Yurt Dışında Düzenlenen Belgeler Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? Apostil, Konsolosluk Tasdiki ve Tercüme

Yurt dışında düzenlenen bir resmî belgenin Türkiye’de mahkemelerde, noterliklerde, tapu müdürlüklerinde, ticaret sicili müdürlüklerinde veya diğer resmî kurumlarda kullanılabilmesi için belgenin niteliğine ve kullanılacağı işleme uygun usulün izlenmesi gerekir. Bu süreçte apostil şerhi, konsolosluk veya diplomatik tasdik و ترجمه ترکی ممکن است مطرح شود.

Ancak her yabancı belge için aynı işlemlerin zorunlu olduğunu söylemek doğru değildir. Belgenin düzenlendiği ülke, ilgili uluslararası sözleşmeler, belgenin türü ve başvurulacak kurumun özel kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yazıda yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanılması için izlenebilecek genel usul; apostil ve konsolosluk tasdiki arasındaki farklar, tercüme işlemleri, vekâletnameler, şirket belgeleri ve yabancı mahkeme kararları çerçevesinde ele alınmaktadır.

1. Yabancı Resmî Belgelerin Türkiye’de Kullanılmasının Hukuki Dayanağı

Yabancı bir makam tarafından düzenlenen belgenin Türkiye’de resmî belge niteliğiyle kullanılabilmesi, belgenin usulüne uygun şekilde doğrulanmasını gerektirebilir. Bu konudaki temel düzenlemelerden biri, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 224. maddesidir.

HMK m. 224, yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge niteliği taşıması için onaylanmasına ilişkin kuralı düzenler. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde yer alan özel hükümler saklıdır. Bu nedenle her durumda klasik konsolosluk tasdik zincirinin uygulanması gerekmez.

Yabancı bir belgenin Türkiye’de kullanılmasında öncelikle şu sorular cevaplandırılmalıdır:

• Belge resmî belge niteliğinde midir?
• Belge hangi ülkede ve hangi makam tarafından düzenlenmiştir?
• Belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye arasında apostil veya tasdik usulünü etkileyen bir sözleşme var mıdır?
• Belge mahkemeye mi, notere mi, tapu müdürlüğüne mi yoksa başka bir kuruma mı sunulacaktır?
• Belgenin Türkçe tercümesi ve tercümenin ayrıca onaylanması gerekiyor mu?

Bu sorular yanıtlanmadan yalnızca apostil alınmasının veya noter onaylı tercüme yaptırılmasının her işlem için yeterli olacağı varsayılmamalıdır.

2. Apostil Şerhi Nedir?

Apostil, 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılmasına Dair Lahey Sözleşmesi kapsamında düzenlenen bir tasdik şerhidir. Sözleşmenin uygulandığı durumlarda apostil, geleneksel diplomatik veya konsolosluk tasdiki sürecinin yerine geçer.

Apostil, belgedeki imzanın gerçekliğini, imza sahibinin hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde belge üzerindeki mühür veya damganın kimliğini doğrulamaya yöneliktir. Belgenin içeriğinin doğru olduğunu veya belgedeki işlemin Türk hukukuna uygunluğunu tek başına kanıtlamaz.

2.1. Apostil hangi belgelerde kullanılabilir?

Lahey Sözleşmesi’nin 1. maddesi kapsamında, genel olarak aşağıdaki resmî belge türleri apostil uygulamasına konu olabilir:

• Mahkeme ve yargı makamlarından kaynaklanan belgeler,
• İdari makamlarca düzenlenen resmî belgeler,
• Noter senetleri,
• Özel kişilerce imzalanmış belgelerdeki imza veya kayıt gibi hususları doğrulayan resmî şerhler.

Sözleşme, diplomatik veya konsolosluk görevlilerince düzenlenen belgeler ile doğrudan ticari veya gümrük işlemleriyle ilgili bazı idari belgeleri kapsam dışında bırakır. Bu nedenle her fatura, ticari evrak veya konsolosluk belgesi için apostil alınabileceği düşünülmemelidir.

Belgenin türü ve uygulanacak istisnalar bakımından Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansının Apostil bölümündeki açıklamalar قابل بررسی است.

2.2. Apostil hangi ülkelerde geçerlidir?

Apostil usulünün uygulanıp uygulanamayacağı, belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye bakımından sözleşmenin yürürlük durumuna ve ilgili belgenin sözleşme kapsamına girip girmediğine bağlıdır. Ülkelerin sözleşmeye katılım durumları zaman içinde değişebileceğinden, sabit bir ülke listesine dayanmak yerine güncel Apostil Sözleşmesi taraf devletler tablosu باید بررسی شود.

Ayrıca, sözleşmeye taraf devletler arasında dahi belirli bir belge veya işlem bakımından özel bir uluslararası sözleşme ya da farklı bir kabul usulü bulunabilir. Bu nedenle yalnızca ülkenin taraf devletler listesinde yer alması, her belge için aynı işlemin uygulanacağı anlamına gelmez.

3. Apostil Uygulanmadığında Konsolosluk Tasdiki

Belgenin apostil rejiminden yararlanamadığı durumlarda, belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için konsolosluk veya diplomatik tasdik usulünün uygulanması gerekebilir. İzlenecek sıra, belgenin düzenlendiği ülkenin uygulamasına ve Türkiye ile o ülke arasındaki düzenlemelere göre değişebilir.

Klasik tasdik sürecinde genel olarak şu aşamalar gündeme gelebilir:

1. Belgenin düzenlenmesi: Belge, ilgili ülkedeki yetkili makam tarafından düzenlenir veya usulüne uygun şekilde tasdik edilir.
2. Yerel makam doğrulaması: Belgeyi düzenleyen makamın imza ve mührünün doğrulanması için ilgili ülkenin yetkili tasdik makamına başvurulur.
3. Dışişleri veya yetkili makam tasdiki: Belgenin düzenlendiği ülkenin uygulamasına göre dışişleri makamının veya yetkilendirilmiş başka bir kurumun onayı alınır.
4. Türk dış temsilciliğinin tasdiki: İlgili prosedür bunu gerektiriyorsa belgenin Türk konsolosluk makamınca tasdiki tamamlanır.

Bu aşamalar her ülke ve belge için aynı olmayabilir. Belge Türkiye’ye tasdik zinciri tamamlanmadan getirilmişse, Türkiye’deki yabancı temsilcilik veya Türk makamları nezdinde tamamlayıcı bir işlem yapılmasının mümkün olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Yurt dışında düzenlenen noterlik işlemleri bakımından 1512 sayılı Noterlik Kanunu ve varsa uygulanabilir uluslararası sözleşmeler dikkate alınmalıdır. Kanunun 195. maddesi, yabancı ülkelerde yapılan noterlik işlemlerinin onaylanmasına ilişkin düzenlemeler arasında yer alır.

4. Yabancı Belgelerin Türkçeye Tercümesi ve Onaylanması

Yabancı dilde düzenlenmiş bir belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için Türkçe tercüme istenebilir. Tercümenin yeminli tercüman tarafından yapılması, noter tarafından onaylanması veya konsoloslukça onaylanması gerekip gerekmediği; belgenin sunulacağı kurumun kurallarına ve somut işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.

4.1. Tercüme hazırlanırken nelere dikkat edilmelidir?

• Belgenin bütün sayfaları, ekleri ve varsa arka yüzündeki kayıtlar kontrol edilmelidir.
• Apostil şerhi, mühür, damga ve tasdik kayıtlarının tercümeye dâhil edilip edilmeyeceği ilgili kurumun şartlarına göre değerlendirilmelidir.
• Kişi adları, tarihler, belge numaraları ve makam isimleri asıl belgeyle uyumlu olmalıdır.
• Belgenin aslı veya onaylı örneğinin sunulması gerekiyorsa yalnızca taranmış kopyayla işlem yapılabileceği varsayılmamalıdır.
• Noter onayı istenen durumlarda tercümanın imzası ve tercümenin sunuluş biçimi ilgili noterlik uygulamasına uygun olmalıdır.

Her tercümenin mutlaka Türk noterince onaylanması gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmadığı gibi, her kurumun yalnızca yeminli tercüman imzasıyla hazırlanmış bir metni kabul edeceği de varsayılamaz. Başvuru yapılacak kurumun güncel belge şartları önceden kontrol edilmelidir.

5. Belge Türlerine Göre Uygulama

5.1. Yurt dışında düzenlenen vekâletnameler

Türkiye’de bir avukata vekâlet verilmesi, taşınmaz işlemi yapılması veya bir şirket adına temsil yetkisi kullanılması için yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin şekil şartlarını karşılaması gerekir.

Uygun olduğu durumlarda, yurt dışında bulunan kişi Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğinin noterlik hizmetlerinden yararlanabilir. Diğer bir seçenek, belgenin yabancı ülkedeki yetkili noter veya makam önünde düzenlenmesi ve ilgili apostil ya da tasdik usulünün tamamlanmasıdır.

Taşınmaz devri, ipotek tesisi veya belirli davalarda kullanılacak vekâletnamelerde özel yetki, fotoğraf, imza veya diğer şekil şartları gündeme gelebilir. Bu nedenle vekâletname hazırlanırken yalnızca apostil işlemi değil, belgenin Türkiye’de kullanılacağı işlem için gerekli içerik ve şekil koşulları da kontrol edilmelidir.

Türkiye’deki dava ve takip işlemleri bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilgili özel kanun hükümleri dikkate alınmalıdır.

5.2. Yabancı mahkeme kararları: Tanıma ve tenfiz

Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurması, kararın niteliğine ve talep edilen sonuca göre tanıma veya tenfiz prosedürünü gerektirebilir. Bu alandaki temel düzenlemelerden biri 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’dur (MÖHUK).

MÖHUK’un 53. maddesi, tenfiz talebiyle sunulması gereken belgeleri düzenler. Genel olarak yabancı mahkeme ilamının usulüne uygun onaylanmış aslı veya örneği ile kararın kesinleştiğini gösteren belgenin ve bunların gerekli şekilde onaylanmış tercümelerinin sunulması gündeme gelir.

Ancak bu hükümden her dosyada mutlaka aynı biçimde apostil alınması gerektiği sonucu çıkarılmamalıdır. Belgenin onay usulü, ilgili ülke ile Türkiye arasındaki sözleşmeler ve uygulanabilir diğer kurallar çerçevesinde belirlenmelidir.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması veya tenfizi hakkında ayrıca bilgi için yabancı ülkede verilen boşanma kararlarının Türkiye’deki sonuçlarına ilişkin yazı قابل بررسی است.

5.3. Şirket evrakları ve ticaret sicil belgeleri

Yabancı şirketin Türkiye’de şube açması, ticari işlem yapması, temsil yetkisini ispatlaması veya bir yargılamada taraf olması için şirketin varlığını ve temsil yetkisini gösteren belgeler istenebilir. Bu belgeler; faaliyet belgesi, ticaret sicili kaydı, şirket sözleşmesi veya temsil yetkisini gösteren başka bir resmî evrak olabilir.

Belgenin düzenlendiği ülke, belgenin türü ve başvurulacak kurumun kuralları dikkate alınarak apostil veya diğer tasdik işlemlerinin gerekip gerekmediği belirlenmelidir. Türkçe tercüme ve tercüme onayı da ilgili işlem bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu konuyla bağlantılı olarak yabancı şirketlerin Türkiye’de alacak tahsili ve ihtiyati haciz süreci hakkında hazırlanan içerik incelenebilir.

5.4. Doğum, evlilik ve ölüm belgeleri

Doğum, evlilik ve ölüm kayıtlarının Türkiye’de kullanılması sırasında belgenin düzenlendiği ülke, belgenin dili, kullanılacağı kurum ve uygulanabilir uluslararası sözleşmeler önem taşır.

Bazı uluslararası sözleşmeler kapsamında düzenlenen çok dilli nüfus kayıt örnekleri, belirli koşullar altında ayrıca tasdik veya tercüme gerektirmeyebilir. Ancak bu muafiyetin her ülke, her belge ve her işlem bakımından geçerli olduğu varsayılmamalıdır.

Türkiye’de evlenme işlemlerinde kullanılacak yabancı belgeler bakımından yabancı uyruklu kişilerin Türkiye’de evlenmesine ilişkin belge ve süreç rehberi de yol gösterici olabilir. Somut başvuruda ilgili evlendirme memurluğunun güncel belge şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

6. Apostil ile Konsolosluk Tasdiki Arasındaki Farklar

7. Yabancı Belgelerde Sık Yapılan Hatalar

7.1. Belgenin ülke ve işlem şartlarını kontrol etmeden apostil almak

Apostil her yabancı belge için kullanılabilen genel bir onay değildir. Belgenin türü ve sözleşmenin uygulanabilirliği önceden kontrol edilmelidir.

7.2. Tercüme onayının her durumda aynı olduğunu düşünmek

Bir kurumun kabul ettiği tercüme biçimi başka bir kurum için yeterli olmayabilir. Belgenin sunulacağı makamın güncel şartları araştırılmalıdır.

7.3. Yabancı mahkeme kararında kesinleşme belgesini gözden kaçırmak

Tanıma ve tenfiz başvurularında kararın kendisi yanında kesinleşme durumunu gösteren belge de önem taşıyabilir. Başvuru öncesinde MÖHUK m. 53 ve somut dosyaya uygulanabilecek diğer kurallar kontrol edilmelidir.

7.4. Vekâletnamenin yalnızca tasdikine odaklanmak

Bir vekâletnamenin tasdik edilmiş olması, onun Türkiye’de yapılacak her işlem için yeterli olduğu anlamına gelmez. Vekâletnamenin kapsamı, özel yetkiler ve ilgili işlem için öngörülen şekil şartları ayrıca incelenmelidir.

7.5. Ülke uygulamalarının güncelliğini kontrol etmemek

Apostil Sözleşmesi’nin taraf devletleri ve ülkelerin yetkili makamları değişebilir. İşlem öncesinde güncel taraf devletler tablosu ve gerektiğinde apostil düzenlemeye yetkili makamlar listesi باید بررسی شود.

8. Resmî Kaynaklar ve Mevzuat Kontrolü

Yurt dışında düzenlenen belgelerle ilgili işlem yapılmadan önce, belgenin türüne ve kullanılacağı yere uygun resmî kaynaklar kontrol edilmelidir. Başlıca kaynaklar şunlardır:

• سامانه اطلاعات قانون‌گذاری – HMK, MÖHUK ve Noterlik Kanunu gibi mevzuatın güncel metinleri.
• 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi’nin tam metni.
• Apostil Sözleşmesi taraf devletler tablosu.
• Apostil düzenlemeye yetkili makamlar.
• Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı Apostil bölümü.
• سامانه جست‌وجوی آرای Yargıtay – emsal karar künyelerinin ve karar metinlerinin kontrolü.
• e-Apostil sistemi – elektronik apostil hizmetleri ve ilgili başvurular.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı – konsolosluk işlemleri ve dış temsilcilik bilgileri.

9. Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında düzenlenen her resmî belge için apostil gerekir mi?

Hayır. Apostil gerekip gerekmediği belgenin türüne, düzenlendiği ülkeye, ilgili uluslararası sözleşmelere ve belgenin sunulacağı kuruma göre belirlenir. Bazı belgelerde farklı tasdik usulleri veya istisnalar uygulanabilir.

Apostil belgenin içeriğinin doğru olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. Apostil, temel olarak imzanın gerçekliğini, imza sahibinin sıfatını ve gerektiğinde mühür veya damganın kimliğini doğrular. Belgenin içeriğinin doğruluğunu veya Türk hukukuna uygunluğunu tek başına garanti etmez.

Apostilli belge için Türkçe tercüme gerekir mi?

Belge Türkçe değilse, Türkiye’de kullanılacağı işleme göre Türkçe tercüme istenebilir. Tercümenin noter veya konsolosluk tarafından onaylanması gerekip gerekmediği ilgili kurumun kurallarına göre kontrol edilmelidir.

Yabancı ülkede düzenlenen vekâletname Türkiye’de kullanılabilir mi?

Evet, gerekli şekil ve tasdik şartları karşılandığında kullanılabilir. Belgenin düzenlendiği ülkeye göre apostil veya konsolosluk tasdiki gerekebilir. Ayrıca vekâletnamenin içeriği, özel yetkileri ve kullanılacağı işlem için gereken şekil şartları incelenmelidir.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de geçerli olması için apostil yeterli midir?

Her zaman yeterli değildir. Kararın Türkiye’de tanınması veya tenfizi gerekiyorsa MÖHUK ve ilgili usul hükümleri uygulanır. Apostil veya başka bir tasdik işlemi, tanıma ya da tenfiz için gereken diğer koşulların yerine geçmez.

Yabancı mahkeme kararının kesinleşme belgesi de sunulmalı mıdır?

Tanıma veya tenfiz başvurularında kararın kesinleştiğini gösteren belge önem taşıyabilir. Gerekli belgeler, MÖHUK m. 53 ve somut kararın niteliğine göre kontrol edilmelidir.

e-Apostil Türkiye’de kullanılabilir mi?

Elektronik apostil uygulamaları, belgenin düzenlendiği ülkenin sistemi ve belgenin kullanılacağı ülkedeki kabul koşulları çerçevesinde değerlendirilir. Belgenin doğrulanabilirliği ve başvurulacak kurumun kabul koşulları işlem öncesinde kontrol edilmelidir.

Apostil şerhinin geçerlilik süresi var mıdır?

Apostil Sözleşmesi apostil şerhi için genel bir son kullanma süresi öngörmez. Bununla birlikte asıl belgenin güncelliğine, belgeyi isteyen kurumun kurallarına veya belgenin niteliğine bağlı özel şartlar bulunabilir. Bu nedenle belgenin ve apostilin somut işlem bakımından kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.

نتیجه‌گیری

Yurt dışında düzenlenen bir belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için izlenecek usul; belgenin türüne, düzenlendiği ülkeye, uygulanabilir uluslararası sözleşmelere ve belgenin sunulacağı kuruma göre değişir. Apostil, konsolosluk tasdiki ve tercüme işlemleri birbirinin yerine her durumda geçmez. Bu nedenle işlem öncesinde mevzuatın, ülke uygulamasının ve ilgili kurumun güncel belge koşullarının birlikte kontrol edilmesi gerekir.

Yabancı şirketler, miras işlemleri ve diğer yabancılık unsuru içeren hukuki süreçler hakkında sitedeki ilgili yazılar da incelenebilir: yabancıların miras hakkı, yabancı STK’ların Türkiye’de şube veya temsilcilik açması و yabancı çalışma izni başvurularında gerekli belgeler.

اطلاعات نویسنده

وکیل باتین ییلماز
شماره ثبت کانون وکلای استانبول: 77008

Bilgilendirme ve Meslek Kurallarına Uyum

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olayda hukuki görüş veya danışmanlık yerine geçmez. Hukuki değerlendirme, ilgili mevzuatın ve olayın kendine özgü koşullarının birlikte incelenmesini gerektirir.

İçerik, bilgilendirme amacı gözetilerek hazırlanmış olup iş elde etme veya garanti edilmiş sonuç vaadi niteliğinde değildir. Avukatlık Kanunu, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve avukatlık mesleğine ilişkin reklam yasağı hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

تماس با ما

İletişim bilgileri ve başvuru kanalları için Batın Yılmaz Hukuk Bürosu iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.