Обзоры прецедентных решений
Оговорка о подсудности иностранному суду: Мериториальный генеральный совет (HGK) не препятствовал возбуждению производства, но впоследствии иск был отклонен по процессуальным основаниям
В этой статье 17 разделов
- Kısa Cevap: Yabancı mahkeme yetki şartı
- Данные решения Генеральной ассамблеи по гражданским делам
- Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Pay Devri, Cezai Şart ve İstanbul’daki Takip
- Alacaklılar ve Borçlu Neyi Savundu?
- “Değişik Gerekçeyle Bozma” Ne Demektir? Daire ile Kurul Arasındaki Fark
- Hukuk Genel Kurulu Türkiye’de Takibi Neden Kabul Etti?
- MÖHUK m. 47: Hukuk Genel Kurulu Yetki Anlaşmasını Hangi Dört Koşula Bağladı?
- Kesin Yetki ile Münhasır Yetki Arasındaki Fark Nedir?
- Borçlu Yetki İtirazını Ne Zaman ve Nasıl Yapar?
- Takip Başlatmak Neden Alacağı Tahsil Etmek Değildir?
- Usulden Ret Onamaları Genel Kurul Kararıyla Çelişiyor mu?
- Dava Bitti mi? Kararın Sonuçları ve Sınırları
- Какие обстоятельства подлежат изучению в аналогичном деле?
- Часто задаваемые вопросы
- Sonuç: Yabancı Mahkeme Şartı Takibin Başlatılmasını Engellemez, Davada Sonuç Doğurabilir
- Правовые источники и связанные с ними материалы
- Автор и юридическая информация
Публикация: · Последнее обновление:
Данный контент предназначен для общей информации и не заменяет юридическое заключение по вашему конкретному делу.
Kısa Cevap: Yabancı mahkeme yetki şartı
Takip başlatılabilir, ancak bu takibin sürdürülebileceği anlamına gelmez. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre yabancı mahkeme yetki şartı, alacaklının Türk icra organları eliyle takip başlatmasına engel değildir, çünkü 5718 sayılı Kanun’un 47. maddesi icra dairelerinin yetkisine uygulanmaz. Borçlu itiraz edince takip durur ve alacaklının açacağı itirazın iptali davasında mahkeme, usulüne uygun ileri sürülen yetki itirazını kendi yetkisi bakımından 47. madde kapsamında inceler. Aynı dosyada bu dava sonradan usulden reddedilmiştir.
Kurul bu ayrımı 8 Ekim 2025 tarihli, E. 2024/176, K. 2025/618 sayılı kararında kurdu. Dosyada sözleşme Londra mahkemelerini yetkili kılıyor, alacaklılar ise 2.500.000 Euro cezai şart için İstanbul’da takip başlatıyordu. Kurul, yetkili icra dairesinde takip yapılmadığı gerekçesiyle verilen usulden ret kararını korumadı ve direnme kararını değişik gerekçeyle, oy çokluğuyla, kesin olarak bozdu.
Bozma, alacağın tahsil edileceği anlamına gelmedi. Kurul mahkemenin yetkisi sorusunu Bölge Adliye Mahkemesine bıraktı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi de 8 Nisan 2026’da milletlerarası yetki itirazını kabul ederek itirazın iptali davasını usulden reddetti. Kararda temyiz yolu açık bırakılmış, alacağın esası incelenmemiştir. UYAP künyesi 3 Kasım 2026’da “KESİNLEŞMEDİ” göstermektedir, ancak bu alan güncel durumu kanıtlamadığından kararın kesinleşip kesinleşmediği doğrulanamamıştır.
Karar, Türkiye’de takibin her dosyada sonuç vereceğini de yetki şartı bulunan her davanın reddedileceğini de söylememektedir. Ölçüt, para alacağına ilişkin ilamsız takip ve itirazın iptali dosyasında kurulmuştur. Hangi Türk icra dairesinin yetkili olduğu ayrı bir sorudur; mahkemedeki sonuç ise şartın geçerliliğine ve itirazın usulüne uygun ileri sürülmesine bağlıdır. Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi bulunan alanda yetki şartı geçerli sayılmaz.
Bu inceleme, yayımlanan karar metinlerine dayanır; taraf bilgilerine yer verilmemiştir. Sözleşmenin hazırlanması için yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk rehberine, genel başlık için yabancı şirketlerin Türkiye’de alacak tahsili yazısına можно обратиться.
Данные решения Генеральной ассамблеи по гражданским делам
Прокрутите вбок, чтобы увидеть таблицу целиком
| Заголовок | Информация |
|---|---|
| Номер дела и номер решения | E. 2024/176, K. 2025/618 |
| Дата решения | 08.10.2025 |
| Dava türü ve istem | Genel haciz yoluyla başlatılan takibe yapılan itirazın iptali; 2.500.000 Euro cezai şart |
| Суд первой инстанции | İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2020/366, K. 2021/164 |
| Direnme kararı | İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/1643, K. 2023/1756 |
| Özel Daire kararı | 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/8626, K. 2023/2504 |
| Заключение | Direnme kararının değişik gerekçe ve nedenlerle bozulması, kesin |
| Голосование | Oy çokluğu; üye sayısı ve oy dağılımı metinde yer almamaktadır |
| Sonraki aşama | E. 2025/1793, K. 2026/649 (08.04.2026), yetki itirazının kabulü, usulden ret, temyiz yolu açık, kesinleşme doğrulanamadı |
Uyuşmazlık Nasıl Başladı? Pay Devri, Cezai Şart ve İstanbul’daki Takip
Yedi satıcı, merkezi Ankara’da bulunan dava dışı bir anonim şirketin paylarının bir kısmını davalı şirkete devretmek için 13 Mayıs 2015’te sözleşme imzaladı ve aykırılık hâlinde 2.500.000 Euro cezai şart kararlaştırdı. Sözleşmenin 10. maddesine göre “Bu sözleşme İngiltere kanunlarına tabi olup işbu sözleşmenin uygulanmasından doğacak her türlü ihtilâf vukuunda Londra mahkemeleri yetkilidir.” Aynı gün satıcılardan yalnızca biri davalıyla ayrı bir “Münferit Hisse Satış Sözleşmesi” imzaladı; bu metin Türk kanunlarını seçiyor, uyuşmazlıkları Zürih’te tahkime bırakıyordu.
Alacaklılar, davalının pay bedelini ödemediğini ve şirketi geliştirme yükümlülüklerini yerine getirmediğini ileri sürerek İstanbul’da genel haciz yoluyla takip başlattı ve takipte yalnız ilk sözleşmeye dayandı. Borçlu, ödeme emrine itirazında Londra mahkemelerinin yetkili olduğunu bildirdi; Bölge Adliye Mahkemesinin aktarımına göre itiraz hem icra dairesinin yetkisine hem borca yönelikti.
Takip durunca alacaklılar itirazın iptali davası açtı; dosyada menfi tespit davası yoktur.
Прокрутите вбок, чтобы увидеть таблицу целиком
| Дата | Развитие событий | Основание |
|---|---|---|
| 13.05.2015 | İki sözleşme imzalandı. | Londra şartı ve Zürih tahkimi |
| 14.05.2018 | Takip başlatıldı. | Yalnız ilk sözleşmeye dayanıldı |
| 12.08.2020 | İtirazın iptali davası açıldı. | Yetki itirazı yinelendi |
| 19.02.2021 | İlk derece mahkemesi usulden reddetti. | İlk sözleşme esas alındı; takip sözleşmede belirlenen yerde yapılmalıydı |
| 23.09.2021 | Bölge Adliye Mahkemesi usulden reddetti. | HMK m. 14/2 nedeniyle yetki sözleşmesi yapılamaz, Ankara icra daireleri kesin yetkilidir |
| 27.04.2023 | 11. Hukuk Dairesi oy birliğiyle bozdu. | Münferit sözleşme esas alındı; davalı henüz ortak değildir, tahkim itirazı değerlendirilmelidir |
| 15.11.2023 | Bölge Adliye Mahkemesi direndi. | Davalı pay devriyle ortak olmuştur; tahkim itirazı istinafa getirilmediğinden incelenemez |
| 08.10.2025 | Hukuk Genel Kurulu değişik gerekçeyle, oy çokluğuyla bozdu. | Yalnız takibe dayanak ilk sözleşme esas alındı; salt kesin yetki anlaşmayı bertaraf etmez, m. 47 itirazı incelenmelidir |
| 08.04.2026 | Bölge Adliye Mahkemesi usulden reddetti. | Milletlerarası yetki itirazı kabul edildi, temyiz yolu açık |
Alacaklılar ve Borçlu Neyi Savundu?
Alacaklılar temyizde uyuşmazlığın ortaklar arasında çıktığını, bu nedenle şirket merkezinin kesin yetkili olduğunu, aksi kabul edilse bile para borcunun ifa yeri alacaklılardan birinin ikametgâhı olduğundan İstanbul’un da yetkili sayılması gerektiğini savundu. Kurul sair temyiz itirazlarını incelemediğinden, ifa yeri savunmasına ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır. Borçlu ise Londra yetki şartına, ikinci sözleşmedeki tahkim şartına ve esas yönünden cezai şartın geçersiz veya fahiş olduğuna dayandı; esas savunmaları incelenmedi.
“Değişik Gerekçeyle Bozma” Ne Demektir? Daire ile Kurul Arasındaki Fark
Kurul direnme kararını bozmuş, ancak bunu Özel Dairenin gerekçesiyle değil, “değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı” yapmıştır. Bozma sonucu ortak olsa da dosyanın yöneltildiği inceleme farklıdır. Daire tahkim itirazının, Kurul ise milletlerarası yetki itirazının değerlendirilmesini istemiştir.
Kurul, Özel Dairenin iki dayanağını benimsememiştir:
- Ortaklık: Daire, davalının “henüz ortaklık sıfatını haiz” olmadığını kabul etmişti. Bölge Adliye Mahkemesi pay devriyle davalının ortak olduğunu belirtti, Kurul da “hâlihazırda aynı şirkette ortak olduğu anlaşılan” taraflardan söz etti. Kurul böylece HMK m. 14/2 engelini davalının ortak olmamasıyla değil, kesin yetkinin tek başına münhasır yetki anlamına gelmemesiyle aştı.
- Tahkim: Kurula göre itirazın iptali davası takibe sıkı sıkıya bağlıdır ve bu bağlılık alacağın kaynağı bakımından da geçerlidir. Takipte yalnız ilk sözleşmeye dayanıldığından, takibe konu edilmeyen ikinci sözleşme esas alınamaz ve “bu aşamada” Zürih tahkimi yönünden değerlendirme gerekmez.
Bölge Adliye Mahkemesi ise Kurula göre münhasır yetki yönünü gözden kaçırmış ve icra dairesinin yetkisini esas almıştır.
Oy Çokluğu: Kurulda Hangi Görüş Benimsenmedi?
Kararda özetlenen görüş, çoğunluğun değerlendirmesine katılmakta, ancak Kurulun mahkemenin yetkili olup olmadığı konusunda da kesin sonuca varabileceğini, bozmanın bu tespiti de içermesi gerektiğini savunmaktadır. Yayımlanan metinde ayrı bir karşı oy yazısı yer almamaktadır. Kurul çoğunluğu, Bölge Adliye Mahkemesinin henüz kendi yetkisini değerlendirmemiş olması nedeniyle bu görüşü benimsememiştir. Oy çokluğunun yalnız bu görüşten ibaret olup olmadığı metinden anlaşılmamaktadır. Yazarın değerlendirmesine göre bu görüş takip konusunda ters bir çizgi değil, Kurulun ne kadar ileri gideceğine ilişkin bir ayrılıktır.
Hukuk Genel Kurulu Türkiye’de Takibi Neden Kabul Etti?
Kurul üç adımda ilerlemiştir:
- İcra dairesinin yetkisi ayrı bir sorudur. 2004 sayılı Kanun’un 50. maddesi uyarınca para ve teminat borcu takiplerinde yetkili icra dairesi, HMK’nın 6-18. maddeleri kıyasen uygulanarak belirlenir.
- Cebri icra egemenlik yetkisidir. Cebri icra, devletin kendi ülkesindeki egemenlik haklarının kullanılmasının doğal sonucu olduğundan 47. madde “cebri icra aşamasında icra dairelerinin yetkisine” uygulanmaz.
- Mahkeme yalnız kendi yetkisini inceler. Hiçbir devlet başka bir devlet mahkemesinin yetkisi hakkında karar veremeyeceğinden, Türk mahkemesi yalnız kendisinin yetkili olup olmadığına hükmeder.
Kurulun takip ile yargılamayı ayıran cümlesi şöyledir:
“Böyle bir anlaşmanın varlığına rağmen alacak iddiasında bulunan taraf Türk icra organları eliyle takip başlatabilir zira bu, devletin münhasır yetkisi dahilinde kalır. Ne zamanki bu takip yargılamaya konu edilir, ancak bu durumda mahkeme, usulüne uygun ileri sürülmüş olmak kaydıyla yetki itirazını MÖHUK’nın yukarıda ayrıntılı şekilde değinilen hükümleri kapsamında ve yalnızca kendisinin yetkili olup olmadığı bağlamında tartışabilir.”
Kurul aynı nedenle, temyiz incelemesine konu karar olmamakla beraber, Londra icra dairelerinde takip yapılmadığı gerekçesiyle usulden ret gerektiği yönündeki ilk derece değerlendirmesini de sonuç itibarıyla yerinde görmemiştir.
MÖHUK m. 47: Hukuk Genel Kurulu Yetki Anlaşmasını Hangi Dört Koşula Bağladı?
Genel çerçeve sözleşme rehberinde anlatılmıştır. Kurulun aktardığı Согласно 47. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Yer itibariyle yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, taraflar, aralarındaki yabancılık unsuru taşıyan ve borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı bir devletin mahkemesinde görülmesi konusunda anlaşabilirler. Anlaşma, yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur. Dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülür.”
Kurul bu fıkradan dört koşul çıkarmıştır: anlaşmazlığın belirli olması, borç ilişkisinden kaynaklanması, yabancılık unsuru taşıması ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemesi. Yazılı delil ve yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması bu dört koşul arasında sayılmamıştır; birincisi kanundaki ayrı bir kayıt, ikincisi davanın Türk mahkemesinde görülebileceği hâllerden biridir. Kararda koşulların tek tek uygulandığı ayrı bir değerlendirme yer almamakta, sözleşme “MÖHUK 47. maddesi anlamında” yetki sözleşmesi sayılmaktadır. Bölge Adliye Mahkemesi de davalının yabancı menşeli tüzel kişi olduğunu belirtmiştir.
Kurula göre yabancı mahkeme kendisini yetkisiz görürse uyuşmazlık Türk mahkemelerinde çözülür; dosyada böyle bir karar anılmamaktadır. Kurul, HMK’nın 17. maddesindeki tacir veya kamu tüzel kişisi olma koşulunun burada aranmadığını belirtmiştir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca iş ilişkisi, tüketici ve sigorta davalarında Türk mahkemelerinin yetkisi bertaraf edilemez; Kurula göre uygulamada taşınmazların aynına ilişkin davalar ile iflas davaları da böyledir.
Kesin Yetki ile Münhasır Yetki Arasındaki Fark Nedir?
Kurula göre HMK’nın yetki hükümleri Türk mahkemelerinin iç hukuktaki yetkisini belirler. Münhasır yetki ise devletin egemenlik haklarını kullanmasını simgeleyen kuralları ifade eder ve uyuşmazlığın yalnız Türk mahkemelerinde görülmesini amaçlar. Bu nedenle “HMK’da bir hususun kesin yetki olarak düzenlenmiş olmasının, milletlerarası usul hukuku bakımından tek başına bir etkisi bulunmamaktadır.” Bir kuralın münhasır yetki sayılıp sayılmayacağı “o kuralın ifadesinden ve konuluş gayesinden” anlaşılır.
Kurul, davacıların ana sözleşme ve sicil kayıtlarında değişikliği gerektiren bir iddiada bulunmadığını, yalnız cezai şart istediğini vurgulamıştır. Yazarın değerlendirmesine göre bu kayıt, her şirket uyuşmazlığında aynı sonucun doğacağı şeklinde genellenmemelidir.
Sonucu ters yönde bir örnek, 11. Hukuk Dairesinin 9 Mayıs 2022 tarihli E. 2020/8347, K. 2022/3672 sayılı kararıdır. Yükleme hasarından doğan itirazın iptali davası, Londra’yı gösteren şart nedeniyle usulden reddedilmişti. Daire, Türk Ticaret Kanunu’nun 105/2. maddesinden yabancı tacirin Türkiye’deki acentesi aracılığıyla yapılan sözleşmelerde Türk mahkemelerine milletlerarası münhasır yetki tanındığı sonucunu çıkardı. Şartı, bu yetkiyi ortadan kaldırması ve uyuşmazlığın tahkime elverişsiz bulunması nedeniyle geçersiz sayarak oy birliğiyle bozdu.
Karar Kurul kararından öncedir ve Kurul kararında TTK m. 105/2’ye ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır. Yazarın değerlendirmesine göre karar, “konuluş gayesi” ölçütünün sonucu değiştirebileceğini gösterse de yerleşik kural gibi okunmamalı, güncel içtihatla ayrıca değerlendirilmelidir.
Borçlu Yetki İtirazını Ne Zaman ve Nasıl Yapar?
“Yetki itirazı” ifadesi iki ayrı itirazı karşılar; biri Türkiye’deki icra dairesini, diğeri Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisini hedefler.
Прокрутите вбок, чтобы увидеть таблицу целиком
| Вопрос | İcra dairesinin yetkisine itiraz | Türk mahkemesinin yetkisine itiraz |
|---|---|---|
| Применяемая норма | İİK m. 50 ve kıyasen HMK m. 6-18 | ст. 47 MÖHUK |
| Zamanı | Esas hakkındaki itirazla birlikte (İİK m. 50/2) | İlk itiraz olarak, cevap dilekçesinde (HMK m. 19/2, 116-117) |
| Yetkili merciin gösterilmesi | Yetkili icra dairesi doğru bildirilmelidir (E. 2025/7271) | Milletlerarası yetkisizlik itirazında yetkili mahkemenin gösterilmesi beklenemez (E. 2025/2318) |
| Kendiliğinden inceleme | İtiraz yoksa icra dairesi yetkisizlik kararı veremez | Yetki anlaşması resen gözetilmez |
Kurula göre borçlu yetkiyle birlikte borca da itiraz etmişse, itirazın iptali davasına bakan mahkeme icra dairesinin yetkisini öncelikle inceler. E. 2025/7271, K. 2026/4140 sayılı dosyada alacaklı, konşimentodaki Hayfa mahkemeleri şartına rağmen Büyükçekmece’de takip başlatmış, borçlu da Türk usul hukukuna dayanarak Edirne icra dairesini göstermişti. Derece mahkemeleri itirazı kabul etse de 11. Hukuk Dairesi, borçlunun adresine göre yetkili dairenin Keşan icra daireleri olduğunu, itirazın bu nedenle geçersiz kaldığını belirterek 2 Temmuz 2026’da oy birliğiyle bozdu. Kararda yabancı mahkeme şartının geçerliliğine ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır.
E. 2025/2318, K. 2025/7273 sayılı kararda Daire, kendi ve Hukuk Genel Kurulu içtihatlarını aktararak Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisizliğine ilişkin itirazlarda yetkili “mahkemeyi göstermesi beklenemez ve beklenmemelidir” değerlendirmesine yer vermiştir. Yazarın değerlendirmesine göre tek bir yetki itirazı her iki amaca yetmeyebilir; icra dairesine yönelik itiraz Türkiye’de yetkili daireyi göstermeyi, mahkemeye yönelik itiraz ise Türk mahkemesinin yetkisizliğini ileri sürmeyi gerektirir.
Hukuk Genel Kurulu Hangi Soruları Açık Bıraktı?
Kararda şu noktalara ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır:
- Mahkemenin yetkili olup olmadığı; bu soru Bölge Adliye Mahkemesine bırakılmıştır.
- İstanbul icra dairesinin iç hukuka göre yetkili olup olmadığı.
- Ödeme emrine itirazda Londra mahkemelerinin gösterilmesinin takip yönünden sonucu.
- Cevap dilekçesinin süresi; ilk derece mahkemesi tebliğ tarihini belirleyememişti.
- Yetki şartının münhasır veya seçimlik yazılmasının etkisi.
- Borçlu hiç itiraz etmezse takibin akıbeti ile borçlunun Türkiye’deki adres ve malvarlığı durumu.
Takip Başlatmak Neden Alacağı Tahsil Etmek Değildir?
Soru aslında ikiye ayrılır. Takip başlatılabilir mi, borçlu itiraz ederse takip sürdürülebilir mi? Kurul birinci soruya olumlu cevap vermiş, ikincisini mahkemenin yetkisine bağlamıştır. Kurulun anlatımında takibi durduran şey yetki şartı değil, ödeme emrine itirazdır. Yazarın değerlendirmesine göre şart ortadan kalkmaz, itirazın iptali davasında yeniden gündeme gelir.
Bu dosyada usulden ret üç ayrı dayanağa bağlanmıştır. İlk derece mahkemesi Londra’da takip yapılmadığını, Bölge Adliye Mahkemesi 2021’de takibin Ankara’da yapılması gerektiğini, 2026’da ise milletlerarası yetki itirazının yerinde olduğunu esas almıştır. İlk iki gerekçe takibin yerine, sonuncusu mahkemenin yetkisine ilişkindir. Kararlarda durmuş takibin akıbetine ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır. Takip 2018’de başlamış, yetki sorusu 2026’da cevaplanmıştır; bu örnek genel bir süre göstergesi değildir.
Usulden ret, esas incelemesi yapılmış dosyalarda da gündeme gelebilir. E. 2025/2318 sayılı dosyada sözleşme uyuşmazlıkları “İngiltere Mahkemelerine” bırakıyordu; alacaklı icra takibi başlatmış, ilk derece mahkemesi de 3.000.000 USD yönünden itirazı iptal etmişti. 11. Hukuk Dairesi, yetki şartı geçerli olduğundan davanın usulden reddi gerekirken esasa girilmesini doğru bulmadı ve 4 Aralık 2025’te oy birliğiyle bozdu; bu bozma da davanın sonu değildir.
Borçlu yönünden de yetki şartı takibi kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir. 12. Hukuk Dairesi, Kazakistan mahkemelerine ilişkin şart nedeniyle takibi iptal eden kararı E. 2023/6788, K. 2024/3789 sayılı kararıyla bozmuş ve cebri icra meselelerinde Türk icra organlarının yetkisini münhasır saymıştır. Ancak dosyada ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takip vardı ve Daire Türkiye’deki taşınmazların satılacağı olgusuna da dayanmıştır. Yazarın değerlendirmesine göre bu sonuç ilamsız takibe olduğu gibi taşınmamalıdır.
Yetki itirazının kabulü kesinleşirse sözleşmede gösterilen yabancı mahkeme gündeme gelebilir. Bu yolda verilecek kararın Türkiye’de icrası ise tenfize bağlıdır; ret sebepleri yabancı kararın tenfizi incelememizde было рассмотрено.
Usulden Ret Onamaları Genel Kurul Kararıyla Çelişiyor mu?
Tablo, UYAP’ta tam metni okunan seçilmiş kararları özetlemektedir; bir sayım değildir, başarı oranı olarak okunmamalıdır.
Прокрутите вбок, чтобы увидеть таблицу целиком
| Решение | Aşama ve dava türü | Yetki şartı | Заключение |
|---|---|---|---|
| HGK E. 2024/176 (08.10.2025) | Takibe itirazın iptali | Londra mahkemeleri | Değişik gerekçeyle bozma, oy çokluğu |
| İstanbul BAM 12. HD E. 2025/1793 (08.04.2026) | Aynı dosya, bozma sonrası | Londra mahkemeleri | Yetki itirazı kabul, usulden ret, oy birliği, temyiz yolu açık |
| 11. HD E. 2025/2318 (04.12.2025) | Takibe itirazın iptali | İngiltere Mahkemeleri | Esasa girilmesi hatalı, bozma, oy birliği |
| 11. HD E. 2025/7271 (02.07.2026) | Takibe itirazın iptali | Hayfa mahkemeleri | İcra dairesi itirazı geçersiz, bozma, oy birliği |
| 11. HD E. 2025/6091 (13.05.2026) | Takibe itirazın iptali | Konşimentoda yabancı ülke yüksek mahkemesi | İlk derece yetki itirazını kabul etti, istinaf husumet yokluğunu esas aldı, kısa onama, oy birliği |
| 11. HD E. 2025/4667 (29.04.2026) | Takipsiz denkleştirme tazminatı davası | Fransa mahkemeleri (savunmalara göre) | Yetki ilk itirazıyla usulden ret, kısa onama, oy birliği |
| 12. HD E. 2023/6788 (24.04.2024) | İpotekli ilamlı takipte icra mahkemesinde takibin iptali | Kazakistan mahkemeleri | İptal kararı bozuldu, oy birliği |
| 11. HD E. 2020/8347 (09.05.2022) | Takibe itirazın iptali | Londra, “tahkim yeri” ifadesiyle | Şart geçersiz, bozma, oy birliği |
Yazarın değerlendirmesine göre bu kararlardan şu sonuçlar çıkmaktadır:
- Çelişki değil, aşama farkı vardır. Kurulun koruduğu alan takip aşamasıdır; E. 2025/4667 sayılı dosyada ise icra takibi yoktur ve yetki ilk itirazı doğrudan açılan davada kabul edilmiştir.
- Onamalar sınırlı dayanaktır. İki onama kısa gerekçelidir, 47. maddenin koşullarını tartışmaz ve Kurul kararını anmaz. E. 2025/6091 sayılı dosyada onanan istinaf kararı husumet yokluğu görüşüne dayanır ve yetki itirazıyla reddi yalnız sonucu itibarıyla doğru bulur; bu dosya yetki sözleşmesiyle ret örneği sayılmamalıdır.
- Geçerli şart mahkemede sonuç doğurabilmektedir. E. 2025/2318 ve E. 2025/1793 sayılı dosyalarda takibe itiraz üzerine açılan davada şart uygulanmıştır. E. 2020/8347 ise bunun otomatik olmadığını, şartın geçersiz sayılabileceğini göstermektedir.
- Belirlilik sorusu açıktır. Kurulun koşulunda belirli olması gereken anlaşmazlıktır; 12. Hukuk Dairesi yabancı mahkemenin de belirli olmasını aramış, 11. Hukuk Dairesi ise istinafın aksine “İngiltere Mahkemeleri” ifadesini geçerli saymıştır.
Dava Bitti mi? Kararın Sonuçları ve Sınırları
Hukuk Genel Kurulu kararı kesin olarak verilmiştir, ancak bu kesinlik uyuşmazlığı bitirmemiştir. Sonraki durum şöyledir:
- Bölge Adliye Mahkemesi kararı: Mahkeme bozmaya uyarak geçerli yetki sözleşmesinin varlığını kabul etti, ilk derece kararını kaldırdı ve davayı oy birliğiyle usulden reddetti. Kararda dört koşulun ayrı ayrı uygulandığı bir gerekçe ve cevap dilekçesinin süresine ilişkin ayrı bir değerlendirme yer almamaktadır.
- Kanun yolu ve kesinleşme: Kararda tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yolu açık bırakılmıştır. UYAP künyesi 3 Kasım 2026’da “KESİNLEŞMEDİ” göstermekte, ancak E. 2025/6091 ve E. 2025/4667 sayılı dosyalarda onanan istinaf kararları da aynı ibareyi taşıdığından bu alan güncel durumu kanıtlamamaktadır. Ayırt edici ifadelerle yapılan aramada sonraki bir Yargıtay kararı çıkmamış, temyiz edilip edilmediği ve kesinleşme doğrulanamamıştır.
- Alacağın esası: Cezai şartın geçerliliği ve tutarı incelenmemiştir. Usulden ret, alacağın bulunmadığı anlamına gelmez.
- Другие дела: Karar otomatik sonuç doğurmaz; her dosya kendi sözleşmesi, takip belgesi ve itiraz zamanıyla incelenir.
- Изменение законодательства: Ulaşılan özetlerde 7571 sayılı Kanun’un İİK m. 134, 278 ve ek m. 1’e, 7589 sayılı Kanun’un HMK m. 107, 109, 147, 149, 166, 168, 362 ile İİK m. 114’e dokunduğu görülmektedir. Karardan sonra MÖHUK m. 47, HMK m. 14, 17, 18, 19, İİK m. 50, 67 ve TTK m. 105’te değişiklik saptanmamıştır; bu kontrol Resmî Gazete taraması değildir.
Какие обстоятельства подлежат изучению в аналогичном деле?
İlk soru, uyuşmazlığın takip aşamasında mı dava aşamasında mı olduğudur. Yazarın değerlendirmesine göre şu hususlar sonucu etkileyebilir:
- Takibe dayanak belge: Kurul tartışmayı takipte gösterilen sözleşmeyle sınırladığından, takipte hangi sözleşmeye dayanılacağı baştan belirlenmelidir.
- Münhasır yetki: E. 2020/8347 sayılı dosyada olduğu gibi, uyuşmazlığa özgü yetki kuralı amacıyla birlikte incelenmelidir.
- İcra dairesi: E. 2025/7271 sayılı dosyanın gösterdiği gibi, takip Türkiye’de yapılsa bile hangi dairede yapıldığı ayrı bir tartışmadır.
- Taraf sıfatı: E. 2025/6091 sayılı dosyada Bölge Adliye Mahkemesi, husumet ehliyeti bulunmayan tarafın müvekkili adına yetki itirazında bulunamayacağını belirtmiştir.
Часто задаваемые вопросы
Sözleşmede Yabancı Mahkeme Yetkiliyse Türkiye’de İcra Takibi Başlatılabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/176 sayılı kararında alacaklının böyle bir anlaşmaya rağmen Türk icra organları eliyle takip başlatabileceğini kabul etmiştir, çünkü 5718 sayılı Kanun’un 47. maddesi icra dairelerinin yetkisine uygulanmaz. Hangi Türk icra dairesinin yetkili olduğu ve itiraz hâlinde mahkemenin yetkisi ayrıca incelenir.
Borçlu Londra Mahkemelerinin Yetkili Olduğunu Söyleyerek Takibi Durdurabilir mi?
Hukuk Genel Kurulunun anlatımına göre ilamsız takip, borçlunun ödeme emrine itirazıyla durur ve alacaklı devam için itirazın iptali davası açabilir. Londra şartı bu davada usulüne uygun ileri sürülürse mahkeme kendi yetkisini inceler. Aynı dosyada yetki itirazı kabul edilerek dava usulden reddedilmiş, kararın kesinleşip kesinleşmediği doğrulanamamıştır.
HMK’daki Kesin Yetki Yabancı Mahkeme Seçimini Geçersiz Kılar mı?
Hukuk Genel Kuruluna göre yalnız bu nedenle geçersiz kılmaz. Kurul kesin yetki ile münhasır yetkiyi ayırmış, HMK m. 14/2’nin tek başına yetki anlaşmasını bertaraf etmeyeceğini belirtmiştir. Kuralın amacı incelenip Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi saptanırsa sonuç değişebilir.
Hukuk Genel Kurulu Kararından Sonra Dava Bitti mi?
Hukuk Genel Kurulunun bozma kararıyla bitmemiştir. Bozma kesin olsa da dosya İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine dönmüş, mahkeme 8 Nisan 2026’da yetki itirazını kabul ederek davayı usulden reddetmiştir. Bu kararda temyiz yolu açık bırakılmıştır; UYAP künyesindeki “KESİNLEŞMEDİ” ibaresi güncel durumu kanıtlamadığından kesinleşme doğrulanamamıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Usulden Ret Onamaları Genel Kurul Kararıyla Çelişiyor mu?
Yazarın değerlendirmesine göre okunan kararlarda çelişki görünmemektedir, çünkü onanan kararlar takibin Türkiye’de başlatılıp başlatılamayacağını tartışmamaktadır. E. 2025/4667 sayılı dosyada icra takibi yoktur, E. 2025/6091 sayılı dosyada onanan Bölge Adliye Mahkemesi kararı ise husumet yokluğu görüşüne dayanmaktadır.
Yetki İtirazında Yabancı Mahkemeyi Göstermek Zorunlu mudur?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/2318 sayılı kararında milletlerarası yetkisizlik itirazında yetkili mahkemenin gösterilmesinin beklenemeyeceğini aktarmıştır. İcra dairesine itirazda ise Daire, E. 2025/7271 sayılı dosyada yetkili daireyi yanlış gösteren itirazı geçersiz saymıştır.
Yetki İtirazı Kabul Edilirse Alacak Ortadan Kalkar mı?
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin usulden ret kararı alacağın varlığı veya miktarı hakkında bir tespit içermemektedir. Alacağın başka bir yargı yerinde ileri sürülüp sürülemeyeceği ve süre durumu somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç: Yabancı Mahkeme Şartı Takibin Başlatılmasını Engellemez, Davada Sonuç Doğurabilir
Hukuk Genel Kurulunun 8 Ekim 2025 tarihli kararı, yetki sözleşmesinin takip ve dava aşamasındaki etkisini ayırmaktadır. Alacaklı Türk icra organlarına başvurabilir, çünkü 47. madde icra dairelerinin yetkisine uygulanmaz; salt HMK’daki kesin yetki de yabancı mahkeme seçimini bertaraf etmez.
Ancak takibe itiraz edilir ve itirazın iptali davası açılırsa yetki şartı bu aşamada sonuç doğurabilir. Aynı dosyada dava 8 Nisan 2026’da bu nedenle usulden reddedilmiş, kararın kesinleşip kesinleşmediği doğrulanamamıştır. Mahkemedeki sonuç otomatik değildir; şartın geçerliliğine ve itirazın usulüne uygun ileri sürülmesine bağlıdır. Benzer dosyada asıl soru, takibin başlatılması değil, itiraz hâlinde Türk mahkemesinin yetkili olup olmadığıdır.
Правовые источники и связанные с ними материалы
Законодательство
- Закон № 5718 о международном частном праве и процессуальном праве, m. 44-47.
- Гражданский процессуальный кодекс № 6100, m. 6-19, 116, 117, 361, 371 ve 373.
- Закон № 2004 об исполнительном производстве и банкротстве, m. 50, 58, 60-62, 66 ve 67.
- Турецкий коммерческий кодекс № 6102, m. 105.
Судебные решения
Liste yazıda anılan kararları içerir; tarama sonuçlarının tamamı değildir ve bağlantılar UYAP tam metinlerine gider.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2024/176, K. 2025/618, T. 08.10.2025
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/1793, K. 2026/649, T. 08.04.2026
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/8626, K. 2023/2504, T. 27.04.2023
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/2318, K. 2025/7273, T. 04.12.2025
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/7271, K. 2026/4140, T. 02.07.2026
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/6091, K. 2026/2919, T. 13.05.2026
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2025/4667, K. 2026/2455, T. 29.04.2026
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/6788, K. 2024/3789, T. 24.04.2024
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8347, K. 2022/3672, T. 09.05.2022
Другие ресурсы и соответствующие статьи
- 7589 sayılı Kanun’un yayımlanan metni, Resmî Gazete 31.07.2026, S. 33326, memurlar.net.
- 7571 sayılı Kanun, Resmî Gazete 25.12.2025, S. 33118.
- Türk ve yabancı şirket sözleşmelerinde yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk
- Взыскание задолженности иностранными компаниями в Турции
- Tenfiz davasının açılacağı yer ve süreci
- Руководство по решениям иностранных судов
Автор и юридическая информация
Адв. Батин ЙЫЛМАЗ
Стамбульская коллегия адвокатов — Регистрационный №: 77008
Bu metin, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 08.10.2025 tarihli, E. 2024/176, K. 2025/618 sayılı kararına dayalı hukuki karar incelemesidir. İnceleme, yayımlanan karar metniyle sınırlıdır; başka dosyalarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Содержимое этой страницы предназначено для общего информирования и открыто для использования всеми нашими коллегами. Однако в соответствии с Законом об интеллектуальных и художественных произведениях № 5846, в случае использования текста полностью или частично, просим с вниманием отнестись к указанию источника в форме «Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr» и размещению ссылки на соответствующую статью.
Содержимое этой страницы предназначено для общего информирования и открыто для использования всеми нашими коллегами. Однако в соответствии с Законом об интеллектуальных и художественных произведениях № 5846, в случае использования текста полностью или частично, просим с вниманием отнестись к указанию источника в форме «Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr» и размещению ссылки на соответствующую статью.