Emsal karar incelemeleri
Sınır Dışı Kararına Karşı Bireysel Başvuru: Anayasa Mahkemesi Hak İhlali Buldu
Bu yazıda 18 başlık
- Kısa Cevap: Sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru
- Muhammad Ashraf Abdullah Kararının Künyesi
- Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Koruma Talebinin Reddinden Anayasa Mahkemesine
- Başvurucu Anayasa Mahkemesinde Neyi İleri Sürdü?
- Anayasa Mahkemesi Kötü Muamele Riskini Nasıl İnceliyor?
- Önceki Koruma Davası Sınır Dışı Davasında Risk İncelemesini Ortadan Kaldırır mı?
- Sınır Dışı Sürecinde Güvence Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?
- Anayasa Mahkemesi Hangi Sınır Dışı Başvurusunda Hangi Sonuca Vardı?
- Kamu Düzeni Gerekçesi Anayasa Mahkemesinde Neden Farklı Sonuç Verdi?
- Aile Hayatı İddiası İncelenen Anayasa Mahkemesi Kararlarında Nasıl Sonuçlandı?
- Y.T. Pilot Kararı ve 53. Madde: Dava Süresi ve Kesinlik Değişti mi?
- Anayasa Mahkemesine Başvuru Nasıl ve Ne Kadar Sürede Yapılır?
- İhlal Kararı Ne Sonuç Doğurur?
- Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç: Anayasa Mahkemesi Kural Olarak Riskin Nasıl İncelendiğini Denetliyor
- Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
- Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
Kısa Cevap: Sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru
Evet, ancak bu istisnai bir imkândır ve sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru işlemi kendiliğinden durdurmaz. Anayasa Mahkemesi başvuru sürerken yaşama veya maddi ve manevi bütünlüğe yönelik ciddi bir tehlike görürse tedbir kararı verebilir; hak ihlali bulduğu bir dosyada yeniden yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmemeye de hükmedebilir.
Mahkeme bu iki aracı da esas kararı 2 Temmuz 2025 tarihli olan Muhammad Ashraf Abdullah dosyasında kullandı. Afganistan’da polislik yaptığını ve Taliban tarafından ölümle tehdit edildiğini ileri süren başvurucunun davası Sakarya 1. İdare Mahkemesince reddedilmişti. İkinci Bölüm, başvurudan üç gün sonra sınır dışı işlemini tedbiren durdurdu. Esas kararında ise İdare Mahkemesinin ileri sürülen riskleri araştırmadığını ve sunulan belgeleri değerlendirmediğini saptayarak Anayasa’nın 17. maddesindeki yaşam hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar verdi.
Bu sonuç, sınır dışı kararının iptal edildiği veya başvurucunun Türkiye’de kalacağı anlamına gelmez. Mahkeme, Afganistan’daki riskin gerçek olduğunu değil, riskin gereği gibi incelenmediğini saptamış ve dosyayı yeniden yargılama için geri göndermiştir. Aile hayatı iddiası ise başka bir ölçüte tabidir ve incelenen sınır dışı kararlarının hiçbirinde ihlal sonucu vermemiştir.
Bu inceleme, yayımlanan karar metinlerine dayanır ve idare mahkemesi aşaması bittikten sonrasını ele alır. Dava açılması için sınır dışı kararına karşı dava bölümüne, merkezde tutulma aşaması için geri gönderme merkezi ve deport itirazı yazısına bakılabilir.
Muhammad Ashraf Abdullah Kararının Künyesi
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Mahkeme | Anayasa Mahkemesi, İkinci Bölüm |
| Başvuru | Muhammad Ashraf Abdullah, B. No: 2021/1175 |
| Başvuru tarihi | 08.01.2021 |
| Tedbir kararı | 11.01.2021, İçtüzük m. 73 |
| Karar tarihi | 02.07.2025 |
| Resmî Gazete | 16.02.2026, Sayı: 33170 |
| Sınır dışı dayanağı | 6458 sayılı Kanun m. 54/1-(i) |
| İncelenen hak | Anayasa m. 17, yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı |
| Sonuç | Kabul edilebilir, ihlal, oy birliği |
| Giderim | Sakarya 1. İdare Mahkemesine (E.2019/941, K.2020/193) yeniden yargılama için gönderme ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmeme |
Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Koruma Talebinin Reddinden Anayasa Mahkemesine
Afganistan vatandaşı başvurucu, 2018’de Sakarya’da uluslararası koruma başvurusunda bulundu. İdare, mülakatın ardından başvurunun asıl olarak ekonomik nedenlere dayandığını ve başvurucuya yönelik bireysel bir kötü muamele bulunmadığını kabul ederek talebi reddetti; bu işleme karşı açılan dava da sonuç vermedi. Mülakat belgelerine erişim sorunu serideki mülakat raporu incelemesinde ele alınmıştır.
Sınır dışı kararından sonra dosyanın içeriği değişti. Başvurucu bu kez Afganistan’da polis olarak çalıştığını, Taliban mensubu bir kişiyi yakaladığını ve ölümle tehdit edildiğini anlattı; görev belgesi ile ölüm fermanına ilişkin belgeleri de sundu. Belgeler Arapça veya Farsça yazılmış siyah beyaz fotokopilerdi. İdare Mahkemesi ise koruma davasındaki iddiaların yinelendiğini, ülkede kalmayı gerektirecek yeni bir durum bulunmadığını belirterek davayı reddetti.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Tarih | Gelişme | Hukuki önemi |
|---|---|---|
| 21.01.2019 | Sakarya Valiliği koruma başvurusunu reddetti. | Sınır dışı sürecinin zemini oluştu. |
| 10.09.2019 | Koruma davasında istinaf başvurusu kesin olarak reddedildi. | Koruma talebi yargısal olarak sonuçlandı. |
| 26.09.2019 | Valilik sınır dışı etme kararı aldı. | Dayanak Kanun’un 54. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendidir. |
| 04.02.2020 | Başvurucu Taliban tehdidini anlatan dilekçe ve belgeler sundu. | Anayasa Mahkemesinin “yeni ve ciddi” saydığı iddialar bunlardır. |
| 05.03.2020 | İdare Mahkemesi davayı reddetti, istinaf yolunu açık gösterdi. | Kanun yolu bildirimi hatalıydı. |
| 24.11.2020 | İstinaf mercii, karar kesin olduğu için başvuruyu incelemeden reddetti. | Başvurucu bu kararı 24.12.2020’de öğrendi. |
| 08.01.2021 | Bireysel başvuru yapıldı. | Yanıltılma nedeniyle süresinde sayıldı. |
| 11.01.2021 | Bölüm sınır dışı işlemini tedbiren durdurdu. | Karar İçtüzük’ün 73. maddesine dayandı. |
| 02.07.2025 | Mahkeme ihlal kararı verdi. | Karar oy birliğiyle alındı. |
Başvurucu Anayasa Mahkemesinde Neyi İleri Sürdü?
Başvurucu, polislik görevi nedeniyle Taliban’ın hedefi olduğunu ve ülkesine dönmesi hâlinde ölüm riskiyle karşılaşacağını, İdare Mahkemesinin ise bu riskleri araştırmadığını savundu. Şikâyetini adil yargılanma hakkı, yaşam hakkı ve kötü muamele yasağına dayandırdı. Mahkeme iddiaları Anayasa’nın 17. maddesi çerçevesinde nitelendirdi. Yayımlanan metinde Bakanlık görüşüne ilişkin bir bölüm yer almamaktadır.
Sınır dışı yargılaması adil yargılanma hakkının kapsamına girmediğinden nitelendirme önemlidir. Mahkeme, L.A. kararında bu tür bir şikâyeti konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (§§ 41-43). Bu nedenle eksik inceleme şikâyeti, başvuruda doğrudan 17. maddeyle ilişkilendirilmelidir.
Anayasa Mahkemesi Kötü Muamele Riskini Nasıl İnceliyor?
Yabancıların ülkeye girişi, ikameti ve çıkarılması Devletin egemenlik yetkisindedir; bu yetkinin sınırını ise 17. maddedeki mutlak yasak çizer. Kararın genel ilkeleri şöyle özetlenebilir:
- Yasağın istisnası yoktur. Gidilecek ülkede gerçek bir risk bulunduğuna inanmak için esaslı nedenler varsa sınır dışı etme yasağı ihlal edebilir. Yükümlülük dolaylı gönderimi de kapsar (§ 23).
- İlk yük yabancıdadır. Yabancı riski makul biçimde açıklamalı, varsa destekleyici bilgi ve belgeleri idari ve yargısal mercilere sunmalıdır (§ 24).
- Riskin kaynağı ölçütü değiştirir. Risk kamu görevlisi olmayan kişi veya gruplardan geliyorsa yabancı, riskin gerçekliğini ve devletin riski ortadan kaldırmakta yetersiz kalacağını kanıtlamalıdır. Genel istikrarsızlık iddiasında ise ülke koşullarının yasağa aykırılık oluşturmadığını idari ve yargısal makamlar ortaya koymalıdır (§ 25).
- Yük yerine getirilince inceleme idareye ve mahkemeye geçer. Merciler, öngörülebilir sonuçları, ülkenin genel durumunu ve kişisel durumu titizlikle incelemelidir (§ 26).
- Esas tarih kural olarak sınır dışı kararının tarihidir. Ancak sonucu doğrudan etkileyecek önemli gelişmeler de gözetilir (§ 27).
- Anayasa Mahkemesi kural olarak usul güvencesini denetler. Güvenceler sağlanmışsa gerçek riskin varlığı ayrıca değerlendirilir; Mahkeme somut olayın özel koşullarında istisnai olarak riski kendisi de inceleyebilir (§ 28).
Karar iki tespite dayanmaktadır. İlki, başvurucunun riski makul biçimde açıklaması ve belgeleri sunmasıdır (§ 30). İkincisi, İdare Mahkemesinin “herhangi bir araştırma” yapmaması, iddialara neden itibar etmediğini gerekçelendirmemesi ve belgelerin içeriğini, güvenilirliğini veya iddiaları destekleyip desteklemediğini incelememesidir (§ 31). Sonuç şu cümlede toplanmıştır:
“Başvurucunun yeni ve ciddi nitelikteki iddiaları ile sunduğu belgeler değerlendirilmeksizin karar verilmesi, başvurucunun kötü muamele riskiyle karşılaşacağı ülkeye gönderilmesine karşı koruma sağlayan etkili usul güvencelerinin sağlanmadığını ortaya koymaktadır.”
Kararda belgelerin gerçek olup olmadığına veya başvurucunun Afganistan’da fiilen risk altında bulunup bulunmadığına ilişkin bir tespit yer almamaktadır.
Önceki Koruma Davası Sınır Dışı Davasında Risk İncelemesini Ortadan Kaldırır mı?
İdare Mahkemesi, iddiaların koruma davasında incelenip reddedildiğini ve yeni bir durum doğmadığını kabul etmişti (§ 15). Anayasa Mahkemesi ise aynı iddiaları “yeni ve ciddi” olarak nitelendirmiş ve neden itibar edilmediğinin açıklanmasını aramıştır (§ 31). Koruma mülakatındaki anlatım farklıydı; başvurucu orada askerlik yaptığını söylemiş, Taliban’dan korktuğunu ve Afganistan’da iş imkânı bulunmadığını anlatmıştı (§ 7).
Kararda önceki koruma davasının sınır dışı davasındaki etkisi ayrıca tartışılmamaktadır. Mülakat beyanları ile sonraki anlatım arasındaki farka dair bir değerlendirme de yoktur. Bununla birlikte sonuç, bu dosya bakımından, kesinleşmiş koruma reddine yapılan atfın somut iddiaları karşılamaya yetmediğini göstermektedir. Yargılama aşamasındaki denetimin nasıl yürüdüğü menşe ülke araştırması yazısında incelenmiştir.
Sınır Dışı Sürecinde Güvence Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?
İdare mahkemesi kararından sonra ne olacağı sorusunun cevabı, farklı dayanaklara sahip üç koruma aşamasını ayırmaktan geçer.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Aşama | Dayanak | Koruma nasıl doğar? | Ne zaman biter? |
|---|---|---|---|
| İdare mahkemesi | 6458 sayılı Kanun m. 53/3 | Kanun gereği, yabancının rızası saklı kalmak üzere | Yargılama sonuçlanınca |
| Bireysel başvuru | 6216 sayılı Kanun m. 49/5, İçtüzük m. 73 | Yalnızca Bölüm tedbir kararı verirse | Altı ay içinde esas karar verilmez ve tedbirin devamına karar alınmazsa kalkar; esas kararda da sonlandırılabilir |
| İhlal kararı sonrası | Hüküm fıkrası, 6216 sayılı Kanun m. 50 | Hükümde açıkça yazılırsa | Yeniden yargılama sonuçlanınca |
6458 sayılı Kanun’un 53. maddesinin üçüncü fıkrasındaki güvence şu sözlerle kurulmuştur: “Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.” Aynı fıkraya göre mahkemenin kararı kesindir. Hükümde bireysel başvuruya ilişkin bir durdurma etkisi öngörülmemiştir.
Kesin karardan sonraki aralıkta başvurulabilecek yol tedbirdir. 6216 sayılı Kanun’un 49. maddesi Bölümlere, temel hakların korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere karar verme yetkisi tanır. İçtüzük’ün 73. maddesi ise başvurucunun “yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike” bulunmasını arar. Gonca Erol’un 2017 tarihli incelemesi bu yetkinin istisnai olduğunu vurgulamaktadır. İncelemeye göre somut ve yakın bir tehlike görülmeyen talepler reddedilmekte, hakkında henüz sınır dışı kararı bulunmayan veya iptal davası açmış başvurucuların talepleri de bu kapsamda sonuçsuz kalmaktadır. Buna göre tedbir talebi, kural olarak idare mahkemesi yargılaması bittikten sonra anlam kazanır.
6216 sayılı Kanun’a göre tedbir verildiğinde esas kararın altı ay içinde verilmesi gerekir; aksi takdirde tedbir kendiliğinden kalkar. Erol’un aktardığı İçtüzük’ün 73. maddesinin dördüncü fıkrası ise kalkma sonucunu tedbirin devamına ilişkin yeni bir karar alınmamasına da bağlamaktadır. Abdullah dosyasında tedbir 2021’de, esas karar 2025’te verilmiştir; yayımlanan metinde tedbirin devamına ilişkin bilgi, hükümde de tedbiri sonlandıran bir bent yoktur. Hüküm fıkrası koruma süresini yeniden yargılamanın sonucuna bağlamış, dava yeniden reddedilirse yeni bir başvuruda tedbirin yeniden istenmesi gerekip gerekmediğini ele almamıştır.
Anayasa Mahkemesi Hangi Sınır Dışı Başvurusunda Hangi Sonuca Vardı?
Aşağıdaki kararlar, sonuç farkını göstermek için seçilmiştir. Tablo istatistik değildir ve başarı oranı gibi okunmamalıdır. Beş kararın tamamı oy birliğiyle verilmiştir.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Karar | Sınır dışı dayanağı | Tedbir | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Abdullah, 2021/1175 (02.07.2025) | m. 54/1-(i) | 11.01.2021’de verildi | m. 17 ihlal; yeniden yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmeme |
| Mavvas, 2020/33319 (30.07.2025) | m. 54/1-(d) | 13.11.2020’de Komisyon, başvurunun Bölüme gönderilmesine yer olmadığına karar verdi | m. 17 ihlal; m. 20 ayrıca incelenmedi; idari gözetim şikâyetinde başvuru yolları tüketilmedi; aynı şekilde sınır dışı edilmeme hükmü verildi |
| L.A., 2021/361 (29.07.2025) | m. 54/1-(d) ve (h) | Önceki başvuruda 25.01.2016 tarihli ara karar | Yeniden yargılama sonrası ikinci başvuruda m. 17 ihlal edilmedi |
| Majid Momtaz, 2017/24261 (30.09.2020) | m. 54/1-(d) | 29.05.2017’de reddedildi | m. 20 ihlal edilmedi |
| Lalazar Aghayeva, 2020/14880 (25.03.2025) | m. 54/1-(ğ) | 27.05.2020’de verildi, esas kararla sonlandırıldı | Kötü muamele ve aile hayatı iddiaları kabul edilemez; m. 23 ile bağlantılı m. 40 ihlal |
Bu kararlardan dört sonuç çıkmaktadır:
- Denetimin konusu riskin incelenme biçimidir. L.A. dosyasında Mahkeme, riskin yeterince araştırılmadığı gerekçesiyle 2019’da ihlal kararı vermiştir. Yeniden yargılamada İdare Mahkemesi kişisel durumu ve ülke raporlarını birlikte değerlendirince aynı Mahkeme ihlal görmemiştir (§§ 12, 38).
- Tedbir aşaması esas sonucu belirlemez. Mavvas dosyasında durdurma istenmiş, Komisyon başvurunun Bölüme gönderilmesine yer olmadığına karar vermiş ve metinde o aşamada bir tedbir kararı verildiği belirtilmemiştir. Buna rağmen 2025’te ihlal bulunmuş, başvurucunun Türkiye’den çıkış yapmadığı da dosyaya yansımıştır (§§ 5, 7).
- Tedbir ile fiilî sevk aynı güne denk gelebilir. L.A. dosyasında kayıtlar, başvurucunun ara kararla aynı tarihte ülkeden çıkarıldığını göstermekte, ancak kurum yazılarındaki saatler birbirini tutmamakta ve sevkin ara karardan önce mi sonra mı olduğu metinden anlaşılmamaktadır (§ 11).
- Sınır dışı edilmeme hükmü her ihlal kararında yer almamıştır. Abdullah ve Mavvas dosyalarında 17. maddeden ihlal bulunarak bu hüküm kurulmuşken, 23. maddeyle bağlantılı 40. maddeden ihlal verilen Aghayeva dosyasında tedbir sonlandırılmış ve benzer bir hüküm kurulmamıştır.
Kamu Düzeni Gerekçesi Anayasa Mahkemesinde Neden Farklı Sonuç Verdi?
Mavvas ve Momtaz dosyalarında sınır dışı kararı, 54. maddenin birinci fıkrasının kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdidi düzenleyen (d) bendine dayanmaktadır. Sonuçlar ise ters yöndedir. Aradaki başlıca fark, incelenen hakkın niteliğidir.
Momtaz dosyasında 20. madde incelenmiş ve Mahkeme kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük adımlarını izlemiştir. Sahtecilik suçlarından hüküm giyen başvurucu bakımından kamu düzeninin korunması aile yararlarına üstün gelmiştir (§ 50). Mavvas dosyasında ise 17. madde uygulanmış, gönderilecek üçüncü ülke ne işlem düzenlenirken ne de sonrasında tespit edildiği için dolaylı gönderime karşı usul güvencesi bulunmadığı sonucuna varılmıştır (§§ 13-14).
Kararda kamu düzeni gerekçesinin yerindeliğine ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır. Bu nedenle ihlal kararı, tehdit tespitinin hukuka aykırı bulunduğu şeklinde okunmamalıdır. Gerekçenin somut dayanağı idare mahkemesi aşamasında tartışılır; bu denetim kamu düzeni gerekçeli sınır dışı kararı yazısında, üçüncü ülke sorunu ise güvenli üçüncü ülke yazısında ele alınmıştır.
Aile Hayatı İddiası İncelenen Anayasa Mahkemesi Kararlarında Nasıl Sonuçlandı?
İncelenen kararlarda aile hayatı iddiası üç farklı yola girmiştir ve hiçbirinde sınır dışı işlemi nedeniyle 20. maddeden ihlal sonucuna ulaşılmamıştır. Bu tespit, Kasım 2026’daki sınırlı taramayla ve yazıda anılan kararlarla sınırlıdır; böyle bir karar bulunmadığı anlamına gelmez. Ülkeye giriş yasağına ilişkin Musa Polat kararında ise 20. maddeden ihlal verilmiştir.
- 17. maddeden ihlal bulunursa ayrıca incelenmeyebilir. Mavvas kararında Mahkeme, yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlali saptandığından aile hayatı yönünden incelemeye gerek görmemiştir (§ 16). Bu sonuç, iddianın reddedildiği anlamına gelmez.
- İdare mahkemesinde ileri sürülmemişse kabul edilemez sayılabilir. Aghayeva, Türk eşi ve torunu nedeniyle aile bütünlüğünün bozulacağını bireysel başvuruda dile getirmiş, ancak iptal davasında böyle bir şikâyeti bulunmadığından başvuru yolları tüketilmemiş sayılmıştır (§§ 20-23).
- Esastan incelenirse dengeleme yapılır. Momtaz dosyasında Türk vatandaşı eş ve iki çocukla sürdürülen birliktelik aile hayatı olarak kabul edilmiştir (§ 37). Buna karşılık hukuka aykırı ikamet, suçun ağırlığı ve İran’da birlikte yaşamanın önünde ciddi engel gösterilmemesi belirleyici olmuştur (§§ 47-51).
Kötü muamele yasağı mutlak olduğundan incelenen kararlarda kamu düzeni amacıyla bir dengeleme yapılmamış, usul güvencesine bakılmıştır. Aile hayatında ise kişinin bağları kamu düzeni amacıyla tartılmaktadır. Bu nedenle aile bağlarına ilişkin belgeler idare mahkemesi aşamasında sunulmalıdır. Konunun genel çerçevesi için aile hayatı ve çocuğun üstün yararı bölümüne bakılabilir. Başvurucunun geçerli ikamet izni bulunan Aghayeva dosyasında ise Mahkeme, Ek 7 No.lu Protokol güvencelerine dayanmış, delil taleplerinin gerekçesiz bırakılmasını 23. maddeyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlali saymıştır (§§ 25, 33-36).
Y.T. Pilot Kararı ve 53. Madde: Dava Süresi ve Kesinlik Değişti mi?
Kamuoyuna “1545 göçmen” diye yansıyan karar, Genel Kurulun 30 Mayıs 2019 tarihli Y.T. pilot kararıdır. Kararda 1.545 sayısı kişi sayısını değil, 8 Nisan 2019 itibarıyla yapılmış aynı mahiyetteki başvuruları gösterir (§§ 73, 77). Mahkeme, kamu düzeni ve terör bağlantılı bentler için dava sürecindeki güvenceyi kaldıran 2016 değişikliği nedeniyle 17. maddeyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini saptamış ve sorunun kanundan kaynaklandığını belirtmiştir (§§ 62, 74). Başvuruların incelenmesi ise bir yıl ertelenmiştir (§ 78).
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Tarih | Düzenleme veya karar | Etkisi |
|---|---|---|
| 29.10.2016 | 676 sayılı KHK (R.G. tarihi) | m. 54/1-(b), (d), (k) ile m. 54/2 kapsamındakiler dava güvencesinin dışında bırakıldı. |
| 30.05.2019 | Y.T. pilot kararı (karar tarihi) | Etkili başvuru hakkı ihlali saptandı, kararın yasama organına bildirilmesi gerektiği belirtildi. |
| 06.12.2019 | 7196 sayılı Kanun m. 75 (kanun tarihi) | İstisna kaldırıldı, dava süresi on beş günden yedi güne indirildi. |
| 30.11.2023 | E. 2023/57, K. 2023/200 (karar tarihi) | “Yedi gün” ibaresine yönelik itiraz esasa girilmeden reddedildi, çünkü iptal talebi E. 2020/30, K. 2023/12 sayılı kararla esastan reddedilmişti ve on yıllık engel işliyordu. |
| 30.05.2024 | E. 2024/25, K. 2024/116 (karar tarihi) | Kararın kesin olduğunu düzenleyen cümle oy birliğiyle Anayasa’ya aykırı bulunmadı. |
| 30.11.2024 | 7533 sayılı Kanun m. 36 (R.G. tarihi) | Yedi gün, kesinlik ve güvence korundu; dosyanın tekemmülü, tebligat ve duruşma düzenlendi, on beş günlük karar süresi tekemmülden başlatıldı. |
Abdullah dosyasındaki ilk idari yargılama 2020’de bittiğinden 7533 sayılı Kanun o yargılamada uygulanmamıştır; yeniden yargılamada izlenen usul karar metninden anlaşılamaz. Yeni metni aktaran Danıştay 10. Dairesi, E. 2025/3226, K. 2025/3437 sayılı kararında değişikliğin amacının yargılamayı hızlandırmak olduğunu belirtmiştir. Kasım 2026 itibarıyla ikincil kaynaklarda yapılan taramada, 2 Temmuz 2025’ten sonra dava süresini veya kesinliği değiştiren bir kanuna ya da iptal kararına rastlanmamıştır. 7533 sayılı Kanun’la gelen tekemmül, tebligat ve duruşma cümleleri hakkında bir Anayasa Mahkemesi kararı da bulunamamıştır.
Anayasa Mahkemesine Başvuru Nasıl ve Ne Kadar Sürede Yapılır?
- Önce idare mahkemesi: Dava tebliğden itibaren yedi gün içinde açılır. Danıştay 10. Dairesi, sınır dışı işlemi ile düzenleyici işlemlerin yargılama usulleri farklı olduğundan ve o dosyada aralarında bağlılık bulunmadığından tek dilekçeyle dava edilemeyeceğini kabul etmiştir. Dilekçe 30 gün içinde yenilenmek üzere reddedilmiştir.
- İstinaf yolu kural olarak yoktur: K. 2024/116 sayılı karara göre Ek 7 No.lu Protokol ileri bir kanun yolu gerektirmemektedir (§ 15).
- Bireysel başvuru süresi 30 gündür: Süre 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinde düzenlenmiştir. Abdullah dosyasındaki kabul, “Başvurucunun kanun yolunda yanıltılması nedeniyle” verilmiştir (§ 16). Hatalı bildirim yoksa aynı sonuç güvence altında değildir.
- Tedbir ayrıca istenir: Mahkeme tedbire resen de karar verebilir, ancak tehlikenin somut anlatımı talepte yer almalıdır. Tedbir gerektiren durumda Komisyon incelemeyi derhâl yapar ve başvuruyu Bölüme gönderir.
- İdari gözetim ayrı bir yoldur: Mavvas kararında hukuka aykırı tutulma şikâyeti, tazminat davası açılmadığı için kabul edilemez bulunmuştur (§§ 19-21).
- Adli yardım istenebilir: Abdullah kararında koşullar varsa karşılıklılık şartı gerçekleşmese bile talebin kabul edilmesi gerektiği belirtilmiştir (§ 18).
İhlal Kararı Ne Sonuç Doğurur?
Anayasa Mahkemesi sınır dışı kararını iptal etmemiş, dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere Sakarya 1. İdare Mahkemesine göndermiştir. Karar, “Sınır dışı etme kararıyla ilgili yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun SINIR DIŞI EDİLMEMESİNE” hükmünü içermektedir. Mahkeme, “hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır” diyerek sınırı da çizmiştir (§ 35).
Yeniden yargılamanın sonucu ve başvurucunun güncel durumu karar metninden anlaşılmamaktadır. L.A. dosyası, ihlal kararının ardından davanın yeniden reddedilebileceğini göstermektedir. Karar yalnızca başvurucuya ilişkindir ve başka dosyalara otomatik sonuç doğurmaz.
Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
İlk adım, risk iddiasının idare mahkemesi dosyasına somut olarak girip girmediğini ve mahkemenin bu iddiayı karşılayıp karşılamadığını saptamaktır. Bunun yanında şu hususlar sonucu etkileyebilir:
- Kişiselleştirilmiş anlatım: L.A. kararında genel ülke koşulları yeterli görülmemiş, risk başvurucunun kişisel durumu üzerinden aranmış, dava dilekçesindeki dinî ve siyasi zulüm iddiasına başvuru formunda yer verilmediği de belirtilmiştir (§§ 37-38).
- Belgelerin akıbeti: Abdullah dosyasında belirleyici olan, sunulan belgelerin mahkeme kararında karşılanmamasıdır (§ 31).
- Gönderilecek ülke: Mavvas dosyasında ülkenin belirsizliği usul güvencesinin eksikliği sayılmıştır (§§ 13-14).
- Aile ve ikamet bilgileri: Momtaz dosyasında eş hakkında bilgi verilmemesi ve ikametin düzenlenmemesi başvurucu aleyhine gözetilmiştir (§§ 48, 51).
- Delil talepleri: Aghayeva dosyasında kamera kaydı ve keşif taleplerinin gerekçesiz bırakılması ihlal sebebi olmuştur (§ 33).
- Koruma dosyasıyla ilişki: Uluslararası koruma başvurusundaki beyanlar ile sınır dışı davasındaki anlatım birlikte gözden geçirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi Sınır Dışı İşlemini Durdurabilir mi?
Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuruda yaşam veya maddi ve manevi bütünlük yönünden ciddi tehlike görürse İçtüzük’ün 73. maddesi uyarınca sınır dışı işlemini tedbiren durdurabilir; bu yetki istisnaidir. Muhammad Ashraf Abdullah dosyasında Bölüm, başvurudan üç gün sonra tedbir vermiş, 2025’te de yeniden yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmemeye hükmetmiştir.
Sınır Dışı Kararına Karşı Bireysel Başvuru İşlemi Kendiliğinden Durdurur mu?
Hayır. 6458 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki güvence, dava açma süresini ve idare mahkemesi yargılamasını kapsar. Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru için bu maddede kendiliğinden durdurma etkisi öngörülmemiştir. Bu nedenle bireysel başvuruda tedbir talebinin ayrıca ve gerekçeli biçimde yazılması gerekir.
İdare Mahkemesi Kararından Sonra Anayasa Mahkemesine Kaç Gün İçinde Başvurulur?
Bireysel başvuru, 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca 30 gün içinde yapılır. Sınır dışı davasında idare mahkemesi kararı kesin olduğundan süre hesabı bu karara göre yapılmalıdır. Anayasa Mahkemesi, Abdullah dosyasında istinaf başvurusuna rağmen başvuruyu, başvurucunun kanun yolunda yanıltılması nedeniyle süresinde saymıştır.
Sınır Dışı Davasında İdare Mahkemesi Kararına Karşı İstinafa Gidilebilir mi?
Kural olarak gidilemez. 6458 sayılı Kanun’un 53. maddesi idare mahkemesinin kararını kesin saymaktadır. Anayasa Mahkemesi de E. 2024/25, K. 2024/116 sayılı kararında bu kuralı oy birliğiyle Anayasa’ya aykırı bulmamış, Ek 7 No.lu Protokol’ün ileri bir kanun yolu gerektirmediğini belirtmiştir.
Anayasa Mahkemesi Sınır Dışı Kararını İptal Eder mi?
İncelenen dosyalarda Anayasa Mahkemesi ihlal bulduğunda sınır dışı kararını kendisi iptal etmemiş, dosyayı yeniden yargılama için idare mahkemesine göndermiştir. Abdullah kararına göre ihlal, davanın sonucu hakkında bir tutum anlamına gelmez. L.A. dosyasında yeniden yargılamada dava tekrar reddedilmiş ve ikinci başvuruda ihlal görülmemiştir.
Anayasa Mahkemesi Sınır Dışı Dosyasında Aile Hayatı İddiasını Her Zaman İnceler mi?
Hayır. Mavvas kararında 17. maddeden ihlal bulunduğu için aile hayatı ayrıca incelenmemiş, Aghayeva kararında iddia iptal davasında ileri sürülmediğinden kabul edilemez sayılmıştır. Majid Momtaz kararında ise Anayasa Mahkemesi 20. maddeyi esastan incelemiş ve kamu düzeni amacı karşısında ihlal görmemiştir.
Kamu Düzeni Gerekçeli Sınır Dışı Kararında Kötü Muamele Riski İleri Sürülebilir mi?
Evet. Anayasa Mahkemesine göre 17. maddedeki yasağın istisnası yoktur. Kanun’un 54. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine dayanan Mavvas dosyasında Mahkeme, gönderilecek ülke belirlenmediği için usul güvencesi eksikliği saptayarak ihlal kararı vermiştir. Kamu düzeni gerekçesinin yerindeliği ise ayrıca değerlendirilmemiştir.
Haberlerdeki “1545 Göçmen” Kararı Nedir?
Söz konusu karar, Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 30 Mayıs 2019 tarihli Y.T. pilot kararıdır. Kararda 1.545 sayısı kişi sayısını değil, aynı mahiyetteki başvuruları gösterir. Mahkeme, 6458 sayılı Kanun’un 53. maddesindeki 2016 değişikliği nedeniyle etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini saptamış, incelemeyi bir yıl ertelemiş ve kararın yasama organına bildirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Sonuç: Anayasa Mahkemesi Kural Olarak Riskin Nasıl İncelendiğini Denetliyor
Muhammad Ashraf Abdullah kararı, idare mahkemesinin kesin ret kararından sonra da sınır dışı işleminin istisnai olarak durdurulabileceğini göstermektedir. Bu sonuç, işlemin kendiliğinden duracağı anlamına gelmez; bu aşamada koruma ancak tedbir veya hüküm fıkrasındaki açık bir ibareyle doğar.
Mahkeme kural olarak riskin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini değil, somut iddiaların karşılanıp karşılanmadığını denetlemektedir. İncelenen kararlarda kötü muamele yasağı yönünden kamu düzeni amacıyla dengeleme yapılmamış, aile hayatında ise yapılmıştır. Her iki iddianın da idare mahkemesi aşamasında somut belgelerle ileri sürülmesi bu nedenle sonucu doğrudan etkileyebilmektedir.
Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
Mevzuat
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 17, 20, 23, 40 ve 152.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 53 ve 54. Fıkra metni, Danıştay 10. Dairesinin aşağıdaki kararında aktarıldığı şekliyle alınmıştır.
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m. 47, 49 ve 50.
- Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü, m. 73.
- 7196 sayılı Kanun m. 75 ve 30.11.2024 tarihli, 32738 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7533 sayılı Kanun m. 36.
Anayasa Mahkemesi Kararları
Bağlantılar, karar metninin okunduğu sayfalara veya Kararlar Bilgi Bankası’ndaki kayıtlara gider. Kararlar başvuru numarasıyla Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası’nda da aranabilir.
- Muhammad Ashraf Abdullah, B. No: 2021/1175, 02.07.2025, R.G. 16.02.2026, 33170.
- Abdulkerim Mavvas, B. No: 2020/33319, 30.07.2025.
- L.A., B. No: 2021/361, 29.07.2025.
- Lalazar Aghayeva, B. No: 2020/14880, 25.03.2025.
- Majid Momtaz, B. No: 2017/24261, 30.09.2020, R.G. 09.12.2020, 31329. Karar metni.
- Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30.05.2019, R.G. 09.07.2019, 30826.
- Musa Polat, B. No: 2021/2290, 27.11.2024 (ülkeye giriş yasağı).
- E. 2023/57, K. 2023/200, 30.11.2023, R.G. 05.01.2024, 32420.
- E. 2024/25, K. 2024/116, 30.05.2024, R.G. 17.09.2024, 32665.
Danıştay Kararı
Diğer Kaynaklar ve İlgili Yazılar
- Gonca Erol, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda ‘Tedbir’, TBB Dergisi, 2017, S. 130.
- Y.T. pilot kararına ilişkin Diken haberi.
- Sınır dışı kararı nedir, hangi dava açılır?
- Menşe ülke araştırması ve sınır dışı iptali
- Kamu düzeni gerekçeli sınır dışı kararının iptali
- Güvenli üçüncü ülke ve sınır dışı kararının iptali
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Av. Batın YILMAZ
İstanbul Barosu – Sicil No: 77008
Bu metin, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 02.07.2025 tarihli, B. No: 2021/1175 sayılı Muhammad Ashraf Abdullah kararına dayalı hukuki karar incelemesidir. İnceleme, yayımlanan karar metniyle sınırlıdır; başka dosyalarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.