Türk vatandaşlığının iptali ve geri alınması konusu yabancılar hukuku alanında en sık karşılaşılan meselelerden biridir. Son yıllarda, Türkiye’de taşınmaz edinimi yoluyla Türk vatandaşlığı kazanan yabancı uyruklu kişilere ilişkin vatandaşlığın geri alınması ve iptal edilmesi kararları idari uygulamada önemli ölçüde artmıştır. Özellikle belirli projeler üzerinden yapılan başvuruların incelenmesi sonucunda, birçok kişi hakkında Türk vatandaşlığının iptali yönünde idari işlemler tesis edilmektedir. Kamuoyuna yansıyan haberlerde görüleceği üzere, 2026 Nisan ayı içerisinde, Hayatpark Gayrimenkul A.Ş. isimli şirket tarafından, yabancı uyruklu kişilere Türk Vatandaşlığı kazanımına esas olmak üzere satışa arz edilen bütün taşınmazlara İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan soruşturmaya esas olmak üzere el koyma kararı verilmiş ve ilgili taşınmaz üzerinden Türk Vatandaşlığı kazanan yaklaşık 1100 kişinin Türk Vatandaşlığı kararı geri alınmıştır.
Bu yazıda; Türk vatandaşlığının geri alınmasının hukuki dayanağı, idarenin yetkisinin sınırları, uygulamadaki sorunlar ve özellikle taşınmaz değerlemesine dayalı iptal kararlarının hukuki geçerliliği detaylı şekilde ele alınmaktadır.
Türk Vatandaşlığının İptali ve Geri Alınmasının Hukuki Dayanağı
Türk vatandaşlığına ilişkin kararların geri alınması, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 40. maddesinde (TVK md. 40) düzenlenmiştir.
Bu hükme göre:
- Türk vatandaşlığının kazanılması veya kaybına ilişkin kararlar,
- Hukuki şartlar oluşmadan verilmişse,
- Mükerrer veya hatalı şekilde tesis edilmişse,
idare tarafından geri alınabilir.
Ayrıca ilgili yönetmelik hükümlerine göre bu tür kararlar:
- Kararı veren idari makam tarafından geri alınır.
- Ve geri alma işlemi ilk karar tarihinden itibaren hükümsüzlük doğurur.
Bu yönüyle vatandaşlığın geri alınması, teknik olarak idare hukukunda “idari işlemin geri alınması” niteliğindedir.
Hangi Durumlarda Vatandaşlık İptal Edilebilir?
Kanun koyucu, geri alma sebeplerini sınırlı şekilde düzenlemiştir. Buna göre bir vatandaşlık kararının geri alınabilmesi için:
- Kanunda öngörülen şartların gerçekte oluşmamış olması
- Kararın açık bir hukuka aykırılık içermesi
- Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından birinin sakat olması
gerekmektedir.
Bu noktada kritik husus şudur:
Her idari hata veya tartışmalı durum, vatandaşlığın iptalini haklı kılmaz.
İdarenin geri alma yetkisi sınırsız değildir ve ölçülülük, hukuki güvenlik ve kazanılmış hak ilkeleriyle sınırlıdır.
Uygulamada En Kritik Sorun: Taşınmaz Değerlemesi
Son dönemde verilen vatandaşlık iptal kararlarının büyük çoğunluğu, şu iddiaya dayandırılmaktadır:
Taşınmazın beyan edilen değerinin, gerçekte olması gerekenden düşük olduğu iddiasıdır. Yani başvurunun, Türk Vatandaşlığı kazanımında Tapu Müdürlüklerine beyan edilen taşınmaz satış bedelinin, taşınmazın gerçek değerinden daha yüksek olduğu iddiasıyla Türk Vatandaşlığı kararları geri alınmaktadır. Ancak bu noktada uygulamada ciddi bir hukuki sorun bulunmaktadır:
1. Sonradan Yapılan Değerleme Sağlıklı Bir Ölçüt Değildir
Bilindiği üzere, ilgili taşınmazlar yabancı başvurucu tarafından 2021-2022-2023 yıllarında satın alınmıştır.İdare tarafından yapılan incelemelerde:
- 2025 veya daha sonraki yıllarda ,
- Güncel piyasa koşullarına göre,
- Yeniden değerleme yapılmaktadır.
Bu yaklaşım hukuken sorunludur. Çünkü:
Türkiye’de ekonomik koşullar, enflasyon, döviz kuru ve piyasa dalgalanmaları dikkate alındığındabir taşınmazın geçmişteki değeri ile sonraki yıllardaki değeri aynı olmayacaktır. Yani 2021-2022 ve 2023 yıllarında Türkiye’nin her hangi bir bölgesinde alınmış olan mesken niteliğindeki taşınmazın 2025 yılındaki değerinin alındığı tarihteki değerden daha düşük olacağı zaten olağan ve beklenen bir durumdur. Bu sebeple yalnızca bu iddiaya dayalı olarak alınacak olan geri alma ve iptal kararları hukuki değildir. Bu durum, hukuki güvenlik ilkesine ve idarenin ölçülülük yükümlülüğüne aykırıdır.
3. GABİM Yetkili Değerleme Uzmanları Dahi Geçmişe Dönük Rapor Düzenleyemez
Uygulamada göz ardı edilen en önemli teknik gerçeklerden biri şudur:
👉GABİM (Gayrimenkul Değerleme Uzmanları Birliği) tarafından yetkilendirilen uzmanlar dahi geçmişe dönük sağlıklı değerleme raporu düzenleyemez.
Çünkü:
- Değerleme, mevcut piyasa koşullarına göre yapılır
- Geçmişe yönelik varsayımsal değerleme objektif değildir
- Bu tür raporlar bilimsel ve teknik kesinlik taşımaz
Dolayısıyla:
Soruşturma aşamasında alınan bu tür raporların
Türk vatandaşlığının geri alınmasına dayanak yapılması
hukuken, ölçüsüz ve hatalı bir uygulamadır.
Taşınmaz Alıcısının Kusuru Var mı?
Uygulamada dikkat çeken bir diğer önemli husus:
- Taşınmaz satın alan yabancı yatırımcıların büyük çoğunluğu
- Süreci resmi kurumlar ve yetkili şirketler aracılığıyla yürütmektedir.
Bu durumda:
Olası bir usulsüzlük varsa dahi,
Bunun yatırımcıdan değil, proje geliştirici veya aracı firmalardan kaynaklanması ihtimali yüksektir.
Bu nedenle:
Kusursuz kişilerin vatandaşlığının iptal edilmesi, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz.
İptal Kararlarına Karşı Hukuki Yol
Türk vatandaşlığının geri alınmasına ilişkin kararlar:
- İdari işlemdir
- Yargı denetimine tabidir
Bu kapsamda:
İlgili kişiler idari yargıda iptal davası açabilir.
Dava sürecinde mahkeme:
- İşlemin hukuka uygunluğunu
- Delillerin yeterliliğini
- Değerleme raporlarının geçerliliğini
- Kişinin kusurunu
detaylı şekilde inceler.
Sonuç: Her İptal Kararı Hukuka Uygun Değildir. Yabancılar hukuku hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi için Yabancılar Hukuku sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Özetle;
- Türk vatandaşlığının geri alınması istisnai bir işlemdir
- Her somut olay kendi içinde değerlendirilmelidir
- Özellikle taşınmaz değerlemesine dayalı iptal kararları ciddi hukuki tartışma konusudur.
Ve en kritik tespit:
Sonradan yapılan düşük değerleme, tek başına vatandaşlık iptaline dayanak olamaz. Geçmişe dönük değerleme raporlarına dayanılarak verilen kararlar, hukuki açıdan zayıf ve iptale açık olabilir. Güncel mevzuat için Mevzuat Bilgi Sistemi‘ni inceleyebilirsiniz.
İletişim ve Hukuki Destek
Türk vatandaşlığının geri alınması veya iptal edilmesine ilişkin süreçler, teknik ve çok boyutlu bir hukuki değerlendirme gerektirmektedir. Her somut olayın kendi koşulları içerisinde incelenmesi, hak kaybı yaşanmaması açısından önem arz etmektedir.
Bu kapsamda, konuya ilişkin hukuki durumunuzun değerlendirilmesi ve yasal başvuru yolları hakkında bilgi edinmek için yabancılar hukuku alanında uzman bir hukuk ofisine başvurulması faydalı olacaktır.
İletişim:
📞 +90 (532) 669 34 90
📞 +90 (532) 732 34 90
📧 info@batinyilmaz.av.tr