Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi, Türk Ceza Kanunu’nun 112. maddesinde düzenlenen ve kişilerin eğitim-öğretim faaliyetlerine katılmasını ya da eğitim hakkını kullanmasını hukuka aykırı şekilde engelleyen fiilleri cezalandıran bir suç tipidir.
Bu suç, yalnızca okul içinde yaşanan olayları değil; eğitim faaliyetinin yürütülmesini veya bireyin eğitime erişimini engelleyen daha geniş bir alanı kapsar.
TCK 112 Suçunun Şartları (Unsurları)
Suçun Oluşması İçin Aranan Yöntemler: Cebir, Tehdit veya Hukuka Aykırı Başka Davranış
TCK 112’ye göre engelleme fiilinin şu yöntemlerden biriyle yapılması gerekir:
Cebir (Fiziksel zor kullanma)
Kişiye karşı fiziksel güç kullanılmasıdır. Örnekler:
- Öğrencinin okula girmesine zorla engel olmak,
- Öğretmeni sınıfa sokmamak için itmek, kapıyı zorla kapatmak.
Tehdit
Kişiye korku vererek davranışını yönlendirmektir. Örnekler:
- “Okula gidersen seni döverim” diyerek öğrenciyi okuldan alıkoymak,
- Eğitim faaliyetine katılırsa zarar göreceğini söylemek.
Hukuka aykırı başka bir davranış
Cebir veya tehdit dışındaki, ancak hukuka aykırı olup engelleme sonucunu doğuran eylemlerdir. Örnekler:
- Öğrencinin servis/ulaşım imkanını kasten sabote etmek,
- Okul girişini hukuka aykırı biçimde kapatmak,
- Eğitim faaliyetine katılmayı fiilen imkânsız hale getiren sistematik engellemeler.
TCK 112’de Hangi Haller Suç Sayılır?
TCK 112/1’de üç farklı engelleme alanı sayılmıştır. Bunlardan herhangi birinin gerçekleşmesi yeterlidir.
a) Eğitim ve öğretim faaliyetlerine engel olmak
Devlet okulları yanında, kamu makamlarının izniyle faaliyet gösteren özel okul/kurs/dershane gibi kurumların eğitim faaliyetleri de bu kapsamdadır.
Örnek: Özel okulun ders yapmasını hukuka aykırı şekilde engellemek, sınıfları kapatmak, öğrencilerin içeri girmesini engellemek.
b) Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasına engel olmak
Burada hedef, bir okulun faaliyeti değil; tekil bir bireyin eğitim hakkı olabilir.
Örnek: Bir öğrenciyi zorla okuldan almak, sınava girmesini engellemek, kayıt/ulaşım gibi süreçleri hukuka aykırı şekilde sabote etmek.
c) Öğrencilerin toplu olarak oturduğu binalara girilmesine/kalınmasına engel olmak
Öğrenci yurtları ve benzeri toplu barınma alanları bu kapsamda değerlendirilebilir.
Örnek: Öğrencilerin yurda giriş-çıkışını hukuka aykırı şekilde engellemek, yurtta kalmalarına fiilen engel olmak.
Eğitim ve Öğretim Hakkının Engellenmesi Suçunun Cezası (TCK 112)
TCK 112’ye göre suçun yaptırımı:
- 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır.
Bu suç bakımından kanun metninde adli para cezası seçimlik olarak düzenlenmemiştir; temel yaptırım hapis olarak öngörülmüştür.
TCK 112 Kapsamında Korunan Hukuki Değer Nedir?
Bu suçla korunan temel değerler:
- Eğitim ve öğretim hakkı (bireysel temel hak),
- Eğitim-öğretim hizmetinin düzenli yürütülmesi,
- Öğrencilerin eğitim kurumlarına erişiminin güvenliği.
Eğitim ve Öğretim Hakkının Engellenmesi Suçunda Şikâyet Gerekir mi?
TCK 112 metninde “şikâyet üzerine” gibi bir ifade bulunmadığından, genel prensip olarak bu suç şikâyete bağlı olmadan soruşturulabilir. (Somut olayın niteliğine ve başka suçlarla birlikte değerlendirilmesine göre uygulamada farklı süreçler doğabilir.)
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1)Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu nedir?
Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi, TCK 112’ye göre cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla eğitim faaliyetlerine ya da kişinin eğitim hakkını kullanmasına engel olunmasıdır.
2)TCK 112 cezası nedir?
TCK 112’ye göre ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır.
3)Özel okulun ders yapmasını engellemek TCK 112’ye girer mi?
Evet. Kamu makamlarının izniyle yürütülen eğitim faaliyetlerine engel olunması da madde kapsamındadır.
4)Bir öğrenciyi okula göndermemek suç olur mu?
Eğer “okula göndermeme” eylemi cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışla öğrencinin eğitim hakkını engelliyorsa TCK 112 kapsamında değerlendirilebilir. Salt aile içi bir tercih/tutum gibi görünse bile somut olayda zor kullanma, tehditle engelleme gibi unsurlar varsa hukuki risk artar.
5)Öğrenci yurduna girişe engel olmak TCK 112 midir?
Öğrencilerin toplu olarak oturduğu binalara girmesine veya orada kalmasına cebir/tehdit/hukuka aykırı davranışla engel olunursa TCK 112/1-c kapsamında gündeme gelebilir.
Sonuç / Özet
TCK 112’de düzenlenen eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu; cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla eğitim faaliyetlerine, bireyin eğitim hakkına veya öğrencilerin toplu kaldığı yerlere giriş/kalışa engel olunmasını cezalandırır. Yaptırım 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır. En kritik nokta, engellemenin hukuka aykırı yöntemlerle gerçekleşmesi ve fiilen eğitim hakkını/faaliyetini aksatmasıdır.
Av. Batın YILMAZ