İntihara Yönlendirme Suçu ve Cezası (TCK 84)

İntihara Yönlendirme (TCK 84) Nedir?

İntihara yönlendirme, bir kişinin başka bir kişiyi intihar etmeye sürükleyecek şekilde etkilemesi veya intiharın gerçekleşmesini kolaylaştırması şeklinde ortaya çıkan bir suç tipidir. Türk Ceza Kanunu’nda TCK 84 ile düzenlenir.

Bu suçun temel amacı, kişilerin yaşam hakkını korumaktır. Kanun koyucu, kişinin intiharı “kendi fiili” olsa bile; üçüncü kişilerin kasıtlı ve etkili müdahalelerini ayrıca cezalandırır.

Önemli bir ayrım: Uygulamada ve AİHM kararlarında (Türkiye dosyaları) Yargıtay yaklaşımına paralel biçimde, “basit bir tahrik/kışkırtma” çoğu zaman TCK 84 için yeterli görülmez. Değerlendirme, somut olayın özelliklerine göre yapılır; failin kastı ve eylemin intiharı ciddi biçimde kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı kritik rol oynar.

Başkasını İntihara Azmettirme Nedir?

İntihara azmettirme, intihar düşüncesi/kararı henüz net olmayan bir kişide, intihar kararının oluşmasına neden olacak şekilde telkin ve yönlendirmede bulunmaktır.

“Azmettirme”de genellikle fail, mağdurun intihar fikrini başlatan veya belirgin biçimde doğuran kişidir.
Fiilin kapsamı; mesajlaşmalar, konuşmalar, yönlendirmeler, plan kurdurma gibi davranışlarla somutlaşabilir.

Uygulamada azmettirme değerlendirmesi yapılırken genellikle şu sorular öne çıkar:

Mağdurda intihar kararı önceden var mıydı?
Failin söz ve davranışları kararın oluşmasında belirleyici oldu mu?
Failin kastı (isteyerek yönlendirme) mevcut mu?

Başkasını İntihara Teşvik Etme Nedir?

İntihara teşvik, kişinin intihara yönelmesini özendirici/itici davranışlarla artırmak; intiharı “çözüm” gibi göstermeye çalışmak şeklinde değerlendirilebilir.

Teşvik, azmettirmeye göre bazı olaylarda daha “genel” görünebilir; ancak ceza sorumluluğu bakımından kilit nokta yine şudur:

Söz veya davranış, somut olayda intihar davranışına giden süreçte etkili mi?
Fail, bunu kasıtlı mı yaptı?

AİHM kararlarında yer verilen yaklaşıma göre, sırf tartışma sırasında söylenen sert sözler gibi “basit tahrik” niteliğindeki davranışlar her zaman TCK 84 standardını karşılamayabilir; intihar eylemini önemli ölçüde kolaylaştırma amacıyla kasıt aranır.

İntihar Kararını Kuvvetlendirme Nedir?

TCK 84’te ayrıca “başkasının intihar kararını kuvvetlendirme” seçimlik hareket olarak yer alır. Bu, mağdur zaten intihar etmeye karar vermişken, failin bu kararı:

“Yap, iyi olur”
“Zaten başka çaren yok”
“Eğer yapmazsan…” gibi baskı/ikna süreçleriyle daha güçlü, daha kesin hâle getirmesidir.

Bu durumda “azmettirme” gibi kararın doğması değil; mevcut kararın pekiştirilmesi söz konusudur.

Başkasının İntiharına Yardım Etme Nedir?

TCK 84 kapsamındaki en kritik alanlardan biri de “intihara yardım”dır. Yardım; intiharın gerçekleşmesini fiilen kolaylaştıran her türlü davranış olabilir.

Örnek kategoriler (somut olaya göre değişir):

Kullanılacak aracı sağlamak (ilaç, silah vb.)
Yer/ortam hazırlamak
İntihar yöntemini anlatmak ve yönlendirmek
Eylem sırasında yardım ederek icrayı kolaylaştırmak

AİHM kararlarında da altı çizildiği üzere, “yardım” ve “teşvik” değerlendirmesinde, failin maddi açıdan kolaylaştırma ve kasıt unsurları önemlidir.

İntihara Yönlendirme Suçunun Cezası (TCK 84 Cezası)

TCK 84, ceza aralığını fiilin sonuçlarına ve işleniş biçimine göre belirler:

TCK 84/1: Azmettirme, teşvik, kararı kuvvetlendirme veya yardım
→ 2 yıldan 5 yıla kadar hapis
TCK 84/2: İntihar gerçekleşirse
→ 4 yıldan 10 yıla kadar hapis
TCK 84/3: Başkalarını intihara alenen teşvik
→ 3 yıldan 8 yıla kadar hapis

Burada “alenen”, fiilin belirsiz sayıda kişinin erişimine açık şekilde (ör. kalabalık ortam, internet yayını, herkese açık paylaşım) gerçekleşmesi gibi durumları ifade edebilir. Somut olayın “aleniyet” şartını taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilir.

İntihara Alenen Teşvik Suçu (TCK 84/3) Nedir?

İntihara alenen teşvik, belirli bir kişiden ziyade, topluma veya belirsiz sayıda kişiye yönelik biçimde intiharı özendiren açıklamalar yapmayı kapsar.

Bu başlık özellikle:

Sosyal medya içerikleri
Video yayınları
Forum paylaşımları
Herkese açık gruplarda yönlendirme gibi mecralarda gündeme gelebilir.

Ayrıca içerik üretimi/haberleşme alanında farklı bir yasal risk daha bulunabilir: Basın hukuku açısından “intihara özendirme” niteliği taşıyan yayınlar bakımından Basın Kanunu m.20 kapsamında da yaptırım gündeme gelebilir (bu, TCK 84’ten ayrı bir çerçevedir).

Cebir veya Tehdit ile İntihara Mecbur Etme: Kasten Öldürme Sorumluluğu (TCK 84/4)

TCK 84/4 çok önemli bir eşik getirir: Bazı hallerde eylem artık “intihara yönlendirme” olarak değil, doğrudan kasten öldürme kapsamında değerlendirilebilir.

Madde iki ana durumu özellikle sayar:

Algılama yeteneği gelişmemiş/ortadan kaldırılmış kişileri intihara sevk etme
Cebir veya tehdit kullanarak kişiyi intihara mecbur etme

Bu durumda kanun açıkça “kasten öldürme suçundan sorumlu tutulurlar” der. Yani ceza sorumluluğu çok daha ağır bir seviyeye çıkabilir.

İntihara Yönlendirme Suçunda Kast (Niyet) ve Delil Konusu

TCK 84 bakımından uygulamadaki en kritik tartışma alanları şunlardır:

1) Kastın İspatı

Failin, mağdurun intiharına yönelik süreci bilerek ve isteyerek etkileyip etkilemediği; mesaj içerikleri, tanık beyanları, önceki olaylar ve uzman incelemeleriyle değerlendirilebilir.

AİHM kararlarında da vurgulandığı üzere, salt “kötü söz, kavga, kırıcı ifade” gibi olgular, her olayda otomatik olarak TCK 84 sonucuna götürmeyebilir; kasıt ve maddi kolaylaştırma gibi ölçütler önemlidir.

2) Nedensellik (Eylem ile Netice Arasındaki Bağ)

İntiharın gerçekleşmesi halinde özellikle şu sorular gündeme gelir:

İntihar kararının oluşmasında failin etkisi ne düzeyde?
İntihar eylemi ile failin eylemi arasında güçlü bir bağ var mı?
Mağdurun bağımsız iradesi, başka nedenler, psikiyatrik süreçler var mı?

Bu değerlendirme her zaman somut olaya bağlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İntihara yönlendirme suçu (TCK 84) nedir?

TCK 84’e göre intihara yönlendirme suçu; bir kişiyi intihara azmettirmek, teşvik etmek, kişinin intihar kararını kuvvetlendirmek veya intiharına herhangi bir şekilde yardım etmek fiilleriyle oluşur. Kanun, intiharın gerçekleşip gerçekleşmemesine göre ceza miktarını artırır.

TCK 84 cezası kaç yıldır?

TCK 84 kapsamında ceza aralıkları özetle şöyledir:- TCK 84/1: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis

TCK 84/2 (intihar gerçekleşirse): 4 yıldan 10 yıla kadar hapis
TCK 84/3 (alenen teşvik): 3 yıldan 8 yıla kadar hapis

Ceza miktarı somut olayın özelliklerine (kasıt, delil durumu, fiilin yoğunluğu, aleniyet vb.) göre belirlenir.

“İntihar et” demek suç mu?

Tek bir cümlenin tek başına suç oluşturup oluşturmadığı, somut olaya göre değerlendirilir. Uygulamada kritik olan; bu sözün kasıtlı şekilde, mağdurun intihar sürecini ciddi biçimde etkileyip etkilemediği ve intiharı önemli ölçüde kolaylaştırma niteliği taşıyıp taşımadığıdır. AİHM kararlarında da Yargıtay içtihadına atıfla “basit tahrik/kışkırtma”nın her zaman yeterli olmayabileceği yaklaşımı görülür.

İntihara teşvik ile intihara azmettirme arasındaki fark nedir?

Genel anlatımla:- Azmettirme: İntihar fikrini/kararını mağdurda oluşturacak biçimde yönlendirme.- Teşvik: Var olan bir eğilimi pekiştirme/özendirme, intiharı bir “çıkış” gibi göstermeye çalışma.Her ikisi de TCK 84 kapsamına girebilir; fark, mağdurun kararının ne zaman ve nasıl oluştuğu ile failin etkisinin ağırlığında ortaya çıkar.

“İntihar kararını kuvvetlendirmek” ne demektir?

Mağdurun intihar düşüncesi/kararı zaten varken failin söz ve davranışlarıyla bu kararı daha kesin ve güçlü hale getirmesidir. Örneğin kişinin “yapmalıyım” noktasına itilmesi, vazgeçme ihtimalinin kırılması gibi etkiler somut olayda değerlendirilebilir.

İntihara yardım etmek (TCK 84) hangi davranışları kapsar?

“Yardım” kavramı geniştir ve intiharı fiilen kolaylaştıran davranışları kapsayabilir. Örnek olarak (olaya göre değişir):- İntiharda kullanılacak aracı temin etmek

Yöntem/yer/plan konusunda yönlendirme yapmak
Eylemi kolaylaştıracak şekilde ortam sağlamak veya anlık destek vermek

Burada da kasıt ve nedensellik bağı (yardımın intihara etkisi) önemlidir.

İntihar gerçekleşmezse yine de ceza verilir mi?

Evet. TCK 84/1, intiharın gerçekleşmesini şart koşmaz. İntihar gerçekleşmemiş olsa bile azmettirme/teşvik/kuvvetlendirme/yardım fiilleri ispatlanırsa ceza gündeme gelebilir.

İntihara alenen teşvik (TCK 84/3) ne demektir?

“Alenen teşvik”, belirsiz sayıda kişiye yönelik olarak (ör. herkese açık paylaşım, açık topluluk, kamusal ortam) intiharı özendirici şekilde teşvik etmeyi ifade eder. Burada hedef tek bir kişi olmak zorunda değildir; önemli olan eylemin kamuya açık niteliği ve teşvik içeriğidir.

Sosyal medyada intiharı öven veya teşvik eden paylaşım yapmak suç olur mu?

Paylaşımın içeriği, dili, bağlamı, hedef kitlesi ve “aleniyet” şartı dikkate alınarak TCK 84/3 kapsamında değerlendirme yapılabilir. Özellikle “intiharı çözüm gibi gösteren” ve özendirmeye elverişli içerikler hukuki risk taşır. Her olayda değerlendirme somuttur; ifade özgürlüğü sınırları ve kast unsuru ayrıca tartışılır.

İnternette intihara yönlendirme içerikleri için erişim engeli uygulanabilir mi?

İnternet ortamında TCK 84 kapsamına giren içerikler açısından erişimin engellenmesi sürecinin gündeme gelebileceği düzenlemeler vardır. İnternet yayınlarına ilişkin ikincil mevzuatta, erişimin engellenmesi kararının konusu olabilecek suçlar arasında TCK 84 (İntihara yönlendirme) da sayılmaktadır.

Uygulanabilir Hukuki Adımlar (Mağdur Yakını / Şikâyetçi Olabilecek Kişiler İçin)

Delilleri koruyun: Mesajlar, e-postalar, sosyal medya ekran görüntüleri, linkler, tanık iletişim bilgileri.
Savcılığa suç duyurusu hazırlayın: Olay örgüsü kronolojik ve somut delillerle anlatılmalı.
Erişim kayıtları / platform verileri: Gerekirse savcılıktan ilgili platformlara müzekkere yazılması talep edilebilir.
Uzman incelemeleri: Psikiyatrik süreç, mağdurun kırılganlığı, olayların etkisi gibi konular bilirkişi/uzman değerlendirmesi gerektirebilir.
Nitelendirme tartışması: Olay TCK 84 mü, yoksa TCK 84/4 nedeniyle kasten öldürmeye mi evrilecek? Bu ayrım stratejiyi doğrudan etkiler.

Sonuç / Özet

TCK 84 (İntihara yönlendirme); bir kişiyi intihara azmettirme, teşvik, kararı kuvvetlendirme veya intihara yardım fiillerini cezalandırır.- Ceza aralığı: – Temel hal: 2–5 yıl hapis (TCK 84/1)
İntihar gerçekleşirse: 4–10 yıl hapis (TCK 84/2)
Alenen teşvik: 3–8 yıl hapis (TCK 84/3)
Cebir/tehdit ile intihara mecbur etme veya algılama yeteneği olmayan kişiyi intihara sevk etme halinde, fail kasten öldürmeden sorumlu tutulabilir (TCK 84/4).- AİHM kararlarında da Yargıtay yaklaşımına atıfla, basit tahrik her zaman yeterli görülmez; failin kasıtlı biçimde intiharı önemli ölçüde kolaylaştırması gibi ölçütler ön plana çıkar.