Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, kişilerin siyasete katılım özgürlüğünü koruyan ve iki farklı durumu cezalandıran bir suç tipidir:
- TCK 114/1: Bir kişiyi, siyasi partiyle ilgili tercihleri veya seçimle gelen görevlere ilişkin iradesi konusunda cebir veya tehditle zorlamak
- TCK 114/2: Bir siyasi partinin faaliyetlerinin cebir, tehdit veya başka hukuka aykırı bir davranışla engellenmesi
Yargıtay, m.114’ün iki fıkrasının farklı yapıda olduğunu açık şekilde vurgular:
- 114/1’de “zorlamak amacıyla cebir/tehdit” yeterli olabilir (engelleme sonucunun gerçekleşmesi şart olmayabilir)
- 114/2’de ise “parti faaliyeti gerçekten engellenmiş olmalı” yaklaşımı öne çıkar
TCK 114/1: Bireysel Siyasi Haklara Zorlama Suçu
TCK 114/1 Hangi Davranışları Kapsar?
Kanun, iki ana grubu korur:
(a) Siyasi partiyle ilgili bireysel tercihler
Bir kişiye karşı, zorlamak amacıyla:
- Siyasi partiye üye olmaya veya olmamaya
- Partinin faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya
- Partiden veya parti yönetimindeki görevinden ayrılmaya
yönelik cebir veya tehdit kullanılması.
(b) Seçimle gelinen kamu görevine ilişkin zorlama
Bir kişiyi, seçim yoluyla gelinen bir kamu görevine:
- Aday olmamaya
- Seçildiyse görevden ayrılmaya
zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanılması.
114/1’de “Engellenme Sonucu” Gerekir mi?
Uygulamada en kritik noktalardan biri budur. Yargıtay 4. Ceza Dairesi kararlarında, 114/1 bakımından:
- Failin cebir/tehdidi zorlamak amacıyla kullanması yeterli görülebilir.
- Ayrıca mağdurun gerçekten partiye üye olmaması, görevden ayrılması vb. sonucu doğması aranmayabilir.
Bu yönüyle 114/1, fiilin “zorlamaya yönelik cebir/tehdit” aşamasında tamamlanan bir yapıda değerlendirilebilmektedir (içtihattaki ifadeyle “failin bu amaçla cebir ve tehdide başvurması yeterli…”).
TCK 114/2: Siyasi Parti Faaliyetlerinin Engellenmesi Suçu
TCK 114/2 Neyi Korur?
Bu fıkra, bireyin tekil tercihinden ziyade, daha geniş biçimde siyasi partinin faaliyet özgürlüğünü ve siyasal hayatın işleyişini korur.
“Siyasi Partinin Faaliyeti” Ne Demektir?
Yargıtay’a göre siyasi parti faaliyeti, siyasi partilerin mevzuata ve parti tüzüğüne uygun biçimde yürüttüğü faaliyetlerin tamamını kapsayabilir. (Elbette somut olayın niteliği belirleyicidir.)
114/2’de Engelleme Sonucunun Gerçekleşmesi Gerekir mi?
Yargıtay kararlarında 114/2 için şu ayrım özellikle yapılır:
- 114/1’den farklı olarak, 114/2’de “faaliyetin engellenmesi” neticesinin gerçekleşmesi aranır.
Yani sadece gerginlik çıkarma/rahatsız etme değil; parti faaliyetinin gerçekten aksaması, yapılamaması, durması veya fiilen engellenmesi önem kazanır.
TCK 114’te “Cebir”, “Tehdit” ve “Hukuka Aykırı Davranış” Ne Anlama Gelir?
Cebir
Fiziksel güç kullanımıyla kişinin iradesini baskı altına alarak bir davranışa zorlamak (itmek, darp etmek, zorla götürmek vb.).
Tehdit
Kişiye yönelik bir kötülük yapacağını bildirerek korkutma ve bu yolla iradesini baskı altına alma.
Hukuka aykırı başka bir davranış (özellikle 114/2’de)
Cebir/tehdit dışındaki, ancak parti faaliyetini fiilen engelleyen hukuka aykırı eylemler.
Örneğin toplantı salonuna hukuka aykırı şekilde giriş-çıkışı kapatma, organizasyonu bilerek sabote eden eylemler gibi (somut olaya göre değişir).
Siyasi Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçunun Cezası
TCK 114/1 cezası
- 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
TCK 114/2 cezası
- 2 yıldan 5 yıla kadar hapis
Ceza miktarı yanında; olayın işleniş biçimi, fail sayısı, kullanılan araçlar ve başka suçların oluşup oluşmadığı (ör. yaralama, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, tehdit) ayrıca değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1)Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi (TCK 114) nedir?
TCK 114; bireyin siyasi parti üyeliği/katılımı veya seçimle gelinen görevlere adaylık/ayrılma iradesinin cebir/tehdit ile zorlanmasını (114/1) ve siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesini (114/2) cezalandırır.
2)TCK 114/1 ile TCK 114/2 arasındaki fark nedir?
- 114/1: Kişiye karşı zorlamak amacıyla cebir/tehdit (çoğu uygulamada netice aranmadan)
- 114/2: Partinin faaliyeti fiilen engellenmiş olmalı; ayrıca cebir/tehdit veya hukuka aykırı davranış yeterlidir.
3)TCK 114 cezası kaç yıldır?
- 114/1: 1–3 yıl hapis
- 114/2: 2–5 yıl hapis
4)Parti faaliyeti nedir, her siyasi etkinlik bu kapsama girer mi?
Yargıtay kararlarında “parti faaliyeti”, siyasi partilerin mevzuata ve tüzüğe uygun yürüttüğü faaliyetler olarak ele alınır. Ancak her olayda “faaliyet” sayılıp sayılmayacağı ve “engelleme” olup olmadığı somut delillere göre belirlenir.
5)Sandığa yönelik engellemeler TCK 114 kapsamında mıdır?
Yargıtay’ın bir kararında, sandığa yönelik engelleyici hareketlerin her durumda TCK 114 kapsamında değerlendirilmediğine yönelik açıklamalar bulunmaktadır; olayın doğrudan “parti iç faaliyeti” mi yoksa “seçim/sandık düzeni”ne mi ilişkin olduğu önem taşır. (Somut olayın niteliğine göre farklı kanun hükümleri gündeme gelebilir.)
Sonuç / Özet
TCK 114, siyasal hayata katılım özgürlüğünü koruyan temel ceza normlarından biridir.
- TCK 114/1, kişiyi siyasi parti üyeliği/katılımı ya da seçimle gelinen görevlere ilişkin iradesi konusunda cebir veya tehditle zorlamayı cezalandırır (1–3 yıl).
- TCK 114/2, bir siyasi partinin faaliyetlerinin cebir, tehdit veya başka hukuka aykırı davranışla engellenmesini cezalandırır (2–5 yıl).
- Yargıtay uygulamasında 114/1’de zorlamaya yönelik cebir/tehdit yeterli görülürken, 114/2’de faaliyetin gerçekten engellenmesi vurgulanır. Bu ayrım, suç vasfının doğru belirlenmesi açısından kritik önemdedir.
Av. Batın YILMAZ