TCK 83 Nedir?

TCK 83, bir kişinin bir başkasının ölmesini aktif bir eylemle sağlamadığı; ancak hukuken yapmak zorunda olduğu kurtarma/önleme davranışını yapmayarak ölüm neticesine yol açtığı durumlarda, belirli şartlarla kasten öldürme kapsamında cezalandırılabilmesini düzenler.

Bu suç tipi, özellikle “garantörlük” denilen bir hukuki konuma dayanır. Yani herkesin değil, ancak belirli kişilerin (örneğin bakım yükümlüsü olanlar, sözleşmeyle koruma görevi üstlenenler veya kendi eylemiyle tehlike yaratanlar) sorumluluğu gündeme gelir.

İhmali Davranışla Kasten Öldürme Ne Demektir?

Genel olarak kasten öldürme suçu, bir insanın hayatına son vermeyi ifade eder. Çoğu olayda bu, icrai (aktif) bir hareketle gerçekleşir (örneğin ateş etmek, bıçaklamak).

Ancak bazı durumlarda kişi, ölüm sonucunu doğrudan gerçekleştirmese de:

Yapması gereken bir şeyi yapmaz (ihmal),
Bu ihmal, hukuk düzenince aktif bir davranış kadar ağır görülürse,
Ve ölüm neticesi bu nedenle gerçekleşirse,

TCK 83 kapsamında sorumluluk doğabilir.

TCK 83’te Aranan Şartlar (İcrai Davranışa Eşdeğer İhmal)

TCK 83’ün en kritik noktası şudur: Her ihmal “kasten öldürme” sayılmaz. Kanun, ihmalin aktif davranışla eşdeğer sayılabilmesi için belirli koşullar arar.

1) Hukuki Yükümlülük (Kanun veya Sözleşmeden Doğan)

Kişinin, belirli bir “icrai davranışı” yapma yükümlülüğü:

Kanundan kaynaklanabilir (ör. ebeveynin çocuğa bakım yükümlülüğü gibi),
Sözleşmeden kaynaklanabilir (ör. bakım sözleşmesi, özel güvenlik/koruma görevi, hastane bakım hizmeti vb.).

Bu durumda kişi “ben yapmadım, sadece izlemişim” diyerek sorumluluktan kolayca çıkamayabilir; çünkü hukuk, belirli kişilerden aktif müdahale bekler.

2) Önceden Tehlikeli Durum Yaratma (Öngelen Davranış)

Kişi, daha önce yaptığı bir davranışla başkalarının hayatını tehlikeye sokan bir durum yaratmışsa, bu tehlikeyi gidermek için ayrıca yükümlülük altına girebilir.

Örnek mantık: “Tehlikeyi sen doğurdun; sonuçlarını önlemek için gerekli adımı atman beklenir.”

Cezası Nedir? (TCK 83/3)

TCK 83/3’e göre, yükümlülüğün ihlaliyle ölüm meydana gelmişse cezalar, kasten öldürmenin temel cezasından farklı aralıklarda belirlenir:

Ağırlaştırılmış müebbet yerine: 20 yıldan 25 yıla kadar hapis
Müebbet yerine: 15 yıldan 20 yıla kadar hapis
Diğer hallerde: 10 yıldan 15 yıla kadar hapis

Ayrıca kanun, mahkemenin bazı durumlarda indirim yapmayabileceğini de açıkça belirtir. Bu, somut olayın ağırlığına göre cezanın daha ağır belirlenebilmesi ihtimalini artırır.

Bu Suçta “Garantör” Ne Demektir?

Uygulamada ve doktrinde “garantör”, bir kişinin başkasının yaşamını koruma konusunda hukuken özel bir sorumluluk taşıdığı anlamına gelir.

Garantörlük çoğunlukla şu kaynaklardan doğar:

Kanun (aile içi bakım-yükümlülük ilişkileri gibi),
Sözleşme (bakım, gözetim, koruma, sağlık hizmeti sunumu vb.),
Ön gelen tehlikeli davranış (kişinin bizzat tehlike yaratması).

TCK 83 Hangi Durumlarda Gündeme Gelebilir?

Her olay kendi içinde değerlendirilir; ancak TCK 83 çoğunlukla şu tür senaryolarda tartışılır:

Bakım yükümlüsü olunan kişinin kaderine terk edilmesi,
Sağlık/bakım hizmeti sorumluluğu olan kişilerin kritik müdahaleyi bilerek yapmaması,
Tehlikeli bir duruma sebep olan kişinin sonrasında müdahale etmemesi,
Koruma/gözetim görevi olan kişinin bilinçli şekilde önlem almaması.

Bu alan, çoğu zaman taksirle öldürme (TCK 85) ile de karıştırılır. Ayrımın merkezinde, failin kastı (ölüm sonucunu bilerek ve isteyerek/olası görerek) bulunup bulunmadığı yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1) Her “yardım etmeme” TCK 83 kapsamına girer mi?

Hayır. Her yardım etmeme fiili TCK 83 değildir. TCK 83 için kişinin, hukuken belirli bir icrai davranışı yapma yükümlülüğü olması ve ihmalin icrai davranışa eşdeğer sayılabilmesi gerekir. Aksi halde farklı suç tipleri (örneğin yardım/bildirim yükümlülüğünün ihlali gibi) gündeme gelebilir.

2) TCK 83 ile TCK 85 (taksirle öldürme) arasındaki fark nedir?

En temel fark kast/taksir ayrımıdır:

TCK 83: Ölüm neticesi bakımından kasten hareket (doğrudan kast veya olası kast tartışmaları dahil),
TCK 85: Ölüm neticesi bakımından taksir (dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık).

Somut olayda failin zihinsel tutumu, delillerle (mesajlar, davranış öncesi-sonrası hareketler, risk bilgisi, müdahale imkanları vb.) değerlendirilir.

3) “Sözleşmeden doğan yükümlülük” neye örnek olabilir?

Bakım sözleşmeleri, özel koruma-gözetim hizmetleri, sağlık/bakım hizmeti sunumu, iş güvenliği kapsamında işverenin/işveren vekilinin somut koruma yükümlülükleri gibi ilişkilere örnek verilebilir. Burada önemli olan, sözleşmenin kişiye belirli bir “icrai davranış” borcu yüklemesidir.

4) İhmal “icrai davranışa eşdeğer” sayılmazsa ne olur?

Bu durumda kişi yine sorumluluk taşıyabilir; ancak suç vasfı TCK 83 yerine başka bir suç (ör. taksirle öldürme veya yardım yükümlülüğünün ihlali) olarak değerlendirilir. Nitelendirme, olayın tüm şartlarına göre yapılır.

5) TCK 83’te ceza indirimi zorunlu mu?

Hayır. Kanun, belirli hapis aralıklarını öngörür ve ayrıca “cezada indirim de yapılmayabilir” diyerek mahkemeye somut olayın ağırlığına göre takdir alanı bırakır.

6) Bu suç şikâyete tabi mi?

Hayır. Kasten öldürme ve TCK 83 kapsamındaki ihmali öldürme iddiaları, niteliği gereği genellikle resen soruşturulur.

Uygulamada Delil ve Değerlendirme Kriterleri

TCK 83 bakımından dosyalarda genellikle şu soruların cevabı aranır:

Failin hukuki yükümlülüğü var mı (kanun/sözleşme/ön gelen tehlike)?
Failin müdahale imkânı var mıydı (fiilen yapabilir miydi)?
İhmal ile ölüm arasında nedensellik bağı kurulabiliyor mu?
Failin ölüm neticesine ilişkin kastı (doğrudan/olası) var mı?
Olayın şartları içinde ihmal, gerçekten icrai davranışa eşdeğer mi?

Bilgilendirme Notu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın niteliğine göre TCK 83, TCK 85 veya başka suç tipleri gündeme gelebilir. Olayın dosyasına, delillere ve yükümlülük ilişkisine göre bir ceza hukuku uzmanı tarafından değerlendirme yapılması önemlidir.

Sonuç / Özet

TCK 83, “aktif öldürme” yerine, yükümlü olunan bir kurtarma/önleme davranışını yapmayarak ölüme sebep olmayı, belirli şartlarla kasten öldürme kapsamında ele alır.
Uygulamanın merkezinde: garantörlük (hukuki yükümlülük), ihmalin icrai davranışa eşdeğerliği, nedensellik bağı ve kast bulunur.- Ceza aralıkları, olayın türüne göre 10–15 yıl, 15–20 yıl veya 20–25 yıl hapis şeklinde düzenlenmiştir (TCK 83/3).