Giriş
İstisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanılması, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesi kapsamında düzenlenmiş olup; Türkiye Cumhuriyeti’nin milli güvenliği, kamu düzeni, ekonomik ve sosyal menfaatleri açısından önem arz eden yabancılara tanınan özel bir vatandaşlık yoludur. Bu kapsamda başvurunun yapılması tek başına vatandaşlığın kazanıldığı anlamına gelmemekte, başvurudan sonra birden fazla idari ve hukuki aşama işletilmektedir.
Bu yazıda, istisnai olarak Türk vatandaşlığı başvurusu yapıldıktan sonra izlenen aşamalar, başvurunun değerlendirilmesi, karar süreci ve başvurucunun hukuki durumu ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
1. Başvurunun Sisteme Alınması ve Ön İnceleme
İstisnai vatandaşlık başvurusu, İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü veya yetkili kurumlar aracılığıyla alındıktan sonra Vatandaşlık Başvuru Sistemine kaydedilir. Bu aşamada:
- Başvuru dosyasının usule uygun olup olmadığı,
- Zorunlu belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığı,
- Başvurunun istisnai vatandaşlık kapsamında yapılıp yapılmadığı
kontrol edilir.
Eksik veya hatalı belge bulunması hâlinde, başvuru sahibinden tamamlayıcı evrak talep edilebilir. Bu aşama, işlemlerin sağlıklı ilerleyebilmesi açısından büyük önem taşır.
Türk Vatandaşlığı başvurusu yapan ve başvurusu devam eden kişiler, genellikle ‘ İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığı Kazanılması Başvurunuza ilişkin araştırma ve değerlendirme süreci devam etmektedir. ’ aşamasında dosyasının uzun süre kaldığını ve dosyasının ilerlemediği yönünde şikayette bulunmaktadır. 8 ayı geçen süre ile dosya bu aşamada ise, Türk Vatandaşlığı Başvurusu dosyasında eksiklik ya da bir sorun olduğu söylenebilir. Bu hususta başvurucunun başvurusu hakkında gerekli ve yeterli bilgiyi alması gerekir.
2. Güvenlik ve Arşiv Araştırması Aşaması
Başvurunun usulen kabul edilmesinden sonra en kritik aşamalardan biri olan güvenlik ve arşiv araştırması sürecine geçilir. Bu aşamada ilgili kamu kurumları tarafından;
- Milli güvenlik,
- Kamu düzeni,
- Terör örgütleriyle iltisak veya irtibat,
- Adli sicil ve arşiv kayıtları
yönünden detaylı inceleme yapılır.
Bu araştırma, başvurunun olumlu veya olumsuz sonuçlanmasında belirleyici rol oynar. Güvenlik soruşturmasının süresi dosyanın niteliğine ve ilgili kurumların çalışma temposuna göre değişiklik gösterebilir.
Bu aşamada, sistem üzerinden sorgu yapıldığı vakit, ‘ İstisnai Olarak Türk Vatandaşlığı Başvurunuza ilişkin arşiv araştırması yapılmak üzere ilgili kurumlara gönderilmiştir. ’ ibaresi görünmektedir. Bu aşamada ilgili arşiv araştırması hem Milli İstihbarat Teşkilatı tarafından hem de Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Birimi tarafından ayrı ayrı yapılır.
3. Komisyon ve Kurumsal Değerlendirme Süreci
Güvenlik soruşturması tamamlandıktan sonra başvuru dosyası, ilgili komisyonlar ve Bakanlık birimleri tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirmede:
- Başvurucunun Türkiye’ye sağladığı veya sağlayacağı katkı,
- Ekonomik, sosyal, bilimsel, sportif veya kültürel alanlardaki durumu,
- Kamu yararı kriterleri
göz önünde bulundurulur.
İstisnai vatandaşlık, takdir yetkisine dayalı bir işlem olduğundan, bu aşamada idarenin geniş bir değerlendirme yetkisi bulunmaktadır.
4. Cumhurbaşkanı Kararı Aşaması
İstisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanılması, Cumhurbaşkanı kararı ile mümkündür. Komisyon ve Bakanlık değerlendirmelerinden olumlu geçen dosyalar Cumhurbaşkanlığı makamına sunulur.
Cumhurbaşkanı tarafından:
- Başvurunun kabulüne,
- Başvurunun reddine
karar verilebilir. Bu karar, vatandaşlığın kazanılması açısından nihai ve belirleyici aşamadır.
5. Kararın Bildirilmesi ve Vatandaşlığın Kazanılması
Cumhurbaşkanı tarafından kabul kararı verilmesi hâlinde, karar ilgili nüfus müdürlüğüne bildirilir ve başvurucu adına:
- Türk vatandaşlığı tescil işlemleri yapılır,
- Nüfus kayıtları oluşturulur,
- Kimlik kartı başvuru süreci başlatılır.
Vatandaşlık, karar tarihinden itibaren hüküm ve sonuç doğurur.
6. Ret Kararı ve Hukuki Başvuru Yolları
Başvurunun reddedilmesi hâlinde, ret kararı başvuru sahibine tebliğ edilir. Ret kararına karşı:
- İdari itiraz yolları,
- İdare Mahkemesi nezdinde iptal davası
açılması mümkündür. İstisnai vatandaşlık başvurularında yargısal denetim, işlemin usul ve hukuka uygunluğu ile sınırlıdır. Türk Vatandaşlığı başvurusunun reddine yönelik karara karşı yapılacak olan hukuki işlemlere https://batinyilmaz.av.tr/evlilik-yoluyla-yapilan-turk-vatandasligi-basvurusunun-reddi-cozum-yontemleri/ linkimiz üzerinden ulaşabilirsiniz.
Av. Batın YILMAZ