Açık cezaevi süreci, hükümlünün cezasını kapalı ceza infaz kurumuna kıyasla daha serbest koşullar altında infaz etmesine imkân tanıyan, ceza infaz hukukunun önemli aşamalarından biridir. Açık ceza infaz kurumlarının temel amacı, hükümlünün yalnızca cezasını infaz etmesini sağlamak değil; aynı zamanda yeniden topluma kazandırılmasını, sosyal yaşama uyumunu artırmasını ve denetimli serbestlik sürecine hazırlanmasını sağlamaktır.
Birçok kişi, hakkında kesinleşmiş hapis cezası bulunduğunda veya yakını cezaevine girdiğinde “Açık cezaevi nedir?”, “Kimler açık cezaevine geçebilir?”, “Açık cezaevinde eve gitme hakkı var mı?”, “Açık cezaevinde izin kullanılır mı?” gibi soruların cevaplarını araştırmaktadır. Özellikle infaz hukukunda yapılan değişiklikler sonrasında açık cezaevine ayrılma şartları ve izin uygulamaları zaman zaman değişebildiğinden, güncel mevzuata göre değerlendirme yapılması büyük önem taşımaktadır.
Açık cezaevleri, kapalı ceza infaz kurumlarından farklı olarak yüksek güvenlik tedbirlerinin uygulanmadığı, hükümlülerin belirli kurallar çerçevesinde çalışma, eğitim, meslek edinme ve sosyal faaliyetlere katılabildiği infaz kurumlarıdır. Ancak bu durum, açık cezaevinde kalan herkesin serbest olduğu veya istediği zaman cezaevi dışına çıkabileceği anlamına gelmez. Açık cezaevinde kalan hükümlüler de infazlarını ceza infaz kurumunda yerine getirmeye devam eder ve yalnızca kanunda öngörülen izinlerden yararlanabilir.
Ceza infaz sürecinde açık cezaevine ayrılma hakkı otomatik olarak doğmamaktadır. Hükümlünün suç türü, ceza süresi, infaz hesabı, disiplin durumu, iyi hâli ve İdare ve Gözlem Kurulu tarafından yapılan değerlendirme birlikte dikkate alınmaktadır. Bu nedenle aynı süre hapis cezası alan iki hükümlü bakımından açık cezaevine ayrılma tarihi farklı olabilmektedir.
Bu yazımızda açık cezaevi sürecine ilişkin en çok merak edilen konuları; açık cezaevine geçiş şartları, açık cezaevinde eve gitme hakkı, izin uygulamaları, çalışma sistemi, denetimli serbestlik ile arasındaki farklar ve uygulamada sık karşılaşılan sorunlar bakımından ayrıntılı olarak ele alacağız.
Açık Cezaevi Nedir?
Açık cezaevi, hükümlülerin belirli şartları taşımaları hâlinde cezalarını daha esnek infaz koşulları altında çekebildikleri ceza infaz kurumudur. Açık ceza infaz kurumlarında yüksek güvenlik duvarları, yoğun fiziki güvenlik tedbirleri ve sürekli kapalı yaşam düzeni bulunmaz. Bunun yerine hükümlülerin sorumluluk bilincini geliştirmeye, meslek edinmelerine ve topluma yeniden uyum sağlamalarına yönelik bir infaz sistemi uygulanır.
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği uyarınca açık cezaevlerinin temel amacı, hükümlülerin yeniden suç işlemelerinin önlenmesi ve toplumla yeniden bütünleşmelerinin sağlanmasıdır.
Açık cezaevinde kalan hükümlüler, cezaevinin üretim tesislerinde veya belirli kamu kurumlarında çalışabilmekte, eğitim faaliyetlerine katılabilmekte ve mevzuatta belirtilen şartları taşımaları hâlinde izin haklarından yararlanabilmektedir.
Ancak açık cezaevi, özgürlüğün tamamen geri kazanıldığı bir sistem değildir. Hükümlü, infazına ceza infaz kurumunda devam eder. Bu nedenle açık cezaevinin denetimli serbestlikle karıştırılmaması gerekir.
Açık Cezaevine Kimler Ayrılabilir?
Açık cezaevine ayrılma şartları, hükümlünün işlediği suçun niteliğine, ceza süresine, infaz hesabına ve iyi hâl durumuna göre değişiklik göstermektedir. Her hükümlü hakkında tek tip uygulama yapılması mümkün değildir. İnfaz hukukunda her dosya kendi özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmektedir.
Genel olarak açık cezaevine ayrılabilmek için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- Hükümlü hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmalıdır.
- Açık cezaevine ayrılmaya engel suçlardan biri söz konusu olmamalıdır.
- Kasıtlı suçlarda kanunun öngördüğü süre kadar cezanın kapalı cezaevinde infaz edilmiş olması gerekir.
- Taksirli suçlarda mevzuatın izin verdiği hâllerde doğrudan açık cezaevine ayrılma imkânı bulunabilir.
- Hükümlünün iyi hâlli olduğunun tespit edilmesi gerekir.
- Cezaevi disiplin kurallarına uygun davranılmış olmalıdır.
- İdare ve Gözlem Kurulu tarafından olumlu değerlendirme yapılmalıdır.
Özellikle ilk defa suç işleyen kişiler bakımından iyi hâl değerlendirmesi oldukça önemlidir. Cezaevi kurallarına uygun davranan, eğitim faaliyetlerine katılan ve disiplin cezası almayan hükümlüler açık cezaevine daha kısa sürede ayrılabilmektedir.
Bununla birlikte bazı suç tipleri bakımından açık cezaevine geçiş daha sıkı kurallara bağlanmıştır. Terör suçları, örgütlü suçlar ve kanunda açıkça belirtilen bazı ağır suçlar bakımından farklı infaz hükümleri uygulanabilmektedir. Bu nedenle açık cezaevine ayrılma tarihi hesaplanırken yalnızca ceza süresine bakılması yeterli değildir.
Açık Cezaevine Geçiş Nasıl Değerlendirilir?
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de açık cezaevine geçiş kararının kim tarafından verildiğidir.
Bir hükümlünün açık cezaevine ayrılması, yalnızca ceza süresinin dolmasına bağlı değildir. Ceza infaz kurumunda oluşturulan İdare ve Gözlem Kurulu, hükümlünün davranışlarını ayrıntılı şekilde değerlendirir. Kurul değerlendirmesinde;
- Cezaevi kurallarına uyum,
- Disiplin cezası bulunup bulunmadığı,
- Eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine katılım,
- Çalışma disiplini,
- Psikososyal değerlendirme raporları,
- Yeniden suç işleme riski,
- Topluma uyum sağlayabilme ihtimali
gibi birçok kriter dikkate alınmaktadır.
Kurulun olumlu kanaat oluşturması hâlinde hükümlü açık cezaevine ayrılabilir. Buna karşılık şartlar oluşmamışsa veya iyi hâl değerlendirmesi olumsuz sonuçlanmışsa açık cezaevine geçiş mümkün olmayabilir.
Bu nedenle infaz hukukunda “ceza süresi dolduysa açık cezaevine geçilir” şeklindeki yaygın inanış hukuken doğru değildir.
Açık Cezaevinde Eve Gitme Hakkı Var mı?
Uygulamada en fazla araştırılan konuların başında “Açık cezaevinde eve gitme hakkı var mı?” sorusu gelmektedir. Özellikle hükümlü yakınları, açık cezaevine geçildikten sonra kişinin sürekli ailesiyle birlikte yaşayabileceğini düşünmektedir. Ancak bu düşünce hukuken doğru değildir.
Açık cezaevinde bulunan hükümlüler, infazlarına ceza infaz kurumunda devam etmektedir. Dolayısıyla açık cezaevine geçilmiş olması, kişinin serbest kaldığı veya dilediği zaman evine gidebileceği anlamına gelmez.
Bununla birlikte mevzuatta öngörülen bazı izin türleri sayesinde hükümlüler belirli sürelerle cezaevi dışına çıkabilmektedir. Bu izinler tamamen kanuni düzenlemelere tabidir ve her hükümlü bakımından ayrı ayrı değerlendirilmektedir.
İzin hakkının kullanılabilmesi için hükümlünün iyi hâlli olması, izin şartlarını taşıması ve cezaevi idaresinin uygun görmesi gerekir. İzin süresi sonunda ceza infaz kurumuna zamanında dönülmesi zorunludur. Aksi durumda disiplin yaptırımları uygulanabileceği gibi açık cezaevi statüsünün kaybedilmesi de söz konusu olabilir.
1. Mazeret İzni (Geçici İzin)
Açık cezaevinde bulunan hükümlülere bazı olağanüstü durumlarda mazeret izni verilebilmektedir. Bu izinlerin amacı, hükümlünün aile bütünlüğünü korumak ve zorunlu hâllerde yakınlarının yanında bulunmasına imkân tanımaktır.
Mazeret izni verilebilecek durumlara örnek olarak;
- Anne, baba, eş, çocuk veya kardeş gibi yakın akrabaların vefatı,
- Yakın aile bireylerinin hayati tehlike oluşturan ağır hastalıkları,
- Hükümlünün kendi sağlık durumuna ilişkin zorunlu tedavi süreçleri,
- Deprem, sel, yangın veya benzeri doğal afetler,
- Ailenin yaşadığı ağır mağduriyetler,
- Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen diğer zorunlu hâller
gösterilebilir.
Mazeret izni her olay bakımından ayrı değerlendirilmektedir. İzin verilmesi otomatik olmayıp cezaevi idaresinin incelemesine bağlıdır. Gerek görüldüğünde ilgili kurum ve kolluk birimleri aracılığıyla olayın doğruluğu araştırılabilir.
Hükümlünün izin süresi sonunda ceza infaz kurumuna zamanında dönmesi zorunludur. Sürenin geçirilmesi, disiplin işlemlerine ve açık cezaevi statüsünün kaybedilmesine neden olabilecektir.
2. Açık Cezaevi Yıllık İzin Hakkı
Açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin en çok merak ettiği konulardan biri de yıllık izin hakkıdır. Uygulamada birçok kişi açık cezaevine geçildiğinde hükümlünün istediği zaman evine gidebileceğini düşünmektedir. Oysa açık cezaevinde izin kullanımı tamamen kanun ve ilgili yönetmelik hükümlerine tabidir.
İyi hâlli olduğu değerlendirilen hükümlüler, mevzuatta öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde belirli sürelerle izin kullanabilirler. Bu izinlerin temel amacı, hükümlünün ailesiyle bağlarını koruması, sosyal yaşama uyumunu sürdürmesi ve tahliye sonrası hayata hazırlanmasını sağlamaktır.
Yıllık izin hakkı değerlendirilirken;
- Hükümlünün cezasının niteliği,
- Açık cezaevinde geçirdiği süre,
- Disiplin cezası bulunup bulunmadığı,
- İyi hâl durumu,
- İnfaz dosyasındaki değerlendirmeler
dikkate alınmaktadır.
Her hükümlünün izin süresi aynı değildir. İzin hakkı, infaz mevzuatı kapsamında belirlenen şartlara göre hesaplanır. Bu nedenle bir hükümlünün kullandığı izin süresi, başka bir hükümlü bakımından emsal teşkil etmeyebilir.
İzin süresi sonunda ceza infaz kurumuna zamanında dönülmesi zorunludur. Haklı bir mazeret olmaksızın dönüş yapılmaması, disiplin yaptırımlarına ve açık cezaevi statüsünün kaybedilmesine yol açabilir.
3. Açık Cezaevinde Çalışma ve Dışarı Çıkma
Açık ceza infaz kurumlarının en önemli özelliklerinden biri, hükümlülerin çalışma hayatına katılabilmeleridir. Açık cezaevlerinde bulunan hükümlüler; cezaevi bünyesindeki üretim atölyelerinde, tarım alanlarında, sosyal tesislerde veya mevzuatın izin verdiği kamu kurumlarında çalıştırılabilmektedir.
Bu uygulamanın amacı yalnızca ekonomik üretim değildir. Aynı zamanda hükümlünün meslek edinmesi, çalışma disiplini kazanması ve tahliye sonrasında topluma daha kolay uyum sağlaması hedeflenmektedir.
Bazı durumlarda hükümlüler cezaevi dışında belirlenen iş yerlerinde de çalıştırılabilmektedir. Ancak bu uygulama halk arasında yanlış anlaşılmaktadır.
Cezaevi dışında çalışan hükümlü;
- Gün içerisinde belirlenen iş yerine gider,
- Çalışmasını tamamlar,
- Gün sonunda yeniden açık ceza infaz kurumuna döner.
Dolayısıyla çalışma hakkı, evde kalma hakkı anlamına gelmez.
Çalışma programı tamamen cezaevi idaresinin gözetimi altında yürütülmektedir. İşe devam etmeyen veya kurallara aykırı davranan hükümlüler hakkında disiplin işlemleri uygulanabilir.
Açık Cezaevinde Maaş Alınır mı?
Uygulamada sıkça yöneltilen sorulardan biri de açık cezaevinde çalışan hükümlülerin ücret alıp almadığıdır.
Ceza infaz kurumlarında yürütülen bazı çalışma faaliyetleri karşılığında hükümlülere ilgili mevzuat kapsamında ücret ödenebilmektedir. Ancak ödenecek miktar yapılan işin niteliğine, çalışılan süreye ve yürütülen projeye göre değişmektedir.
Bu nedenle açık cezaevinde çalışan herkesin aynı ücreti aldığı söylenemez.
Ayrıca hükümlünün elde ettiği gelir üzerinde infaz mevzuatı kapsamında çeşitli kesintiler yapılabilmesi de mümkündür.
Açık Cezaevinde Telefon ve Ziyaret Hakları
Kapalı ceza infaz kurumlarına göre açık cezaevlerinde iletişim hakları daha geniştir.
Hükümlüler;
- Yakınlarıyla telefon görüşmesi yapabilir,
- Açık ve kapalı görüşlerden yararlanabilir,
- Kanunda belirtilen kişilerle görüşebilir,
- Belirlenen gün ve saatlerde ziyaretçi kabul edebilir.
Ancak bu hakların tamamı belirli kurallar çerçevesinde kullanılmaktadır.
Telefon görüşmeleri;
- Belirli sürelerle sınırlandırılır.
- Cezaevi idaresinin belirlediği usule göre gerçekleştirilir.
- Güvenlik gerekçesiyle kayıt altına alınabilir.
Benzer şekilde ziyaret hakkı da sınırsız değildir.
Ziyaretçi listesinde bulunmayan kişilerin görüş yapması mümkün olmayabilir. Ayrıca disiplin cezası alan hükümlüler bakımından ziyaret haklarında kısıtlamalar uygulanabilmektedir.
Açık Cezaevinde Eğitim ve Sosyal Faaliyetler
Açık cezaevlerinin yalnızca infaz kurumu olmadığı unutulmamalıdır. Aynı zamanda hükümlülerin yeniden topluma kazandırılmasını amaçlayan eğitim kurumları niteliği de taşımaktadır.
Bu kapsamda hükümlüler;
- Okuma yazma kurslarına,
- Meslek edindirme eğitimlerine,
- Açık öğretim programlarına,
- Spor faaliyetlerine,
- Kültürel etkinliklere,
- Psikososyal destek çalışmalarına
katılabilmektedir.
Bu faaliyetler, hükümlünün iyi hâl değerlendirmesinde de dikkate alınan önemli kriterlerden biridir.
Açık Cezaevi ile Denetimli Serbestlik Arasındaki Fark
Kamuoyunda en fazla karıştırılan iki kavram açık cezaevi ile denetimli serbestlik uygulamasıdır.
Her iki sistem de ceza infaz hukukuna ait olmakla birlikte tamamen farklı infaz rejimleridir.
Açık cezaevinde;
- Hükümlü cezasını ceza infaz kurumunda çekmeye devam eder.
- Cezaevi ile bağlantısı devam eder.
- Belirli kurallar altında yaşar.
- İzin haklarından yalnızca mevzuat kapsamında yararlanabilir.
Denetimli serbestlikte ise;
- Hükümlü cezasının kalan kısmını toplum içinde infaz eder.
- Cezaevinde sürekli kalmaz.
- Kendisine yüklenen yükümlülüklere uymak zorundadır.
- Belirli aralıklarla denetimlere tabi tutulabilir.
Başka bir ifadeyle açık cezaevi, çoğu hükümlü bakımından denetimli serbestlik öncesindeki son infaz aşamasıdır.
Açık Cezaevinde Kurallara Uymamanın Sonuçları
Açık ceza infaz kurumlarında daha esnek kurallar uygulanıyor olması, hükümlülerin sınırsız özgürlüğe sahip olduğu anlamına gelmez.
Aksine açık cezaevi sistemi, büyük ölçüde hükümlünün güven esasına dayalı davranmasına bağlıdır.
Aşağıdaki davranışlar ciddi sonuçlar doğurabilir:
- İzin süresini geçirmek,
- İzinden zamanında dönmemek,
- Cezaevinden izinsiz ayrılmak,
- Disiplin kurallarını ihlal etmek,
- Kavga etmek,
- Yasak eşya bulundurmak,
- Kurum düzenini bozacak davranışlarda bulunmak,
- Görevlilerin talimatlarına aykırı hareket etmek.
Bu gibi durumlarda;
- Disiplin cezası uygulanabilir.
- Açık cezaevi hakkı kaldırılabilir.
- Hükümlü yeniden kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilir.
- Denetimli serbestliğe ayrılma süresi gecikebilir.
Bu nedenle açık cezaevinde bulunan hükümlülerin tüm kurallara titizlikle uyması büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Açık cezaevine geçiş otomatik midir?
Hayır. Açık cezaevine geçiş kendiliğinden gerçekleşmez. Hükümlünün iyi hâlli olması ve İdare ve Gözlem Kurulunun olumlu değerlendirmesi gerekir.
Açık cezaevinde kalan herkes izin kullanabilir mi?
Hayır. İzin hakkı belirli şartların gerçekleşmesine bağlıdır. Disiplin cezası bulunan veya iyi hâlli kabul edilmeyen hükümlüler izin hakkından yararlanamayabilir.
Açık cezaevinde her hafta eve gidilebilir mi?
Hayır. Açık cezaevinde düzenli olarak her hafta eve gitme hakkı bulunmamaktadır. Eve çıkış yalnızca kanunda düzenlenen izinler kapsamında mümkündür.
Açık cezaevinde telefon kullanılabilir mi?
Evet. Ancak telefon görüşmeleri belirli gün ve saatlerde, mevzuatın öngördüğü kurallar çerçevesinde yapılmaktadır.
Açık cezaevinde internet kullanılabilir mi?
Hayır. Açık cezaevleri, serbest yaşam alanı değildir. İnternet kullanımı konusunda ceza infaz kurumlarında özel kurallar uygulanmaktadır.
Açık cezaevinde ziyaretçi kabul edilir mi?
Evet. Açık ve kapalı görüş uygulamalarından ilgili mevzuat kapsamında yararlanılabilir.
Açık cezaevinde çalışan hükümlüler maaş alır mı?
Çalışılan işin niteliğine göre mevzuat kapsamında ücret ödenmesi mümkündür.
Açık cezaevinde disiplin cezası alınırsa ne olur?
Disiplin cezasının niteliğine göre izin hakları kısıtlanabilir, açık cezaevi statüsü kaybedilebilir ve hükümlü yeniden kapalı ceza infaz kurumuna gönderilebilir.
Açık cezaevine geçiş tarihi nasıl hesaplanır?
Bu hesaplama ceza süresi, suç türü, infaz rejimi ve ilgili kanun hükümlerine göre yapılmaktadır. Her dosya bakımından farklı sonuç ortaya çıkabilir.
Açık cezaevinden sonra denetimli serbestlik kesin midir?
Hayır. Denetimli serbestliğe ayrılabilmek için de kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesi gerekir.
Hukuki Değerlendirme ve Müvekkil Bilgilendirme
Açık cezaevi süreci, ceza infaz hukukunun en önemli aşamalarından biridir. Açık cezaevine ayrılma, izin haklarının kullanılması ve denetimli serbestliğe geçiş süreçleri; hükümlünün işlediği suç, aldığı ceza, infaz hesabı, iyi hâl değerlendirmesi ve ilgili mevzuat hükümlerine göre farklılık göstermektedir.
Bu nedenle her dosyanın kendi özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir. Uygulamada yanlış hesaplanan infaz süreleri veya eksik hukuki bilgi nedeniyle hak kayıpları yaşanabilmektedir. Özellikle açık cezaevine geçiş tarihi, izin hakkı, denetimli serbestlik süresi ve infaz hesaplamaları konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alınması, sürecin doğru şekilde yürütülmesi açısından önem taşımaktadır.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Somut olayın özelliklerine göre farklı hukuki sonuçlar ortaya çıkabileceğinden, kişisel durumunuza ilişkin değerlendirme için uzman görüşü alınması tavsiye edilir.
Daha fazla bilgi almak, infaz hukuku, açık cezaevi süreci, denetimli serbestlik uygulamaları veya ceza infaz hesaplamaları hakkında hukuki danışmanlık talep etmek için https://batinyilmaz.av.tr/iletisim/ adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Batın YILMAZ