Emsal karar incelemeleri
Uygunluk Belgesi Reddi İptal Edildi: Resmî Senet ve Satış Vaadi, Danıştay 10. Daire
Bu yazıda 17 başlık
- Kısa Cevap: Resmî Senet Bedeli Eşiğin Altında Kaldı Diye Uygunluk Belgesi Reddedilebilir mi?
- Danıştay 10. Daire Kararının Künyesi
- Uyuşmazlık Nasıl Başladı? 2019’daki Satış Vaadi 2021’de Tapuya Dönüşünce Eşik Sorunu Çıktı
- Davacı ve İdare Neyi Savundu?
- Uygunluk Belgesi Sonradan Verildiği Hâlde Dava Neden Konusuz Kalmadı?
- Resmî Senet, Değerleme ve Dekontu Birlikte Arayan Kural Neden İptal Edilmedi?
- Daire Uygunluk Belgesi Reddini Neden Hukuka Aykırı Buldu?
- “Veya” Yorumu Hangi Soruları Açık Bıraktı?
- 250.000 Dolar Eşiği Bugün de Geçerli mi?
- Karar Güncel Başvurularda Nereye Kadar Kullanılabilir?
- Danıştay Benzer Dosyalarda Neye Baktı?
- Uygunluk Belgesi Reddine Karşı Dava Nasıl Açılır?
- Tapu Bedeli Eşiğin Altında Kalan Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç: Tapu Bedeli Tek Başına Son Söz Değildir, Ancak Üç Değer Kuralı Ayaktadır
- Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
- Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
Kısa Cevap: Resmî Senet Bedeli Eşiğin Altında Kaldı Diye Uygunluk Belgesi Reddedilebilir mi?
Danıştay 10. Dairesine göre noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesindeki değer asgari yatırım tutarını karşılıyorsa uygunluk belgesi reddi yalnızca resmî senet bedelinin eşiğin altında kalmasına dayandırılamaz. Ancak resmî senet veya satış vaadi değerinin, değerleme raporunun ve ödemelerin ayrı ayrı eşiği sağlamasını isteyen kural iptal edilmedi.
Daire bu sonuca 4 Aralık 2025 tarihli, E. 2022/194, K. 2025/5781 sayılı kararında ulaştı. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2019/5 sayılı Genelgesi eki Kılavuzun “D- Değer Tespiti” bölümünün ilk iki paragrafı ile “1-Kur” kısmı yönünden davayı reddetti, uygunluk belgesi talebine ilişkin itirazın reddi işlemini ise iptal etti; karar oy birliğiyle verildi. Gerekçede Kılavuzdaki “ve/veya” ifadesinin içerdiği “veya” bağlacının resmî senet ile satış vaadi arasında seçimlik hak tanıdığı, olayda sahtecilik veya vergi kaçırma gibi bir durum bulunmadığı ve kur farkından doğan olumsuzluğun yatırımcıya yükletilemeyeceği belirtildi.
Karar 250.000 dolar eşiğinin uygulandığı bir döneme aittir ve bugünkü başvurulara kendiliğinden aktarılamaz. 13 Haziran 2022’den sonraki sözleşmelerde eşik 400.000 dolardır; “karşılığı Türk Lirası” ibaresi Yönetmelikten çıkarılmış, 2019/5 sayılı Genelge eki Kılavuz da yürürlükten kaldırılmıştır. Kararda temyiz yolu açık gösterildiğinden kesinleşip kesinleşmediği metinden anlaşılmaz.
Bu inceleme, yayımlanan karar metnine dayanır; metinde taraf bilgileri ile bazı tarih ve sayılar gizlenmiştir. Şartların genel anlatımı için yatırım yoluyla vatandaşlık rehberine, belgenin niteliği ve başvuru süreci için uygunluk belgesi yazısına bakılabilir.
Danıştay 10. Daire Kararının Künyesi
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Mahkeme | Danıştay 10. Daire, ilk derece |
| Esas ve karar numarası | E. 2022/194, K. 2025/5781 |
| Karar tarihi | 04.12.2025, duruşmalı |
| Dava konusu | Uygunluk belgesi talebinin reddine yapılan itirazın reddi işlemi; Genelge eki Kılavuzun “D- Değer Tespiti” bölümünün ilk iki paragrafı ve “1-Kur” kısmı |
| Genelge | Hüküm fıkrasında 2019/5 (1779), mevzuat aktarımında ve aynı Dairenin başka kararlarında 2019/5 (1799) |
| Dayanak | 5901 sayılı Kanun m. 12/1-(b), Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 20/2-(b) |
| Tetkik hâkimi ve savcı | Her ikisi de Genelge yönünden ret, bireysel işlem yönünden iptal görüşünde |
| Sonuç | Genelge yönünden davanın reddi, bireysel işlemin iptali, oy birliği |
| Kanun yolu | Tebliği izleyen günden itibaren 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz |
Uyuşmazlık Nasıl Başladı? 2019’daki Satış Vaadi 2021’de Tapuya Dönüşünce Eşik Sorunu Çıktı
Yabancı uyruklu davacı, istisnai yoldan Türk vatandaşlığı kazanmak amacıyla İzmir’in Bayraklı ilçesinde inşaat hâlindeki bir bağımsız bölüm edindi. Noterde düzenlenen ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmesinin bedeli kararda 1.430.000 TL (257.671,58 dolar) olarak gösterildi, ön alımın 2019 yılında yapıldığı belirtildi. Davacı muhtelif tarihlerdeki havalelerle toplam 1.440.000 TL ödedi; taşınmaz 16 Ağustos 2021 tarihli 1.431.500 TL bedelli resmî senetle satın alındı.
Davacı uygunluk belgesi için ilk olarak 17 Ağustos 2021’de Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü III. (İzmir) Bölge Müdürlüğüne başvurdu. Bölge Müdürlüğü, değerleme raporları ve dekontlardaki değerin 250.000 doları karşıladığını, resmî senet bedelinin ise bu tutarın altında kaldığını belirterek talebi reddetti. 12 Ekim 2021 tarihli itiraz da reddedilince dava açıldı.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Tarih | Gelişme | Hukuki önemi |
|---|---|---|
| 2019 | 1.430.000 TL (257.671,58 dolar) bedelli satış vaadi sözleşmesi | Daire, eşiğin sözleşme tarihindeki kurla sağlandığını kabul etti. |
| 16.08.2021 | 1.431.500 TL bedelli resmî senet | İdareye göre eşik bu değer bakımından sağlanmadı. |
| 17.08.2021 | İlk uygunluk belgesi başvurusu | Yönetmelik 250.000 dolar veya karşılığı Türk Lirası arıyordu. |
| 27.08.2021 | Bornova’da 150.000 TL bedelle ikinci taşınmaz | Kararda iki taşınmazın toplam değeri de tartışıldı. |
| 12.10.2021 | Ret işlemine itiraz | İtirazın reddi işlemi dava konusu oldu. |
| 19.11.2021 | Dava açıldı | Bireysel işlem ve Genelge birlikte dava edildi. |
| 11.10.2022 | Uygunluk belgesi düzenlendi | Davacı eksik harç ve cezayı ödediği için verildi. |
| 04.12.2025 | Danıştay kararı | Genelge yönünden ret, bireysel işlem yönünden iptal. |
Satış vaadi sözleşmesi ile ret ve itirazın reddi işlemlerinin tarihleri yayımlanan metinde gizlendiği için kronolojide gösterilmedi. Kararda resmî senet bedelinin dolar karşılığı ile dekont tarihleri de bulunmuyor.
Davacı ve İdare Neyi Savundu?
Davacı, Genelgenin Yönetmelikte bulunmayan bir şart getirdiğini, resmî senet bedelinin eşiğin üzerinde olmasını aramanın normlar hiyerarşisine ve Anayasa’nın 2. ve 16. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Dekont değerlerinin sözleşme tarihindeki kur üzerinden hesaplanması gerektiğini de savundu. Çeşme’deki taşınmazını idarenin yönlendirmesiyle başvuruya eklemediğini belirtti; kararda bu iddia ayrıca değerlendirilmedi.
İdare ise farklı tarihli birden fazla dekont sunulması ve olağanüstü kur farkları nedeniyle Genelge kapsamında değer tespiti yapılamadığını savundu. Bu sorunun aşılması için resmî senetteki 1.431.500 TL ile ödenen 1.440.000 TL arasındaki fark kadar eksik harç ve usulsüzlük pişmanlık bildirim cezası ödenmesi gerektiğini, ancak bu koşulda tespitin mümkün olduğunu bildirdi.
Uygunluk Belgesi Sonradan Verildiği Hâlde Dava Neden Konusuz Kalmadı?
Bölge Müdürlüğü, dava açıldıktan sonra, 11 Ekim 2022’de davacı adına uygunluk belgesi düzenledi. Daire bu belgenin dava konusu işlemin resen kaldırılması suretiyle verilmediğini, davacının eksik tapu harcı ile usulsüzlük pişmanlık bildirim cezalarını ödeyerek işlemin gereğini yerine getirmesi üzerine düzenlendiğini tespit etti. Bu nedenle hukuka aykırılık iddialarının ortadan kalkmadığını kabul ederek esasa geçti.
Bu tespit, idarenin istediği düzeltmeyi yapmanın dava hakkını bu dosyada sona erdirmediğini gösterir. Kararda ödenen harç ve cezaların iadesine ilişkin bir hüküm ise yoktur.
Resmî Senet, Değerleme ve Dekontu Birlikte Arayan Kural Neden İptal Edilmedi?
Daire önce Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün yatırımı tespit etmeye, taşınmazın değerini hesaplamaya ve belgelerde dikkate alınacak döviz kurunu belirlemeye yetkili olduğunu kabul etti. Yönetmeliğin 20. maddesine dava sürerken eklenen 9. fıkra da usul ve esasların tespiti yapan kurumca belirleneceğini öngörür.
Esas yönünden Daire, kuralın amacını iki yönlü bir riskle açıkladı. Sözleşme bedeli muvazaalı biçimde yüksek gösterilerek vatandaşlık haksız kazanılmasın diye değerleme raporu ve dekontlar denetlenir. Yalnızca dekontlara bakılması hâlinde resmî senetteki bedel gerçek değerin altında gösterilerek vergi kaçırılabileceği için senet bedeli de dikkate alınır. Daire, yatırımın gerçekliğini ve Türkiye’ye döviz girişini denetleyen düzenlemede hukuka ve dayanağı mevzuata aykırılık görmedi.
“1-Kur” kısmında ise önden ödeme yapılan hâllerde dekont kurunun senet veya sözleşme kuru sayılmasını, yatırımcının sonraki kur artışından hakkaniyete aykırı biçimde etkilenmesini önleyen bir çözüm olarak değerlendirdi. Aşağıdaki tablo, sonradan yürürlükten kalkan Kılavuzun kur kurallarını özetler.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Konu | Esas alınan kur veya ölçüt |
|---|---|
| TL olarak ödenen dekont | Ödeme gününden önceki son iş gününün TCMB efektif satış kuru |
| Önceden ödeme yapılmamış senet veya sözleşme | Satış başvurusundan veya noterdeki sözleşmeden önceki son iş gününün kuru |
| Önceden tek dekont veya aynı gün dekontları | Eşiği sağlayan dekont için esas alınan kur |
| Önceden farklı tarihli dekontlar | Senet veya sözleşme için ayrıca dolar hesabı yapılmayabilir; TL değer, eşiği sağlayan dekontların TL toplamından düşük olamaz |
| Değerleme raporu | Rapor tarihinden önceki son iş gününün kuru |
Daire Uygunluk Belgesi Reddini Neden Hukuka Aykırı Buldu?
Genelgenin ayakta kalması davacının aleyhine sonuç doğurmadı, çünkü Daire aynı metni davacının lehine yorumladı. Yorum şu cümlede toplanır:
“…Genelgede resmi senette beyan edilen satış bedeli ile satış vaadinde belirlenen değer arasında ‘veya’ bağlacına yer verilmek suretiyle 250.000 Amerikan Doları koşulunun sağlanması bakımından resmi senet ile satış vaadindeki değerlerden hangisinin esas alınacağı konusunda seçimlik bir hak tanındığı, dolayısıyla resmi senetteki satış bedelinin 250.000 Amerikan Doları koşulunu sağlamaması, ancak satış vaadinde belirlenen değerin anılan tutarı karşılaması halinde Genelgede ve buna bağlı olarak Yönetmelikte aranan yatırım koşulunun gerçekleştiğinin kabulü gerektiği sonucuna varılmıştır.”
Daire bu yorumu dosyaya uygularken üç tespit daha yaptı:
- Satış vaadindeki değer eşiği sağladı. Sözleşmedeki 1.430.000 TL’nin karşılığı 257.671,58 dolardı ve Daire bu değeri “resmi senede eş tutulan” bir değer olarak gördü.
- İdarenin kendi yazıları sonucu destekledi. 26 Eylül 2022 ve 11 Ekim 2022 tarihli yazılardan, eksik harç ve cezanın ödenmesinin ardından yatırım tutarı ile taahhüt koşulunun yerine getirildiğinin İçişleri Bakanlığına bildirildiği anlaşıldı.
- Kuralın amacı olayda zedelenmedi. Daire olayda sahtecilik veya vergi kaçırma gibi bir durum bulunmadığını, uyuşmazlığın 2019 ile 2021 arasındaki kur yükselişinden kaynaklandığını belirtti.
Son tespit, kararın hakkaniyet vurgusunu taşır:
“…natamam şekilde iken satın alınan taşınmazın inşaatının tamamlanmasına kadar geçen sürede ekonomik koşullara bağlı olarak kur farklılıklarından kaynaklanan olumsuzluğun davacıya yükletilemeyeceği, zira davacı tarafından satış vaadi sözleşmesinin imzalandığı tarihte geçerli Dolar kuru üzerinden mevzuatın aradığı 250.000 Amerikan Doları yatırım şartının sağlandığı, inşaatın belirli bir süreyi gerektirdiği de dikkate alındığında, resmi satışın gerçekleştiği ve davalı idareye başvurunun yapıldığı tarihe kadar geçen sürede her kur artışında yeniden yatırım yapmasının davacıdan beklenmesinin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hakkaniyete uygun bulunmadığı…”
Daire, “veya” ibaresinin zaten bu nedenle kullanıldığını ekledi ve itirazın reddi işleminde hukuka uygunluk görmedi.
“Veya” Yorumu Hangi Soruları Açık Bıraktı?
Kararın değeri, kuralı değiştirmeden sonucu değiştirmesindedir. Daire metni iptal etmek yerine yatırımcı lehine yorumladığı için yorumun sınırı doğru çizilmelidir.
Öncelikle “D- Değer Tespiti” bölümünün ilk paragrafı “veya” değil “ve/veya” ifadesini kullanır. Daire ise “resmi senet veya satış vaadi sözleşmesi” ibaresinden söz ederek seçimlik hak kabul etti; kararda “ve” seçeneğinin anlamına ilişkin açık bir değerlendirme yoktur. Aynı bölümün ikinci paragrafı ise satış işleminde değer tespitinin resmî senet beyan değeri esas alınarak yapılacağını ve bu değerin değiştirilemeyeceğini söyler. Bu paragraf da iptal edilmedi; paragrafın seçimlik hak yorumuyla ilişkisi kararda ayrıca ele alınmadı.
İkinci olarak yorum, ortada ikinci bir değer bulunmasına bağlıdır. Satış vaadi sözleşmesi olmadan doğrudan tapuda yapılan satışta “veya” bağlacından yararlanılacak başka bir değer yoktur. Kararda bu ihtimal ele alınmadı, ancak üç değeri arayan kural ayakta kaldığından aynı sonucun çıkarılması güçtür.
Üçüncü olarak Daire seçimlik hakkı kayıtlarla açıkladı. Genelge incelemesinde “dekont kurları bakımından yatırım koşulunu yerine getirmesi kaydıyla” ifadesini kullandı ve yatırımcının sözleşme tarihinde gerekli tutarı sağladığı, düşüşün “kendisinden kaynaklanmayan” kur artışından doğduğu durumu esas aldı. Bu kayıtlar düşürülerek satış vaadinin her dosyada yeterli olduğu söylenemez. Yönetmeliğin satış vaadi yolunda aradığı peşin ödeme ve sicile şerh şartlarının bu dosyada sağlanıp sağlanmadığı da kararda değerlendirilmedi.
Düşük Gösterme mi, Kur Farkı mı?
Kararda iki farklı anlatım yan yana durur. Usul bölümünde ve idarenin yazılarının aktarıldığı kısımda sorun, davacının resmî senetteki bedeli düşük göstermesi olarak ifade edilir. Dairenin amaç değerlendirmesinde ise olayda sahtecilik veya vergi kaçırma gibi bir durum bulunmadığı ve uyuşmazlığın kur yükselişinden doğduğu belirtilir. Bu iki anlatımın nasıl bağdaştırıldığı kararda açıklanmadı.
Sözleşmedeki 1.430.000 TL ve 257.671,58 dolar tutarlarından dolar başına yaklaşık 5,55 TL’lik bir kur çıkar. Resmî senet bedeli sözleşme bedelinden 1.500 TL yüksek, dekont toplamından 8.500 TL düşüktür. Bu üç sayı kararda geçmez; karardaki tutarlardan yazarca hesaplanmıştır. Daire azalmayı dolar kurundaki yükselişe bağladı, ancak senet bedelinin dolar karşılığını göstermedi. İdare ise eksik harcı senet ile dekont toplamı arasındaki farka dayandırdı. Kılavuz farklı tarihli dekontlarda senet bedelinin dekont toplamından düşük olmamasını aradığından, bu talep söz konusu kuraldan doğmuş olabilir. Daire böyle bir bağ kurmadığı ve dekont tarihleri metinde bulunmadığı için bu değerlendirme de yazara aittir.
Kur Tarihinde Yönetmelik ile Kılavuz Aynı Şeyi mi Söylüyor?
Yönetmeliğin 20. maddesinin 6. fıkrası, parasal değerlerin belirlenmesinde “tespit tarihindeki” TCMB efektif satış kurunun ve/veya çapraz döviz kurunun esas alınacağını düzenler. Bu fıkra E. 2020/3336 sayılı kararda aktarılsa da ana kararın mevzuat bölümünde geçmez. Kılavuz ise ödeme, işlem ve rapor tarihlerinden önceki son iş gününü esas alır. Ana kararda iki düzenlemenin ilişkisi ele alınmadığından “tespit tarihi” ifadesinin hangi ana işaret ettiği sorusu kapanmış sayılmamalıdır.
250.000 Dolar Eşiği Bugün de Geçerli mi?
13 Haziran 2022’den sonraki satış ve satış vaadi sözleşmeleri için hayır. Daire, sözleşme, senet ve işlem tarihlerinde yürürlükte olan “250.000 Amerikan Doları veya karşılığı Türk Lirası” metnini uyguladı. Kararda 400.000 dolara ilişkin bir değerlendirme yoktur; sözleşme, senet, başvuru ve dava 13 Haziran 2022’den öncedir. Taşınmaz yolundaki kural şöyle değişti:
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Yürürlük | Düzenleme | Değişiklik |
|---|---|---|
| 12.01.2017 | 2016/9601 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı | 1.000.000 dolar |
| 19.09.2018 | 106 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | 250.000 dolar veya karşılığı döviz ya da Türk Lirası |
| 07.12.2018 | 418 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | Peşin ödemeli ve şerhli satış vaadi yolu eklendi |
| 06.01.2022 | 5072 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | “Karşılığı Türk Lirası” ibaresi çıkarıldı, 9. ve 10. fıkralar eklendi |
| 13.06.2022 | 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | Eşik 400.000 dolar veya karşılığı döviz oldu (RG 13.05.2022, yayımdan bir ay sonra yürürlükte) |
| 12.12.2023 | 7938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | Kat mülkiyeti veya irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz şartı getirildi |
Resmî Your Key Türkiye rehberi de 13.06.2022’den sonraki satış ve satış vaadi sözleşmelerinde 400.000 dolar arar. Kasım 2026’da yapılan taramada bu tutarı değiştiren yeni bir düzenleme görülmedi; 28 Eylül 2026’da yürürlüğe giren değerleme değişikliği de eşiği etkilemedi.
Eşiği yükselten düzenleme Türkiye Barolar Birliğinin açtığı davada esastan incelenmedi. Daire, E. 2022/3885, K. 2025/3745 sayılı kararıyla düzenlemenin avukatlık mesleğiyle ilgili olmadığını belirterek davayı ehliyet yönünden oy çokluğuyla reddetti. Karşı oyda Birliğin hukukun üstünlüğünü koruma görevi nedeniyle dava açma menfaatinin bulunduğu ve esasın incelenmesi gerektiği savunuldu. Bu kararda da temyiz yolu açık gösterilmiştir.
Karar Güncel Başvurularda Nereye Kadar Kullanılabilir?
Kararın ana fikri, yatırım gerçekse ve eşik sözleşme tarihinde sağlanmışsa kur dalgalanmasının tek başına yatırımcıya yükletilmemesidir. Bu fikir yeni bir dosyaya taşınırken şu farklar gözetilmelidir:
- Para birimi: 20. maddenin 10. fıkrası uyarınca döviz tutarı işlem öncesinde bir bankaya, bankaca da Merkez Bankasına satılır. Bu nedenle TL ödemeden doğan kur sorunu yeni dosyalarda aynı biçimde çıkmayabilir.
- Genelge: E. 2020/5861 sayılı karara göre 2019/5 sayılı Genelge eki Kılavuz önce 27 Kasım 2023’te değiştirilmiş, ardından 13 Haziran 2024 tarihli ve 2024/4 sayılı Genelge ile yürürlükten kaldırılmıştır. Ana kararda bu değişikliğe değinilmedi.
- Güncel metin: Your Key Türkiye rehberi “ve/veya” ifadesini korur. Yeni Kılavuzun Lexpera’da görülen başlıkları ise resmî senet ve satış vaadi bedelini döviz alım belgesiyle birlikte ele alır. Kılavuzun tamamı bu incelemede görülmediğinden başvuru tarihindeki metin ayrıca kontrol edilmelidir.
- Satış vaadi: Your Key Türkiye rehberine göre yatırımın eksik kalan kısmı 1 Şubat 2023’ten sonra satış vaadi sözleşmesiyle tamamlanamaz.
- Eski sözleşmeler: 13 Haziran 2022’den önce düzenlenen satış vaadine dayanan ve tapusu sonradan gelen dosyalar, kararın daha doğrudan tartışılabileceği alandır. Kararda bu ihtimal ele alınmadığından somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
- Başka dosyalar: Karar başka kişiler için otomatik sonuç doğurmaz.
Danıştay Benzer Dosyalarda Neye Baktı?
UYAP Emsal Karar veri tabanında Kasım 2026’da “üç yıl satılmaması” ifadesiyle yapılan aramada 8 Danıştay kararı listelendi. Sayı yalnızca yayımlanmış kararları kapsar ve bir başarı oranı gibi okunmamalıdır. Tablodaki kararlar bu arama ile konuya ilişkin diğer aramalardan seçildi.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Karar | Olay | Dairenin yaklaşımı | Sonuç |
|---|---|---|---|
| E. 2020/3336, K. 2024/3481 (30.09.2024) | 10.08.2018’de hisseli alım, 12.02.2019’da başvuru; idare kişi başı 1.000.000 dolar aradı | Başvuru tarihinde 250.000 dolar yeterli olduğundan hakkaniyet gereği bu tutara bakılmalı | 2018/14 sayılı Genelge yönünden ret, işlemlerin iptali, oy birliği |
| E. 2020/5861, K. 2024/6304 (12.12.2024) | Türk vatandaşı alıcı, tapu senedindeki bedelin rapordaki değere göre düzeltilmesini istedi | Bedel rapordan düşük belirlenebilir; bedelin düzeltilmesi adli yargının görevindedir | Görev yönünden ret, düzenleyici işlemler yönünden ret, oy birliği |
| E. 2024/405, K. 2026/361 (05.02.2026) | Döviz alım belgeleri gerçeğe aykırı bulundu, uygunluk belgesi iptal edildi, vatandaşlık geri alındı | Olgu vatandaşlıktan önce mevcuttu; belgenin iptaline dava açılmamıştı | Ret, oy birliği |
| E. 2022/555, K. 2022/2618 (17.05.2022) | Uygunluk belgesi reddi ile Genelge ve Kılavuz birlikte dava edildi | Hangi maddenin hangi sebeple iptalinin istendiği gösterilmeli | Dilekçe reddi, kesin |
| E. 2025/4115, K. 2025/3865 (16.09.2025) | Vatandaşlığın iptali davasında yeni uygunluk belgesi alınabilmesinin güvencesi istendi | Davacı kısmı ile istem uyumsuz; ayrıca yargı yeri idari işlem niteliğinde karar veremez | Dilekçe reddi, kesin |
Bu kararlardan dört sonuç çıkar:
- Kural ayakta kalırken işlem düşebilir: Ana karar ile E. 2020/3336 sayılı dosyada Genelge yönünden ret, bireysel işlem yönünden iptal kararı verildi. Daire iki dosyada da hakkaniyete dayandı, ancak düzenleyici kuralı hukuka aykırı bulmadı. E. 2020/3336 sayılı dosyada ise sorun kur farkı değil, alımdan sonra düşen eşikti.
- Kur koruması gerçek yatırımı varsayar: Ana kararda hakkaniyet değerlendirmesi, sahtecilik ve vergi kaçırma bulunmadığı tespitiyle birlikte kuruldu. E. 2024/405 sayılı dosyada ise döviz alım belgeleri gerçeğe aykırı bulundu; Daire ön koşulun “gerçeğe ve hukuka uygun bir şekilde yatırım yapmak” olduğunu belirterek geri alma işlemini hukuka uygun gördü. Bu kararda hakkaniyet tartışılmadı.
- Düşük senet bedeli ile eşik ayrı sorulardır: E. 2020/5861 sayılı dosyada alıcı Türk vatandaşıydı ve vatandaşlık talebi yoktu; Daire bedelin rapordan düşük olabilmesini sözleşme özgürlüğüne dayandırdı. Üç değer kuralı bu dosyada incelenmedi. Raporun senet veya sözleşme değerinin yerine geçmemesi ise ana kararda iptal edilmeyen ayrı ayrı eşik kuralından çıkar.
- Senet bedelini düzeltmek ayrı bir yoldur: Aynı kararda basit yazım hatası sayılmayan bedelin düzeltilmesi isteminin adli yargının görevinde olduğu kabul edildi. Ana dosyada ise sorun, idarenin kabul ettiği harç ve ceza ödemesiyle aşıldı; bu çözüm her dosya için geçerli sayılmamalıdır.
Uygunluk Belgesi Reddine Karşı Dava Nasıl Açılır?
Ana dosyada davacı ret işlemine itiraz etti, itirazı da Bölge Müdürlüğü reddetti; Daire açılan davayı Genelgeyle birlikte ilk derece olarak inceledi. Yalnızca bireysel işlem dava edilecekse görevli yargı yeri ayrıca belirlenmelidir. E. 2020/3336 sayılı dosyada ise tapu müdürlüğü, bölge müdürlüğü ve Tapu Dairesi Başkanlığı aşamaları izlendi. Daire, 17 Haziran 2019 tarihli son uygulama işleminden sonra 12 Temmuz 2019’da açılan davayı 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki 60 günlük süre içinde saydı.
Genelge birlikte dava edilecekse dilekçe hedefini açıkça göstermelidir. E. 2022/555 sayılı dosyada hangi maddelerin iptalinin istendiği ve Genelgenin tamamına yönelik hukuka aykırılık sebepleri gösterilmediği için dilekçe, 30 gün içinde yenilenmek üzere reddedildi. Ana dosyada ise dava konusu paragraflar ayrıca gösterildi.
İptal kararı belgenin yerine de geçmez. E. 2025/4115 sayılı kararda belirtildiği üzere yargı yerleri idari işlem niteliğinde karar veremez; ana kararda da belge düzenlenmesine değil, itirazın reddi işleminin iptaline hükmedildi. Belgenin sonradan iptal edilmesi hâlinde ise bu işleme karşı da ayrıca yol izlenmesi gerekebilir. E. 2024/405 sayılı dosyada davacı bu iptale dava açmadı, vatandaşlığın geri alınmasına karşı açtığı dava da reddedildi. Tapudan gelen kontrol raporu yazıları bu nedenle ayrıca izlenmelidir.
Tapu Bedeli Eşiğin Altında Kalan Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
- Sözleşme: Noterde düzenlenmiş satış vaadi bulunup bulunmadığı, tarihi ve eşiği hangi kurla sağladığı (E. 2022/194).
- Diğer iki değer: Değerleme raporu ve dekontların, her biri kendi kuruyla eşiği ayrı ayrı karşılayıp karşılamadığı (E. 2022/194).
- Bedel farkı: Senet ile dekont arasındaki farkın kur artışından mı, beyandan mı doğduğu ve üç yıl satılamaz şerhinin durumu (E. 2022/194).
- Ödemenin gerçekliği: Döviz alım belgelerinin gerçeğe uygunluğu (E. 2024/405).
- Dilekçenin kapsamı: Dayanak düzenlemenin hangi kısmının hangi sebeple dava edildiği (E. 2022/555).
Sık Sorulan Sorular
Danıştay 10. Dairesi Uygunluk Belgesi Davasında Neyi İptal Etti, Neyi Reddetti?
Danıştay 10. Dairesi, 4 Aralık 2025 tarihli, E. 2022/194, K. 2025/5781 sayılı kararıyla 2019/5 sayılı Genelge eki Kılavuzun “D- Değer Tespiti” bölümünün ilk iki paragrafı ile “1-Kur” kısmı yönünden davayı reddetti. Uygunluk belgesi talebine ilişkin itirazın reddi işlemini ise iptal etti; karar oy birliğiyle verildi.
Resmî Senet Bedeli Eşiğin Altında Kalırsa Uygunluk Belgesi Reddedilir mi?
Danıştay 10. Dairesine göre noterde düzenlenen satış vaadindeki değer eşiği sağlıyorsa ret yalnızca resmî senet bedeline dayandırılamaz. Satış vaadi bulunmayan satışlara ilişkin bir değerlendirme kararda yer almamaktadır. Değerleme raporu ve ödemelerin de eşiği karşılaması gerekir.
Değerleme Raporu Eşiği Karşılıyorsa Resmî Senet Bedeli Düşük Olabilir mi?
Danıştay 10. Dairesi, vatandaşlık talebi bulunmayan E. 2020/5861 sayılı dosyada satış bedelinin rapordan düşük belirlenebileceğini sözleşme özgürlüğüne dayandırdı. Ancak E. 2022/194 sayılı karar yatırım yoluyla vatandaşlıkta üç değerin ayrı ayrı aranmasını hukuka uygun bulduğundan rapor değeri senet veya satış vaadi değerinin yerine geçmez.
Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığında Güncel Taşınmaz Eşiği Kaç Dolardır?
Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 20. maddesine göre taşınmaz yolunda güncel eşik 400.000 dolar veya karşılığı dövizdir. 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’yla getirilen bu tutar 13 Haziran 2022’de yürürlüğe girdi. Danıştay 10. Dairesinin incelediği dosyada ise bu tarihten önceki sözleşme ve senet nedeniyle 250.000 dolar uygulandı.
Uygunluk Belgesi Sonradan Verilirse Açılan Dava Konusuz Kalır mı?
Danıştay 10. Dairesi, E. 2022/194 sayılı dosyada belge işlem resen kaldırıldığı için değil, davacı eksik harç ve cezayı ödediği için verildiğinden davayı konusuz saymamıştır. İdarenin işlemi kendiliğinden kaldırdığı dosyalarda sonuç ayrıca değerlendirilmelidir.
Danıştayın Uygunluk Belgesi Kararı Kesinleşmiş midir?
Danıştay 10. Dairesinin E. 2022/194, K. 2025/5781 sayılı kararının kesinleşip kesinleşmediği yayımlanan metinden anlaşılmamaktadır. Kararda, tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir.
Sonuç: Tapu Bedeli Tek Başına Son Söz Değildir, Ancak Üç Değer Kuralı Ayaktadır
Danıştay 10. Dairesinin 4 Aralık 2025 tarihli kararı, satış vaadindeki değer eşiği sağladığında uygunluk belgesi reddinin yalnızca resmî senet bedeline dayandırılamayacağını gösterir. Daire bu sonuca “veya” bağlacının yorumu, idarenin kendi yazıları, sahtecilik veya vergi kaçırma bulunmaması ve kur artışının yatırımcıya yükletilememesi tespitleriyle birlikte ulaştı.
Aynı karar üç değeri birlikte arayan kuralı ve kur usulünü iptal etmedi. 13 Haziran 2022’den sonraki sözleşmelerde ise eşik 400.000 dolardır, dövizin işlem öncesinde bankaya satılması gerekir ve uygulama 2024/4 sayılı Genelgeye dayanır. Bu nedenle benzer dosyalarda ilk soru satış vaadinin varlığı, ikinci soru ise sözleşme ve başvuru tarihinde hangi metnin ve hangi eşiğin uygulanacağıdır.
Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
Mevzuat
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m. 12 ve 40.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 31/1-(j).
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 2, 3, 7, 14 ve 15.
- Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 20. 12.12.2023 değişikliği sonrası metin.
- 5072 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 06.01.2022, 31711.
- 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 13.05.2022, 31834; eşik değişikliği 13.06.2022’de yürürlüğe girdi.
- 7938 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 12.12.2023, 32397.
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, 2019/5 ve 2024/4 sayılı Genelgeler. 2019/5 sayılı Genelge eki Kılavuzun metni E. 2022/194 sayılı karardaki aktarımdan alınmıştır.
Danıştay Kararları
Liste yazıda anılan kararları içerir, tarama sonuçlarının tamamı değildir. Kararların tamamı 10. Daireye aittir. Benzer kararlar Danıştay karar arama sayfasından da aranabilir.
- E. 2022/194, K. 2025/5781, T. 04.12.2025
- E. 2024/405, K. 2026/361, T. 05.02.2026
- E. 2025/4115, K. 2025/3865, T. 16.09.2025
- E. 2022/3885, K. 2025/3745, T. 11.09.2025
- E. 2020/5861, K. 2024/6304, T. 12.12.2024
- E. 2020/3336, K. 2024/3481, T. 30.09.2024
- E. 2022/555, K. 2022/2618, T. 17.05.2022
Diğer Kaynaklar ve İlgili Yazılar
- Your Key Türkiye, Taşınmaz Edinim Rehberi
- Lexpera, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik Hakkında Kılavuz (yalnızca başlıklar)
- Türkiye Barolar Birliği, 5554 sayılı Karara ilişkin dava dilekçesi
- Türkiye’de yatırım yoluyla vatandaşlık
- Uygunluk belgesi nedir?
- Vatandaşlıkta GEDAŞ zorunluluğu kaldırıldı
- Türk vatandaşlığının geri alınması kararı
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Av. Batın YILMAZ
İstanbul Barosu – Sicil No: 77008
Bu metin, Danıştay 10. Dairesinin 04.12.2025 tarihli, E. 2022/194, K. 2025/5781 sayılı kararına dayalı hukuki karar incelemesidir. İnceleme, yayımlanan karar metniyle sınırlıdır; başka dosyalarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.