırılmadı |
| T.S., 2022/31535 (30.04.2024) | Almanya; anne | Bozma sonrası iade | İhlal: süre yönünden oy birliği, diğer iddialar yönünden oy çokluğu | Yaklaşık üç yıllık yargılama; inceleme şeklî bulundu |
| Marcus Frank Cerny, 2013/5126 (02.07.2015) | ABD’den götürme iddiası; baba | İade reddi | İhlal, oy çokluğu; yeniden yargılamada hukuki yarar görülmedi | Ret gerekçesi Sözleşme’nin istisnalarıyla ilişkilendirilmedi |
| A.H., 2022/53856 (07.01.2025) | Bulgaristan; baba | İade | İhlal yok, oy birliği | Muvafakat geri alındı; tehlike ispatlanamadı |
| C.B., 2022/58462 (04.02.2025) | ABD (başvurucunun iddiası); geride kalan ebeveyn | İade reddi | İhlal yok, oy birliği | Araştırma ve gerekçe yeterli bulundu |
| E.B., 2022/103758 (14.05.2025) | Almanya; baba | İlk derecede iade; istinafta ret, Yargıtay onaması | İhlal yok, oy birliği | Çocuğun olgunluğu, görüşü ve ciddi risk tespiti |
Bu kararlardan dört sonuç çıkmaktadır:
- Denetim sonuca değil gerekçeye yöneliktir. İhlal hem iade kararlarında (Ş.G., T.S.) hem ret kararında (Cerny) bulunmuştur. Cerny dosyasında çocuğun yaşına ve anneye muhtaç olmasına dayanan ret, Sözleşme koşullarının neden oluşmadığı açıklanmadığı için yetersiz görülmüştür (§ 87). İhlal bulunmayan dosyalarda da hem iade (A.H.) hem ret (C.B., E.B.) vardır.
- Uyum güçlüğü kendiliğinden tehlike değildir. A.H. dosyasında ek raporda çocuğun dil bilmediği için uyumda zorlanacağı, babadan ayrılmanın psikososyal gelişimi olumsuz etkileyebileceği belirtilmişti. Aile mahkemesi dil sorununu psikolojik tehlike saymamış, Anayasa Mahkemesi de gerekçeleri yeterli bulmuştur. O dosyada iade çocuğun annesine teslimini öngörüyordu; Ş.G. dosyasında ise anneden ve kardeşlerden ayrılma somut iddia olmasına rağmen tartışılmamıştır.
- Çocuğun görüşü olgunlukla birlikte anlam kazanır. E.B. dosyasında istinaf mahkemesi çocuğun olgunluğuna, beyanlarına ve babanın yaşantısına ilişkin tespitlere dayanarak ciddi risk sonucuna varmış, kesinleşmemiş beraat kararı bu sonucu engellememiştir. Anayasa Mahkemesi ceza dosyasına ilişkin ayrı bir tespit yapmamıştır. T.S. dosyasında ise çoğunluk, çocukların beyanı alınmadan karar verildiği iddiasının karşılanmadığını kaydetmiş; karşı oy, çocukların yaşı gereği görüşlerinin dikkate alınmasını gerektiren bir gözlem bulunmadığını belirtmiştir.
- İstisnanın sınırı karşı oylarda tartışılmaktadır. T.S. kararındaki iki üyeye göre raporda iadeye engel bir tehlike tespiti yoktur ve çoğunluk, adli yargı mercilerinin gerekçeleri yerine dosya kapsamında bulunmayan tespitlere ve annenin beyanlarına dayanmıştır.
Koruma Hakkı Hangi Hukuka Göre Belirlenir?
C.B. dosyası bu konuda açık bir soru bırakmaktadır. Velayetin ABD’de ortak düzenlendiği belirtilmiş, aile mahkemesi ise Türk Medeni Kanunu’nu esas alarak başvurucunun çocuk üzerinde hukuki hakkı bulunmadığını kabul etmiştir. Sözleşme’nin 3. maddesi koruma hakkını mutat ikametgâh devletinin hukukuna bağlar. Anayasa Mahkemesi gerekçeleri yeterli bulmuş, ancak velayetin hangi hukuka göre belirleneceği ve mutat meskenin neresi olduğu konusunda açık bir değerlendirme yapmamıştır. Bu nedenle C.B. kararı, 3. maddenin yorumuna ilişkin genel bir ölçüt olarak okunmamalıdır.
Yargıtayın Güncel Kararları Bu Ölçütü Yansıtıyor mu?
Yayımlanan kararlarda bunu gösteren bir karar görülmemiştir; Yargıtayın Ş.G. öncesi gerekçeli çizgisi de bu ölçütten farklıdır. Ş.G. bozmasındaki “kanıtlanamamıştır” ve “ortaya konulması” kalıbı, Ş.G. kararından önceki 26.06.2025 tarihli bozmada (E. 2025/4753, K. 2025/6540) de görülür. Anayasa Mahkemesi ise mutat meskendeki koşulların ve ayrılığın sonuçlarının araştırılmasını beklemektedir.
3 Kasım 2026’da UYAP’ta “mutat meskene iade” ve “mutad meskene iade” sorguları sırasıyla 99 ve 126 Yargıtay kararı döndürmüştür. Bunlardan 4 Mart 2026’dan sonraki 15 kararın sekizi Resmî Gazete yayımından sonradır, 11’i onamadır (biri kısmi) ve hiçbiri ağır tehlike ölçütünü veya Ş.G. kararını tartışmamaktadır. Kısa onamalardan Yargıtayın bu ölçütü benimsediği veya reddettiği sonucu çıkarılamaz. Sayılar yalnızca yayımlanmış kararları kapsar, başarı oranı gibi okunmamalıdır.
Bu dönemde iade şartlarına değinen tek gerekçeli karar yaş sınırına ilişkindir. Daire, 10.09.2026 tarihli E. 2026/9458, K. 2026/7952 kararında çocuk ilk derece karar tarihinden önce on altı yaşını bitirdiği için Sözleşme’nin uygulama alanından çıkıldığını belirtmiştir. Daire, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle oy birliğiyle bozmuştur. Yeni kararı ilk derece mahkemesi verecektir. Yargılama uzadıkça dava bu nedenle de sonuçsuz kalabilir.
E. 2025/4753 dosyasının sonucu da bilinmemektedir. Aile mahkemesi bozmadan sonra yeni delillerle davayı yeniden reddetmiş, Daire E. 2026/5200, K. 2026/6437 sayılı kararıyla dosyayı 11.06.2026’da Hukuk Genel Kuruluna göndermiştir; Genel Kurul kararı bu taramada görülmemiştir.
Çocuğum Türkiye’ye Getirildi, İade Nasıl İstenir ve Dava Ne Kadar Sürer?
Geride kalan ebeveyn, 5717 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkenin merkezî makamına, Sözleşme’ye taraf başka bir devletin merkezî makamına veya doğrudan Türkiye’deki Merkezî Makama başvurabilir. Merkezî Makam, Kanun’un 3. maddesine göre Adalet Bakanlığıdır; görevi yürüten birim 65/2 sayılı Genelge’de belirlenmiştir.
- Çocuğun bulunması ve sulh: Merkezî Makam, Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla çocuğun yerini tespit eder, gönüllü iade veya sulh yoluyla çözüm arar (m. 4, 5).
- Dava: Çocuğun iadesi hakkındaki davalar, Merkezî Makam adına mahallî Cumhuriyet başsavcılığınca açılır (m. 7). Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetki, başvuru tarihinde çocuğun bulunduğu veya koruma altına alındığı yere göre belirlenir (m. 6).
- Yargılama: Dava “basit yargılama usûlüne göre öncelikle ve acele görülür” (m. 9) ve adlî tatilde de sürer (m. 16).
- Kanun yolu: Merkezî Makam, başvuran veya davalı kanun yoluna başvurabilir (m. 17).
- Yerine getirme: İade kararları kesinleştiğinde yerine getirilir (m. 17).
- Bireysel başvuru: Süre 30 gündür ve başvuru iade kararını kendiliğinden durdurmaz. Ş.G. dosyasında iade, Mahkemenin tedbir kararıyla durdurulmuştur; aynı sonuç her dosyada beklenemez.
Ş.G. dosyasında davadan Yargıtay onamasına kadar yaklaşık iki yıl geçmiştir.
Anayasa Mahkemesinin İhlal Kararı Ne Sonuç Doğurur?
- İade talebi reddedilmiş değildir: Dosya, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere aile mahkemesine gönderilmiştir (§ 32; hüküm D). Yeniden yargılamada iade veya ret kararı verilebilir.
- İade geçici olarak yapılmayacaktır: Hükmün E fıkrasına göre yargılama sonuçlanıncaya kadar çocuklar mutat meskene iade edilmeyecektir.
- Velayet çözülmüş değildir: İade yargılaması velayetin esasını belirlemez. Bu dosyada velayet, ayrı yargılamada verilen 13 Mayıs 2025 tarihli kararla düzenlenmiştir; bu kararın kesinleşip kesinleşmediği metinden anlaşılmamaktadır.
- Başka dosyalara otomatik etki yoktur: Ölçüt, somut olayın koşullarına bağlıdır. “Anneye bağımlılık” değerlendirmesi, her annenin dosyasında iade reddi anlamına gelmez; Ş.G. dosyasında da Mahkeme sonucu iadenin kendisine değil, araştırma ve gerekçe eksikliğine bağlamıştır.
- Hukuk değişikliği: Lexpera’daki güncel metne göre 5717 sayılı Kanun’un son değişikliği 30 Kasım 2021 tarihlidir. Kasım 2026’da yapılan aramada karardan sonra Kanun’da veya Sözleşme’de bir değişiklik saptanmamıştır.
Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
Çocuğu Türkiye’de Tutan Ebeveyn Bakımından
- Somut risk: Alışma ve yaş tek başına yeterli değildir (Ş.G., § 28). Risk, mutat meskendeki koşullarla bağlantılı olarak gösterilmelidir.
- Mutat meskendeki koşullar: Karşı tarafın yaşam koşullarının ve iade sonrası bakım planının araştırılması açıkça istenmelidir (Ş.G., § 26).
- Rıza belgesi: Yazılı muvafakat kalıcı güvence değildir; A.H. dosyasında aile mahkemesi, noter muvafakati geri alındıktan sonraki alıkoymayı haksız saymıştır.
- Velayet kararı: İade başvurusundan sonra verilen velayet kararı ret gerekçesi sayılmaz (5717 m. 13). Yabancıların Türkiye’deki boşanma davası bu nedenle iade dosyasından ayrı değerlendirilmelidir.
Geride Kalan Ebeveyn Bakımından
- Hızlı başvuru: Bir yıl dolmadan başvuru, 12. maddedeki intibak tartışmasını baştan önler.
- Dönüş planı: Yaşam koşulları, bakım düzeni ve kardeşlerle ilişki baştan belgelenmelidir. Ş.G. kararında babanın belirgin bir planının bulunmaması gerekçenin bir parçası olmuştur (§ 25).
- Yabancı belgeler: Velayet ve koruma hakkını gösteren belgelerin apostil ve onay işlemleri önceden tamamlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun İadesi Hangi Hâlde Reddedilir?
Türk mahkemesi, Lahey Sözleşmesi’ne göre koruma hakkının kullanılmaması veya rıza, ciddi tehlike riski, olgun çocuğun itirazı, bir yıldan sonra yapılan başvuruda çocuğun intibakı veya temel haklara aykırılık hâllerinde iadeyi reddedebilir. Anayasa Mahkemesine göre bu istisnalar sınırlıdır ve kural çocuğun derhâl iadesidir.
Çocuğu İzinle Tatile Götürüp Geri Dönmemek Haksız Alıkoyma Sayılır mı?
Sayılabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Ş.G. dosyasındaki 18.04.2024 tarihli bozma kararında tatil için getirilen çocukların dönüş zamanında Hollanda’ya götürülmemesini koruma hakkının ihlali saymıştır; bölge adliye mahkemesi ise babanın onayı nedeniyle aykırılık görmemişti. Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesinde bu konuda açık bir inceleme yer almamaktadır.
Çocuğun Annesine Alışmış Olması İadeyi Engeller mi?
Tek başına engellemez. Anayasa Mahkemesi Ş.G. kararında alışmanın ve yaş küçüklüğünün tek başına iadeden kaçınma sebebi olmadığını belirtmiştir. Bununla birlikte anneye bağımlılık çağındaki çocukların ayrılması hâlinde karşılaşacağı risklerin somut olayda araştırılmasını aramıştır.
Çocuğun Görüşü Lahey Davasında Dikkate Alınır mı?
Evet, çocuğun yaşı ve olgunluğu görüşünün dikkate alınmasını gerektiriyorsa Sözleşme’nin 13. maddesi uyarınca iade reddedilebilir. Anayasa Mahkemesinin incelediği E.B. dosyasında istinaf mahkemesi çocuğun olgunluğuna ve beyanlarına da dayanmış, Anayasa Mahkemesi bu değerlendirmede ihlal bulmamıştır.
Türkiye’de Alınan Velayet Kararı İade Davasını Durdurur mu?
Kural olarak durdurmaz. 5717 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre iade başvurusundan sonra verilen velayet kararı iade talebinin reddine gerekçe oluşturmaz; 14. maddeye göre iade davası sırasında açılan velayet davası bekletilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 28.06.2021 tarihli E. 2021/3482, K. 2021/5347 sayılı kararında, boşanma davasında velayetin tedbiren anneye verilmesinin iadeyi engelleyemeyeceğini belirtmiştir.
Eşim Çocuğu Türkiye’ye Kaçırdı, İadeyi Nasıl İsteyebilirim?
Geride kalan ebeveyn, çocuğun mutat meskeninin bulunduğu ülkenin merkezî makamına, Sözleşme’ye taraf başka bir devletin merkezî makamına veya Türkiye’de Merkezî Makam olan Adalet Bakanlığına başvurabilir. Sulh sağlanamazsa dava, 5717 sayılı Kanun’a göre Merkezî Makam adına Cumhuriyet başsavcılığınca çocuğun bulunduğu yerdeki aile mahkemesinde açılır.
Sonuç: İade Kuraldır, Ancak Riski Araştırmayan Karar Ayakta Kalmayabilir
Anayasa Mahkemesinin Ş.G. kararı Lahey sistemini değiştirmemektedir. Çocuğun mutat meskenine derhâl iadesi kural olmaya, istisnalar da sınırlı olmaya devam etmektedir.
Kararın eklediği husus, istisnanın incelenme biçimidir. Somut iddialar ve raporlar bulunan dosyada mahkeme, mutat meskendeki koşulları ve ayrılığın sonuçlarını araştırmadan iade kararı verirse aile hayatına saygı hakkı ihlal edilebilir. Bu ölçüt geride kalan ebeveynin aleyhine tek yönlü işlemez; Cerny kararında yetersiz gerekçeli ret kararı da ihlal sayılmıştır. Bu nedenle her iki taraf için belirleyici olan, iddiaların somutluğu ve mahkemenin bunları gerekçede karşılayıp karşılamadığıdır.
Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
Mevzuat
- Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme (Lahey Sözleşmesi), özellikle m. 3, 4, 11, 12, 13, 16, 19 ve 20. Sözleşme hükümleri Adalet Bakanlığı sayfasındaki Türkçe metinden alınmıştır.
- 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yön ve Kapsamına Dair Kanun, R.G. 04.12.2007, 26720, özellikle m. 3-14, 16-23 ve 25.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 20 ve 41.
- Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Kapsamı ve Uygulaması Hakkında Genelge, No: 65/2, 16.11.2011.
Anayasa Mahkemesi Kararları
Bağlantılar, karar metninin okunduğu sayfalara gider. Resmî Gazete bilgisi yer almayan kararlarda bu bilgi okunan sayfada bulunmamaktadır.
- Ş.G., B. No: 2025/16250, 04.03.2026, R.G. 08.06.2026, 33274.
- T.S., B. No: 2022/31535, 30.04.2024, R.G. 06.02.2025, 32805.
- A.H., B. No: 2022/53856, 07.01.2025, R.G. 02.10.2025, 33035.
- C.B., B. No: 2022/58462, 04.02.2025.
- E.B., B. No: 2022/103758, 14.05.2025. Çocuğun korunması için başvurucunun adı kısaltılmıştır.
- Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 02.07.2015, R.G. 12.08.2015, 29443.
- Dilek Tsakırıdıs, B. No: 2018/35068, 09.06.2020. Karar yalnızca Ş.G. ve T.S. kararlarının aktardığı kadarıyla kullanılmıştır.
- Asiye Kovancı, B. No: 2022/25700, 06.03.2024. Karar metnine erişilememiştir; Ş.G. ve T.S. kararlarında atıf yapılmaktadır.
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar UYAP tam metninden okunmuştur. Ş.G. dosyasındaki 20.02.2025 tarihli onama ile E.B. dosyasındaki Yargıtay onaması yalnızca Anayasa Mahkemesi metinlerinin aktardığı kadarıyla kullanılmıştır.
- 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2653, K. 2024/2670, 18.04.2024. Ş.G. dosyasındaki bozma kararı, oy birliği.
- 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/3482, K. 2021/5347, 28.06.2021. Almanya’ya iade talebinde bozma, oy birliği.
- 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/4753, K. 2025/6540, 26.06.2025. Almanya’ya iade talebinde bozma, oy birliği.
- 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/5200, K. 2026/6437, 11.06.2026. Hukuk Genel Kuruluna gönderme, oy birliği.
- 2. Hukuk Dairesi, E. 2026/9458, K. 2026/7952, 10.09.2026. On altı yaş nedeniyle bozma, oy birliği.
İlgili Yazılar
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Av. Batın YILMAZ
İstanbul Barosu – Sicil No: 77008
Bu metin, Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 04.03.2026 tarihli, B. No: 2025/16250 sayılı Ş.G. kararına dayalı hukuki karar incelemesidir. İnceleme, yayımlanan karar metniyle sınırlıdır; başka dosyalarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.