Emsal karar incelemeleri
Haksız İdari Gözetim Tazminatı: Yargıtay Adli Yargıyı Görevli Sayarak Bozdu
Bu yazıda 15 başlık
- Kısa Cevap: Haksız idari gözetim
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi Kararının Künyesi
- Uyuşmazlık Nasıl Başladı? 29 Günlük Gözetim ve İki Yargılama Turu
- Davacı ve Davalı Görev Konusunda Neyi Savundu?
- Yargıtay Davanın Usulden Reddini Neden Bozdu?
- Bozma Kararı Neyi Çözdü, Neyi Açık Bıraktı?
- Hukuk, Ceza ve İdari Yargı Kararları Aynı Soruyu mu Cevaplıyor?
- Anayasa Mahkemesi K.N. Pilot Kararında Ne Dedi?
- Kararlarda Hangi Yollar Denendi? Görev Riski ve Süre Kaybı
- Bozma Kararı Davanın Sonu Değildir
- Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç: Görev Sorusu Adli Yargıya Yöneliyor, Tazminat Sorusu Açık
- Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
- Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Yayın: · Son güncelleme:
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez.
Kısa Cevap: Haksız idari gözetim
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi ve Uyuşmazlık Mahkemesine göre haksız idari gözetim nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat davasına adli yargıda bakılır. Görev bakımından en güçlü dayanak budur. Ancak Anayasa Mahkemesi, bu iki karardan önce verdiği pilot kararda etkili bir başvuru yolu bulunmadığını saptamıştır. Bu nedenle kesin bir yol reçetesinden söz edilemez.
Daire, davaya “adli yargı yerinde” bakılacağını 16 Aralık 2025 tarihli E. 2024/32, K. 2025/16829 sayılı kararında belirtti. Dosyada sınır dışı işlemi idare mahkemesince iptal edilen yabancı, Van Geri Gönderme Merkezinde 29 gün tutulduğunu belirterek tazminat istemişti. İlk derece mahkemesi idari yargıyı görevli sayarak davayı usulden reddetti, istinaf başvurusu da esastan reddedildi. Yargıtay oy birliğiyle istinaf kararını ortadan kaldırdı ve ilk derece kararını bozdu.
Bu bozma davacının tazminat kazandığı anlamına gelmez, çünkü Daire yalnızca görev sorununu çözmüş ve dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi ile Danıştay kararları ise başka sorulara cevap verir. 12. Ceza Dairesi CMK m. 141 yolundan tazminatı kabul etmemiş, Danıştay 10. Dairesi de “tam yargı” nitelemesini idari yargı içindeki görev ve yetki kararlarında kullanmış, adli yargının görevini tartışmamıştır. Anayasa Mahkemesi ise K.N. kararında sorunu yapısal bulmuş, görevli merciyi belirlemeden durumu TBMM’ye bildirmiştir.
Bu inceleme, yayımlanan karar metinlerine dayanır. Merkezden çıkış için izlenen itiraz yolu idari gözetim itirazı yazısında, sınır dışı kararına karşı dava ise sınır dışı kararının iptali rehberinde anlatılmıştır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi Kararının Künyesi
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Mahkeme | Yargıtay 4. Hukuk Dairesi |
| Esas ve karar numarası | E. 2024/32, K. 2025/16829 |
| Karar tarihi | 16.12.2025 |
| İstinaf kararı | Van Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1292, K. 2023/808 |
| İlk derece kararı | Van 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, E. 2023/259, K. 2023/272 |
| İstem | 100 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminat, fazlaya ilişkin haklar saklı |
| Temyiz sorusu | Görevli yargı yeri |
| Sonuç | İstinaf kararının ortadan kaldırılması, ilk derece kararının bozulması |
| Oy durumu | Oy birliği |
| Kesinleşme | Kararda “kesin olarak” ifadesi yoktur, kesinleşme metinden anlaşılmamaktadır |
Uyuşmazlık Nasıl Başladı? 29 Günlük Gözetim ve İki Yargılama Turu
Van Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü, 30 Mart 2022 tarihli işlemle yabancı uyruklu davacının sınır dışı edilmesine ve idari gözetim altına alınmasına karar verdi. Davacı Van Geri Gönderme Merkezine gönderildi ve 29 gün idari gözetimde kaldı. Sınır dışı kararına karşı açılan davada idare mahkemesi işlemi iptal etti. Davacı, bu iptale dayanarak gözetimin haksız olduğunu ileri sürdü ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’na göre alınan kararın yol açtığı zararı istedi.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Tarih | Gelişme | Hukuki önemi |
|---|---|---|
| 30.03.2022 | Van Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü işlemi | Sınır dışı ve idari gözetim kararı alındı |
| Metinde yok | Van 1. İdare Mahkemesi, E. 2022/1285, K. 2022/1898 | Sınır dışı işlemi iptal edildi |
| 17.02.2023 | Asliye hukuk, E. 2022/433, K. 2023/70 | Dava kısmen kabul edildi, 29.04.2022’den işleyecek faiziyle 10.000 TL manevi tazminata hükmedildi |
| 12.05.2023 | Bölge Adliye Mahkemesi, E. 2023/657, K. 2023/441 | İstinaf kabul edildi, karar kaldırıldı, dava yeniden görülmek üzere geri gönderildi |
| Metinde yok | Asliye hukuk, E. 2023/259, K. 2023/272 | İdari yargı görevli sayıldı, dava usulden reddedildi |
| Metinde yok | Van Bölge Adliye Mahkemesi, E. 2023/1292, K. 2023/808 | Davacının istinafı esastan reddedildi |
| 16.12.2025 | Yargıtay | Görev yönünden bozma kararı verildi |
Tarihi yazılı olmayan satırlar kararın anlatım sırasına göre yerleştirilmiştir. İptal kararının tarihi metinde yoktur, ancak davacı iptali dava dilekçesinde ileri sürdüğü için davanın bu karardan sonra açıldığı anlaşılmaktadır. Bölge Adliye Mahkemesinin 12 Mayıs 2023 tarihli kaldırma gerekçesi de kararda yer almamaktadır.
Davacı ve Davalı Görev Konusunda Neyi Savundu?
Davacı vekili temyizde, idari gözetim tedbirine dair tazminat davalarında görevli yerin adli yargı olduğunu savundu. Uyuşmazlık Mahkemesinin bu dosyaya ilişkin kararı bulunmasa da birçok kararında çözüm yerini adli yargı olarak gösterdiğini belirtti. Bölge Adliye Mahkemesinin dayandığı Anayasa Mahkemesi kararının eski tarihli olduğunu, Van Bölge Adliye Mahkemesinin adli yargıyı görevli sayan kararlarının da bulunduğunu ekledi.
Davalı vekili ise davanın husumet, görevsizlik, hak düşürücü süre ve zamanaşımı nedenleriyle reddini istedi ve İl Göç İdaresinin işleminin yerinde olduğunu savundu. Yargıtay kararında görev dışındaki bu savunmalara ilişkin bir değerlendirme yer almamakta, davalının kim olduğu da açıkça yazılmamaktadır.
Davacının dayandığı Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının numarası metinde yoktur. K.N. kararı bu içtihadı 23.11.2020 tarihli E. 2020/651, K. 2020/684 ve 19.06.2023 tarihli E. 2023/176, K. 2023/482 sayılı kararlarla örneklemektedir (§§ 23-24). Bu kararların tam metni okunmadığından yalnızca o aktarımla anılmaktadır.
Yargıtay Davanın Usulden Reddini Neden Bozdu?
Daire uyuşmazlığı, haksız idari gözetim kararı nedeniyle özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğini iddia eden yabancının tazminat talebi olarak tanımladı. Gerekçenin üç ayağı vardır ve üçü de tek cümlede toplanmıştır:
- İstem ceza muhakemesi yoluna girmez. Daire, talebin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında bulunmadığını belirtti.
- Gözetime karşı başvuru mercii sulh ceza hâkimidir. Daire madde numarası vermeden 6458 sayılı Kanun’a dayanmıştır. Bu konudaki 57. maddenin altıncı fıkrasına göre ilgili kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir, hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.
- Aynı işlemden doğan tazminat da adli yargıda görülür. Daireye göre gözetim kararının denetimi adli yargı merciine bırakıldığından, bu işlemden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları da adli yargıya aittir.
“…istemin 5271 sayılı Kanun kapsamında bulunmadığı, 6458 sayılı Kanun’da da idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimine başvurulacağı düzenlenmiş olup, aynı işlemden kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı anlaşılmakla…”
Daire adli yargı için “görevli” sözcüğünü kullanmamış, ancak “adli yargı yerinde bakılacağı” demiş ve idari yargıyı görevli gören kararı “yerinde değildir” diye bozmuştur. Kararda idari gözetimin idari işlem niteliğine, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesine veya Anayasa Mahkemesi kararlarına ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır.
Bozma Kararı Neyi Çözdü, Neyi Açık Bıraktı?
Kararın çözdüğü tek soru yargı yoludur; tazminata ilişkin asıl sorular açıktır.
Sınır Dışı Kararının İptali Gözetimi Kendiliğinden Haksız Yapar mı?
Kararda “idari gözetim kararının haksız olduğunun ortaya çıktığı” ifadesi geçmektedir. Ancak bu ifade, davanın hangi iddiayla açıldığını anlatan cümlenin içindedir ve “iddiası ile” sözleriyle tamamlanır. Bu nedenle Dairenin esasa ilişkin bir tespiti gibi okunmamalıdır. Kararda sınır dışı işleminin iptalinin gözetimi kendiliğinden hukuka aykırı kılıp kılmadığına ilişkin açık bir değerlendirme yer almamaktadır.
Soru önemlidir, çünkü sınır dışı kararını idare mahkemesi, gözetim kararını sulh ceza hâkimi denetler ve iki denetimin sonucu ayrışabilir. Uyuşmazlık Mahkemesi dosyasında sınır dışı kararı idare mahkemesince iptal edilmiş, gözetime karşı sulh ceza yolunda yapılan başvuru ise reddedilmiştir. Bu iki sonucun tazminat davasında nasıl bağdaştırılacağı incelenen kararlarda çözülmemiştir.
Sınır dışı kararı kamu düzeni gerekçesi veya menşe ülke araştırması gibi farklı nedenlerle iptal edilebilir. Yargıtay kararında iptal gerekçesi yer almadığından, iptalin gözetimle bağlantısı metinden kurulamamaktadır.
Adli Yargıda Hangi Mahkeme Bakacak?
Daire davaya “adli yargı yerinde” bakılacağını söylemiş, mahkeme türünü yazmamıştır. Dosyanın asliye hukuk mahkemesine dönmesi ve istemin 5271 sayılı Kanun dışında sayılması hukuk yolunu işaret etse de “asliye hukuk mahkemesi görevlidir” cümlesi kararda yoktur. Uyuşmazlık Mahkemesi de adli yargı içinde hangi merciin görevli olduğunu belirleme yetkisi bulunmadığını açıkça söylemiştir. Anayasa Mahkemesi ise ağır ceza mahkemeleri, sulh ceza hâkimlikleri ve genel görevli hukuk mahkemeleri arasındaki belirsizliğe işaret etmektedir (K.N., § 42).
İlk Derecenin Hükmettiği 10.000 TL Ne Anlama Geliyor?
Anayasa Mahkemesi, benzer davaları esastan inceleyen adli yargı mercileri bakımından “tazminat talebini kabul ettiğine dair herhangi bir veriye ulaşılamamıştır” demektedir (K.N., § 42). İncelenen dosyada ise asliye hukuk mahkemesi 17 Şubat 2023’te 10.000 TL manevi tazminata hükmetmişti. Bu hüküm istinafta kaldırıldığı için ayakta kalmış bir kabul örneği değildir, ancak hukuk mahkemesinin böyle bir dosyayı esastan karara bağladığı bir aşamayı göstermektedir.
Hukuk, Ceza ve İdari Yargı Kararları Aynı Soruyu mu Cevaplıyor?
Aşağıdaki tablo seçilmiş kararları özetlemektedir; bir sayım değildir ve başarı oranı gibi okunmamalıdır. Kararlar aynı soruya verilmiş üç ayrı cevap değildir, çünkü çoğu ayrı bir usul sorusunu ele almıştır.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Karar | Dosyadaki durum | Sonuç | Görev sorusuna etkisi |
|---|---|---|---|
| Yargıtay 4. HD, E. 2024/32, K. 2025/16829 (16.12.2025) | Sınır dışı işlemi iptal, 29 gün gözetim | Bozma, oy birliği | Adli yargı; istem 5271 dışında |
| Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2026/12, K. 2026/85 (16.02.2026) | İdari ve adli yargı kendini görevsiz saymış | Oy birliği, kesin | Adli yargı; mahkeme türünü belirlemedi |
| 12. CD, E. 2022/5310, K. 2025/828 (21.01.2025) | Gözetime itirazlar reddedilmiş, yaklaşık bir yıl tutulma ileri sürülmüş | Onama, oy birliği | CMK m. 141/1 ve 141/3 uygulanmaz |
| 12. CD, E. 2022/7270, K. 2025/24 (06.01.2025) | Sulh ceza hâkimliği gözetimi sonlandırmış | Tebliğnameye aykırı onama, oy birliği | Yasal şartlar oluşmamış; görev tartışılmamış |
| 12. CD, E. 2021/7896, K. 2023/2148 (13.06.2023) | Dava, itirazı reddeden hâkimin kararlarına dayanmış | Onama, oy birliği | Sulh ceza kararı, soruşturma veya kovuşturma kararı değildir |
| Danıştay 10. D., E. 2024/6453, K. 2024/6832 (25.12.2024) | İki idare mahkemesi arasında yetki uyuşmazlığı | Adana İdare Mahkemesi yetkili, oy birliği, kesin | “Tam yargı” nitelemesi; adli yargının görevi tartışılmadı |
| Danıştay 10. D., E. 2020/5704, K. 2020/4941 (16.11.2020) | İtiraz kabul edilmiş, sınır dışı işlemi kesin olarak iptal edilmiş | Danıştayın kendi görevi yönünden ret, dosya Muğla’ya, oy birliği, kesin | “Tam yargı” nitelemesi; adli yargının görevi tartışılmadı |
Bu kararlardan dört sonuç çıkmaktadır:
- Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi aynı çizgidedir. İkisi de istemi 5271 sayılı Kanun dışında sayıp aynı işlemden doğan tazminatı adli yargıya bırakmaktadır.
- Ceza yolu incelenen Yargıtay kararlarında sonuç vermemiştir. 12. Ceza Dairesi E. 2022/5310 sayılı kararda işlemin idari olduğunu ve koruma tedbiri uygulanmadığını belirtmiş, E. 2022/7270 sayılı kararda ise yalnızca yasal şartların oluşmadığını söylemiştir. E. 2021/7896 sayılı dosyada sulh ceza kararlarının “suç soruşturması veya kovuşturması sırasında verilen karar niteliğinde” bulunmadığını belirtmiş, CMK m. 141/3 koşullarının oluşmadığını söylemiş ve görev yönünden reddi sonucu itibarıyla doğru bulmuştur. İdari yargıyı gösteren gerekçe o dosyada ilk derece mahkemesine aittir. Daire idari yargıyı görevli gösteren bir hüküm kurmadığından, 4. Hukuk Dairesiyle doğrudan bir çelişki yoktur.
- Danıştay kararları adli-idari ayrımını çözmemektedir. Bu kararlarda tartışılan, idari yargı içindeki görev ve yetkidir. E. 2020/5704 sayılı karar, K.N.’de anılan 23.11.2020 tarihli Uyuşmazlık Mahkemesi kararından yedi gün öncedir. E. 2024/6453 sayılı karar o içtihattan sonra verilmiş, ancak adli yargı ihtimalini ele almamıştır. Bu nedenle ikisi de Uyuşmazlık Mahkemesi çizgisine ters bir içtihat olarak okunmamalıdır.
- Asıl ayrışma bölge mahkemeleri düzeyindedir. K.N. kararına göre Antalya Bölge Adliye Mahkemesi adli yargıyı, Van Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi ise 2025 tarihli kararında idari yargıyı görevli saymıştır (§ 27). Ana kararda bozulan istinaf kararı da aynı Daireye aittir.
Anayasa Mahkemesi K.N. Pilot Kararında Ne Dedi?
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 20 Kasım 2025 tarihli K.N. kararında (B. No: 2022/8989, R.G. 22.05.2026, 33261) aynı sorunu inceledi. Başvurucu, sulh ceza hâkimliği itirazı kabul edince serbest kalmıştı. İdare mahkemesi tazminat davasını Uyuşmazlık Mahkemesi kararına dayanarak görev yönünden reddetti. Sulh ceza hâkimliği de tazminat başvurusunu görev yönünden reddetti, adli süreç için ağır ceza mahkemesini, idari süreç için idare mahkemesini gösterdi (§ 13).
Mahkeme, 2017 tarihli B.T. kararında idari yargıdaki tam yargı davasını etkili yol saydığını ve sulh ceza hâkimliğine itiraz edilmeden bu davanın açılamayacağını belirttiğini hatırlattı (§§ 39-40). Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarından sonra ise idare mahkemeleri görev yönünden ret vermeye başlamış, adli yargıda da farklı sonuçlar çıkmıştır (§ 42). Mahkemeye göre ilgililer “ciddi bir belirsizlik içinde” kalmıştır (§ 43). Sonuç olarak “etkili idari ve yargısal bir başvuru yolunun bulunmadığı” kabul edilmiş (§ 44), Anayasa’nın 19. maddesinin ikinci fıkrasıyla bağlantılı dokuzuncu fıkrası ihlal edilmiştir.
Hükümde pilot karar usulü uygulanmış, durum TBMM’ye bildirilmiş ve benzer başvuruların incelenmesi Resmî Gazete’de yayımdan itibaren dört ay ertelenmiştir. Karar oy birliğiyle verilmiş, başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedilmiştir. Kararda görevli merciyi belirleyen veya başvurucuyu belirli bir mahkemeye yönlendiren bir ifade yer almamakta, açık bir kanuni düzenleme gerektiği belirtilmektedir. Kurulacak yol, tutmanın hak ihlali oluşturup oluşturmadığını saptayabilmeli ve ihlal varsa zararın tazminini sağlayabilmelidir (§ 56).
Karar her gözetim için tazminat doğduğunu söylememektedir. İhlal, tutmanın hukuka aykırılığına değil, tazminat yolunun bulunmamasına dayanır.
Sınır dışı kararına karşı bireysel başvuru incelememizde de anılan Abdulkerim Mavvas kararında Birinci Bölüm, 30 Temmuz 2025’te hukuka aykırı tutulma şikâyetini tazminat davası açılmadığı için kabul edilemez bulmuştu (§§ 19-21). K.N. kararında ise bu alanda etkili yol bulunmadığı Genel Kurul düzeyinde saptanmıştır. Yargıtay kararı K.N. kararından yaklaşık bir ay sonra verilmiş, ancak K.N. o tarihte Resmî Gazete’de yayımlanmamıştı ve Yargıtay kararında bu karara ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır. Uyuşmazlık Mahkemesinin 16 Şubat 2026 tarihli kararı da yayımdan öncedir ve K.N.’ye atıf içermemektedir. K.N.’deki tespit, bu iki karardan önceki uygulamaya dayanır.
Dört Ay Doldu: Kanun Çıktı mı?
Erteleme süresi, 22 Mayıs 2026’daki yayımdan itibaren 22 Eylül 2026’da dolmuştur. Hükümde süre sonunda ne olacağı yazılı değildir, ancak kararın 52. paragrafında sorun çözülmezse benzer başvuruların topluca karara bağlanabileceği belirtilmiştir.
Kasım 2026’da yapılan web taramasında, hukuka aykırı idari gözetim tazminatı için yeni bir kanuni yol kuran düzenlemeye rastlanmamıştır. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun’un metnini aktaran kaynakta da “idari gözetim” ifadesi geçmemekte, 6458 sayılı Kanun’un 57. maddesi ile CMK m. 141 değiştirilmemektedir. Bu tespit taramanın sınırlarıyla geçerlidir ve 6458 sayılı Kanun’un güncel metni ayrıca kontrol edilmelidir.
Kararlarda Hangi Yollar Denendi? Görev Riski ve Süre Kaybı
Anayasa Mahkemesinin tespitine göre bu konuda özel bir kanun hükmü yoktur. Aşağıdaki tablo yalnızca incelenen kararlardan çıkan dayanak ve riskleri gösterir, kesin bir yol önerisi değildir ve hangi yolun izleneceği somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
Tablonun tamamı için yana kaydırın
| Yol | Kararlardaki dayanak | Kararlarda görülen risk |
|---|---|---|
| Adli yargıda hukuk mahkemesi | Yargıtay 4. HD; Uyuşmazlık Mahkemesi E. 2026/12 | Mahkeme türü kararlarda yazılı değil; hukuk mahkemeleri de görevsizlik verebilmiş; esastan kabul verisi yok (K.N., § 42) |
| İdare mahkemesinde tam yargı | Danıştay 10. D. nitelemesi (adli yargı tartışılmadan); B.T. kararı (K.N.’de mevcut koşullarda etkili yol sayılmamış) | K.N.’de aktarılan altı bölge idare mahkemesi dairesi görev alanı dışında görmüş (§§ 25-26); Uyuşmazlık Mahkemesi dosyasında da görev yönünden ret verilmiş |
| Ağır ceza, CMK m. 141 | K.N.’de aktarılan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Ceza Dairesi kararı (§ 28) | Yargıtay 12. CD üç kararda talebi kabul etmemiş; 4. HD ve Uyuşmazlık Mahkemesi istemi 5271 dışında saymış |
| Sulh ceza hâkimliği | Yalnızca gözetimin denetimi (m. 57/6) | K.N. dosyasında tazminat başvurusu görev yönünden reddedilmiş |
| Anayasa Mahkemesi | K.N. kararının etkili yol bulunmadığı tespiti | Başvuru yollarının tüketilmesi tartışması, erteleme ve olası yeni kanun |
Görev Uyuşmazlığına Düşülürse Ne Kadar Süre Kaybedilir?
En açık örnek Uyuşmazlık Mahkemesi dosyasıdır. Gözetim 24 Nisan-17 Aralık 2023 arasında sürmüştür. İdare mahkemesi 29 Temmuz 2024’te adli yargıyı göstermiş, istinaf 13 Şubat 2025’te reddedilmiştir. Asliye hukuk mahkemesi ise 10 Eylül 2025’te idari yargıyı göstermiş, istinaf 25 Kasım 2025’te reddedilmiştir.
İki yargı kolundaki ret kararları kesinleşince davacı vekili 2247 sayılı Kanun’un 14. maddesine dayanarak olumsuz görev uyuşmazlığının giderilmesini istemiş, Uyuşmazlık Mahkemesi de 16 Şubat 2026’da adli yargıyı görevli saymıştır. Dosyadaki ilk görev yönünden ret kararı 27 Şubat 2024 tarihli olduğundan, yaklaşık iki yılda yalnızca yargı kolu belirlenmiştir.
Dava Süresi Nasıl Hesaplanacak?
İncelenen kararların hiçbiri haksız idari gözetim tazminatında hangi sürenin uygulanacağını belirlememiştir. Yargıtay dosyasında davalı zamanaşımı ve hak düşürücü süre savunmasında bulunmuş, Daire bu konuda değerlendirme yapmamıştır. Danıştay dosyalarında davacılar önce idareye başvurmuş ve zımni ret üzerine dava açmıştır; bu ön başvurunun adli yargıda aranıp aranmayacağı ise kararlarda tartışılmamıştır.
2577 sayılı Kanun’un 9. maddesi, adli yargıda görev yönünden reddedilen davalarda kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren 30 gün içinde görevli mahkemede dava açılmasına imkân tanımakta ve görevsiz yargı merciine başvuru tarihini idari yargıya başvuru tarihi saymaktadır. Madde yalnızca adli yargıdan idari yargıya geçişi düzenler, ters yönde bir kural içermez. Hükmün idari gözetim tazminatına nasıl uygulanacağı incelenen kararlarda ele alınmamıştır. Bu nedenle süre hesabı somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
7589 sayılı Kanun’la 2577 sayılı Kanun’un 46. maddesine eklenen ikinci fıkraya göre, bölge idare mahkemesinin kaldırma üzerine yeniden verdiği karara karşı Danıştay temyizi, 6458 sayılı Kanun’un uygulanmasından kaynaklanan davalarda kapalıdır. İdari yargıdaki bir tazminat davasının bu kapsama girip girmediği ayrıca incelenmelidir.
Bireysel Başvuru Ne Zaman Gündeme Gelir?
K.N. dosyasında başvuru, sulh ceza kararına itiraz edilmemiş ve Uyuşmazlık Mahkemesine gidilmemiş olmasına karşın kabul edilebilir bulunmuş, Mahkeme bu koşullarda söz konusu yolların tüketilmesinin beklenemeyeceğini belirtmiştir (§ 42). Bu değerlendirme o dosyanın koşullarına bağlıdır. Sonraki Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının adli yolun tüketilmesi tartışmasını nasıl etkileyeceği henüz bilinmemektedir. Usul için bireysel başvuru süresi ve usulü bölümüne bakılabilir.
Bozma Kararı Davanın Sonu Değildir
Yargıtay kararından tazminat hakkının kabul edildiği sonucu çıkarılamaz:
- Dosya ilk derece mahkemesine döner: Dairenin hükmü, dosyanın kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesidir ve yargılama orada devam edecektir.
- Esas açıktır: Gözetimin hukuka aykırılığı, zararın varlığı, tazminat miktarı, husumet ve süre konularında Yargıtay bir tespit yapmamıştır.
- Gerekçe gözetimle sınırlıdır: Daire aynı işlemden doğan tazminatı ele almıştır; sınır dışı işleminin kendisinden doğan zararlara ilişkin bir değerlendirme yapmamıştır.
- Kesinleşme ve sonraki seyir: Kararda “kesin olarak” ifadesi yer almamakta, dosyanın bozmadan sonraki seyri de yayımlanan metinden anlaşılmamaktadır.
- Başka dosyalar: Karar başka dosyalar için otomatik sonuç doğurmaz, her dosya kendi işlemi, süreleri ve zararıyla incelenir.
Benzer Bir Dosyada Hangi Hususlar İncelenmelidir?
İlk adım, sınır dışı kararı ile gözetim kararını ayırmaktır. Ardından aşağıdaki hususlar kontrol edilebilir:
- Sulh ceza başvurusu: Gözetime itiraz edilip edilmediği ve sonucu belirlenmelidir. E. 2022/7270 sayılı dosyada gözetim sonlandırılmış, E. 2022/5310 sayılı dosyada itirazlar reddedilmiştir. K.N. kararı da önceki içtihatta itirazın sonucuna göre yapılan ayrımı aktarmaktadır (§§ 40-41).
- Son işlemi yapan valilik: Danıştay iki kararda, idari yargı içindeki yetki bakımından, gözetim birkaç ilde sürse de süreci bir bütün saymış ve zararı son olarak doğuran uyuşmazlığa bakan idare mahkemesini yetkili görmüştür.
- Davalı: Uyuşmazlık Mahkemesi dosyasında iki valilik, E. 2024/6453 sayılı dosyada İçişleri Bakanlığı davalıdır, Yargıtay dosyasında ise husumet savunması yapılmıştır.
- Ceza dosyasıyla ilişki: 12. Ceza Dairesi E. 2022/5310 sayılı kararda koruma tedbiri uygulanmadığını belirtmiştir. Tutuklanan yabancı dosyalarında tutukluluk ile gözetim süresi ayrıca kontrol edilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Yargıtay Haksız İdari Gözetim Tazminatında Hangi Yargı Kolunu Görevli Saydı?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 16 Aralık 2025 tarihli E. 2024/32, K. 2025/16829 sayılı kararında davaya “adli yargı yerinde” bakılacağını belirterek idari yargıyı görevli gören ret kararını bozdu. Daireye göre istem 5271 sayılı Kanun kapsamında değildir ve gözetime karşı sulh ceza hâkimine başvurulduğundan aynı işlemden doğan tazminata da adli yargıda bakılır.
Sınır Dışı Kararı İptal Edilen Yabancı Geri Gönderme Merkezindeki Günler İçin Otomatik Tazminat Alır mı?
Hayır, Yargıtay 4. Hukuk Dairesi yalnızca görevli yargı yerini belirlemiş, ilk derece kararını görev yönünden bozmuş ve dosyayı kararı veren mahkemeye göndermiştir. Bozma davanın sonu değildir. Kararda sınır dışı işleminin iptalinin idari gözetimi kendiliğinden hukuka aykırı kıldığına ilişkin açık bir değerlendirme yoktur. Hukuka aykırılık, zarar, miktar, husumet ve süre konuları açıktır.
Haksız İdari Gözetim İçin CMK 141 Uyarınca Ağır Ceza Mahkemesinde Tazminat İstenebilir mi?
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2023 ve 2025 tarihli üç kararında bu yoldan açılan davaların sonucunu onamıştır. E. 2022/5310 sayılı karara göre işlem idaridir ve koruma tedbiri uygulanmamıştır. Anayasa Mahkemesi ise Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin farklı yöndeki bir kararını aktarmaktadır.
İdari Gözetim Tazminatı İdare Mahkemesinde İstenebilir mi?
Danıştay bu davayı idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası olarak nitelemiş, ancak adli yargının görevini tartışmamıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi 2026’da adli yargıyı görevli saymış, Anayasa Mahkemesi de altı bölge idare mahkemesi dairesinin idari yargıyı görevli görmediğini aktarmıştır. Bu nedenle görev yönünden ret riski bulunmaktadır.
Uyuşmazlık Mahkemesi İdari Gözetim Tazminatına Hangi Mahkemenin Bakacağını Belirtti mi?
Hayır. Uyuşmazlık Mahkemesi, 16 Şubat 2026 tarihli E. 2026/12, K. 2026/85 sayılı kararında adli yargıyı görevli saymıştır. Ancak adli yargı içinde hangi merciin görevli olduğunu belirleme yetkisi bulunmadığını açıkça belirtmiştir.
Anayasa Mahkemesinin K.N. Pilot Kararı İdari Gözetim Tazminatı Hakkında Ne Söylüyor?
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, B. No: 2022/8989 sayılı kararında hukuka aykırı idari gözetimden doğan zararlar için etkili bir başvuru yolu bulunmadığını saptayarak Anayasa’nın 19. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiş, pilot karar usulünü uygulayıp durumu TBMM’ye bildirmiştir. Kararda görevli merci belirlenmemiştir.
Sonuç: Görev Sorusu Adli Yargıya Yöneliyor, Tazminat Sorusu Açık
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 16 Aralık 2025 tarihli kararı, Uyuşmazlık Mahkemesinin 16 Şubat 2026 tarihli kararıyla aynı yöndedir. Geri gönderme merkezinde geçen günler için açılan tazminat davasında görev sorusu bugün adli yargıya yönelmektedir, ancak bozma kararı tazminat hakkının varlığını, miktarını ve süreyi açık bırakmaktadır.
Anayasa Mahkemesi ise bu iki karardan önce, 20 Kasım 2025’te bu alanda etkili bir yol bulunmadığını saptamış ve durumu TBMM’ye bildirmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi dosyası, yanlış yargı yerine başvurunun esas incelenmeden yıllar kaybettirebileceğini göstermektedir. Bu nedenle görev riski ve süre her dosyada ayrıca değerlendirilmeli, kanuni düzenleme ihtimali de izlenmelidir.
Hukuki Kaynaklar ve İlgili İncelemeler
Mevzuat
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 57.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 141 ve 142.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 2, 9, 15, 36 ve 46.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 114 ve 115.
- 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun, m. 14 ve 15.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, m. 19.
- 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 6, R.G. 31.07.2026, 33326.
Kararlar
Liste yazıda okunarak kullanılan kararları içerir. K.N. kararında aktarılan bölge mahkemesi kararları ile eski Uyuşmazlık Mahkemesi kararları bu listeye alınmamıştır.
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/32, K. 2025/16829, T. 16.12.2025
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2026/12, K. 2026/85, T. 16.02.2026
- Anayasa Mahkemesi [GK], K.N., B. No: 2022/8989, T. 20.11.2025, R.G. 22.05.2026, 33261.
- Anayasa Mahkemesi, Abdulkerim Mavvas, B. No: 2020/33319, T. 30.07.2025
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/5310, K. 2025/828, T. 21.01.2025
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/7270, K. 2025/24, T. 06.01.2025
- Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2021/7896, K. 2023/2148, T. 13.06.2023
- Danıştay 10. Daire, E. 2024/6453, K. 2024/6832, T. 25.12.2024
- Danıştay 10. Daire, E. 2020/5704, K. 2020/4941, T. 16.11.2020
Diğer Kaynaklar ve İlgili Yazılar
Yazar ve Hukuki Bilgilendirme
Av. Batın YILMAZ
İstanbul Barosu – Sicil No: 77008
Bu metin, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 16.12.2025 tarihli, E. 2024/32, K. 2025/16829 sayılı kararına dayalı hukuki karar incelemesidir. İnceleme, yayımlanan karar metniyle sınırlıdır; başka dosyalarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.
Bu sayfadaki içerikler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bütün meslektaşlarımızın kullanımına açıktır. Ancak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, yazının tamamının veya bir bölümünün kullanılması hâlinde “Batın Yılmaz Avukatlık Ofisi – batinyilmaz.av.tr” şeklinde kaynak gösterilmesi ve ilgili yazıya bağlantı verilmesi konusunda hassasiyet rica etmekteyiz.