Yurt Dışında Düzenlenen Belgeler Türkiye’de Nasıl Geçerli Olur? Apostil, Konsolosluk Tasdiki ve Tercüme

Yurt dışında düzenlenen resmî belgelerin Türkiye’de mahkemeler, noterlikler, tapu müdürlükleri, ticaret sicili müdürlükleri ve diğer resmî kurumlar nezdinde kullanılabilmesi için belgenin niteliğine ve kullanım amacına uygun usulün izlenmesi gerekir. Bu süreçte apostil şerhi, konsolosluk tasdiki, Türkçe tercüme ve gerektiğinde noter onayı gündeme gelebilir.

Ancak her yabancı belge için aynı işlemlerin zorunlu olduğunu söylemek doğru değildir. Belgenin düzenlendiği ülke, Türkiye ile o ülke arasındaki uluslararası sözleşmeler, belgenin türü ve belgenin sunulacağı kurumun özel kuralları birlikte değerlendirilmelidir.

Yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanılmasında başlıca hukuki dayanaklar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi ve ilgili noterlik mevzuatıdır.

1. Yabancı Resmî Belgelerin Türkiye’de Geçerliliğinin Hukuki Dayanağı

Yabancı bir makam tarafından düzenlenen belgenin Türkiye’de resmî belge niteliğiyle kullanılabilmesi, belgenin usulüne uygun şekilde doğrulanmasını gerektirebilir. Bununla birlikte belgenin tasdiki, içeriğinin doğruluğu ve Türkiye’de doğuracağı hukuki sonuçlar birbirinden farklı konulardır.

1.1. HMK m. 224: Yabancı resmî belgelerin ispat gücü

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 224. maddesi, yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge niteliği taşımasına ilişkin onay şartını düzenler. Maddenin ikinci fıkrasında Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin yabancı resmî belgelerin tasdikiyle ilgili hükümlerinin saklı olduğu belirtilir.

Bu düzenleme nedeniyle, yabancı resmî belgelerin Türkiye’de kullanılması sırasında yalnızca genel kanun hükümleri değil, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler de dikkate alınmalıdır. Apostil usulünün uygulanabildiği durumlarda klasik konsolosluk tasdik zinciri yerine sözleşmede öngörülen kolaylaştırılmış yöntem kullanılabilir.

Mevzuatın güncel metni için سامانه اطلاعات قانون‌گذاری üzerinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu incelenebilir.

1.2. MÖHUK m. 7: Hukuki işlemlerin şekli

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 7. maddesi, hukuki işlemlerin şekline uygulanacak hukuku düzenler. Buna göre hukuki işlemler, yapıldıkları ülke hukukunun veya işlemin esasına uygulanacak hukukun maddi hukuk hükümlerinin öngördüğü şekle uygun olarak yapılabilir.

Ancak bir belgenin düzenlendiği ülke hukukuna göre şeklen geçerli olması, belgenin Türkiye’deki her işlemde hiçbir ek koşul aranmaksızın kullanılabileceği anlamına gelmez. Belgenin Türkiye’deki kullanım amacı, tasdik gereklilikleri ve ilgili işlemin özel şekil şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

2. Apostil Şerhi Nedir?

Apostil, 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılmasına Dair Lahey Sözleşmesi kapsamında kullanılan bir tasdik şerhidir. Sözleşmenin uygulandığı durumlarda apostil, geleneksel diplomatik veya konsolosluk tasdiki zincirinin yerine geçer.

Apostil, esas olarak belge üzerindeki imzanın gerçekliğini, imza sahibinin hangi sıfatla hareket ettiğini ve gerektiğinde belge üzerindeki mühür veya damganın kimliğini doğrular. Belgenin içeriğinin doğru olduğunu, belgede belirtilen olayların gerçekten yaşandığını veya belgenin Türk hukukuna göre her durumda geçerli olduğunu tek başına kanıtlamaz.

2.1. Hangi belgeler apostil kapsamına girebilir?

Lahey Sözleşmesi’nin 1. maddesi kapsamında, genel olarak aşağıdaki resmî belge türleri apostil uygulamasına konu olabilir:

• Mahkeme ve diğer yargı makamlarından kaynaklanan belgeler,
• İdari makamlarca düzenlenen resmî belgeler,
• Noter senetleri,
• Özel kişilerce imzalanmış belgelerdeki imza veya kayıt gibi hususları doğrulayan resmî şerhler.

Sözleşmede diplomatik veya konsolosluk görevlilerince düzenlenen belgeler ile doğrudan ticari veya gümrük işlemleriyle ilgili bazı idari belgeler bakımından kapsam dışı bırakma hükümleri bulunmaktadır. Bu nedenle her fatura, ticari evrak veya konsolosluk belgesinin apostil alabileceği varsayılmamalıdır.

Sözleşmenin kapsamı ve istisnaları için Lahey Apostil Sözleşmesi’nin resmî metni قابل بررسی است.

2.2. Apostil hangi ülkelerde kullanılabilir?

Apostil usulünün uygulanıp uygulanamayacağı, belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye bakımından sözleşmenin yürürlük durumuna ve belgenin sözleşme kapsamına girip girmediğine bağlıdır. Ülkelerin sözleşmeye katılım durumları zaman içinde değişebileceğinden eski ülke listelerine dayanılmamalıdır.

İşlem öncesinde Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansının güncel taraf devletler tablosu kontrol edilmelidir. Ayrıca katılımın iki devlet arasındaki ilişkilerde yürürlük kazanıp kazanmadığı ve ilgili belge türüne ilişkin özel düzenlemeler bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

3. Apostil Uygulanmadığında Konsolosluk Tasdiki

Belgenin apostil rejiminden yararlanamadığı durumlarda, Türkiye’de kullanılabilmesi için konsolosluk veya diplomatik tasdik usulünün uygulanması gerekebilir. İzlenecek sıra, belgenin düzenlendiği ülkenin uygulamasına ve Türkiye ile o ülke arasındaki düzenlemelere göre değişebilir.

Klasik tasdik sürecinde genel olarak şu aşamalar gündeme gelebilir:

1. Belgenin düzenlenmesi: Belge, ilgili ülkedeki yetkili makam tarafından düzenlenir veya usulüne uygun şekilde tasdik edilir.
2. Yerel makam doğrulaması: Belgeyi düzenleyen makamın imza ve mührünün doğrulanması için ilgili ülkedeki yetkili tasdik makamına başvurulur.
3. Dışişleri veya yetkili makam tasdiki: İlgili ülkenin uygulamasına göre dışişleri makamının veya yetkilendirilmiş başka bir kurumun onayı alınır.
4. Türk dış temsilciliğinin tasdiki: İlgili prosedür gerektiriyorsa belgenin Türkiye Cumhuriyeti konsolosluk makamınca tasdiki tamamlanır.

Bu aşamalar her ülke ve belge için aynı değildir. Belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye arasındaki ikili anlaşmalar veya başka uluslararası sözleşmeler bazı tasdik işlemlerini kaldırabilir ya da farklı bir usul öngörebilir.

Yurt dışında yapılacak noterlik ve tasdik işlemleri hakkında bilgi almak için T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri sistemi قابل استفاده است.

4. Yabancı Belgelerin Türkçeye Tercümesi ve Onaylanması

Yabancı dilde düzenlenmiş bir belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için Türkçe tercüme istenebilir. Tercümenin yeminli tercüman tarafından yapılması, noter tarafından onaylanması veya konsoloslukça tasdik edilmesi gerekip gerekmediği belgenin sunulacağı kurumun kurallarına ve işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.

4.1. Tercüme hazırlanırken nelere dikkat edilmelidir?

• Belgenin bütün sayfaları ve ekleri kontrol edilmelidir.
• Apostil şerhi, mühür, damga ve diğer tasdik kayıtlarının tercümeye dâhil edilip edilmeyeceği ilgili kurumun şartlarına göre değerlendirilmelidir.
• Kişi adları, tarihler, belge numaraları ve makam isimleri asıl belgeyle uyumlu olmalıdır.
• Belgenin aslı veya onaylı örneğinin sunulması gerekiyorsa yalnızca taranmış kopyanın yeterli olduğu varsayılmamalıdır.
• Noter onayı istenen durumlarda tercümanın imzası ve tercümenin sunuluş biçimi ilgili noterlik uygulamasına uygun olmalıdır.

Her tercümenin mutlaka Türk noterince onaylanması gerektiği şeklinde genel bir kabulde bulunulamayacağı gibi, her kurumun yalnızca yeminli tercüman imzasıyla hazırlanmış bir metni kabul edeceği de varsayılamaz. Başvuru yapılacak kurumun güncel belge şartları önceden kontrol edilmelidir.

5. Belge Türlerine Göre Uygulama

5.1. Yurt dışında düzenlenen vekâletnameler

Türkiye’de bir avukata vekâlet verilmesi, taşınmaz işlemi yapılması veya bir şirket adına temsil yetkisi kullanılması için yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin ilgili şekil şartlarını karşılaması gerekir.

Uygun olduğu durumlarda, yurt dışında bulunan kişi Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğinin noterlik hizmetlerinden yararlanabilir. Diğer bir seçenek, belgenin yabancı ülkedeki yetkili noter veya makam önünde düzenlenmesi ve ilgili apostil ya da tasdik usulünün tamamlanmasıdır.

Taşınmaz devri, ipotek tesisi veya belirli dava işlemlerinde özel yetki, fotoğraf, imza ya da başka şekil şartları gündeme gelebilir. Bu nedenle vekâletname hazırlanırken yalnızca apostil işlemi değil, belgenin Türkiye’de kullanılacağı işlem için gerekli içerik ve şekil koşulları da kontrol edilmelidir.

Türkiye’deki dava ve takip işlemleri bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat باید مورد توجه قرار گیرد.

5.2. Yabancı mahkeme kararları: Tanıma ve tenfiz

Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurması, kararın niteliğine ve talep edilen sonuca göre tanıma veya tenfiz prosedürünü gerektirebilir. Bu alandaki temel düzenlemelerden biri 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’dur.

MÖHUK’un 53. maddesi, tenfiz talebiyle sunulması gereken belgeleri düzenler. Genel olarak yabancı mahkeme ilamının usulüne uygun onaylanmış aslı veya örneği ile kararın kesinleştiğini gösteren belgenin ve bunların gerekli şekilde onaylanmış tercümelerinin sunulması gündeme gelir.

Ancak bu hükümden her dosyada mutlaka aynı biçimde apostil alınması gerektiği sonucu çıkarılmamalıdır. Belgenin onay usulü, ilgili ülke ile Türkiye arasındaki sözleşmeler ve uygulanabilir diğer kurallar çerçevesinde belirlenmelidir. Apostil, tanıma veya tenfiz için gereken diğer koşulların yerine geçmez.

Yabancı şirketlerin Türkiye’deki hukuki işlemleri bakımından yabancı şirketlerin Türkiye’de şube veya irtibat bürosu açmasına ilişkin açıklamalar da incelenebilir.

5.3. Yabancı şirket belgeleri ve ticaret sicili kayıtları

Yabancı şirketlerin Türkiye’de şirket kuruluşu, şube veya irtibat bürosu işlemleri, temsil yetkisi ya da ticari başvurular için sunduğu belgeler bakımından belgenin güncelliği, düzenleyen makam ve temsil yetkisini gösteren kayıtlar önemlidir.

Faaliyet belgesi, şirket sicil kaydı, kuruluş belgesi, yönetim kurulu kararı veya imza yetkisini gösteren belge için uygulanacak tasdik yöntemi; belgenin kaynağına, ilgili uluslararası düzenlemelere ve işlemin niteliğine göre belirlenmelidir.

Yabancı bir belgenin tasdik edilmiş olması, şirket temsilcisinin yetkisinin her işlem bakımından yeterli olduğu anlamına gelmez. Belgenin içeriği, temsil yetkisinin kapsamı ve ilgili Türk mevzuatının aradığı koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.

5.4. Doğum, evlilik ve ölüm belgeleri

Doğum, evlilik ve ölüm kayıtları gibi medeni hâl belgelerinde, belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye bakımından yürürlükte bulunan uluslararası sözleşmeler önem taşır. Bazı çok dilli kayıt örnekleri, ilgili sözleşmenin koşulları kapsamında apostil veya tercüme gerekliliğinden muaf olabilir.

Ancak bu muafiyet bütün ülkelerden alınan doğum, evlilik veya ölüm belgeleri için geçerli değildir. Belgenin türü, düzenleyen ülke ve uygulanabilir sözleşme kontrol edilmelidir. İlgili nüfus müdürlüğünün veya diğer yetkili kurumun güncel kabul koşulları da dikkate alınmalıdır.

6. Apostil ile Konsolosluk Tasdiki Arasındaki Farklar

Tablodaki yöntemlerden hangisinin uygulanacağı, belgeyi düzenleyen ülke ve belgenin kullanılacağı işlem dikkate alınarak belirlenmelidir. İşlem süreleri ve masraflar ülkeye, yetkili makama ve belgenin türüne göre değişebileceğinden sabit bir süre veya maliyet taahhüdünde bulunulamaz.

7. Yabancı Belgelerde Sık Yapılan Hatalar

7.1. Ülke ve işlem şartlarını kontrol etmeden apostil almak

Apostil her yabancı belge için kullanılabilen genel bir onay değildir. Belgenin türü, düzenlendiği ülke ve sözleşmenin somut olayda uygulanabilirliği önceden kontrol edilmelidir.

7.2. Tercüme onayının her durumda aynı olduğunu düşünmek

Bir kurumun kabul ettiği tercüme biçimi başka bir kurum için yeterli olmayabilir. Belgenin sunulacağı makamın güncel şartları araştırılmalıdır.

7.3. Yabancı mahkeme kararında kesinleşme belgesini gözden kaçırmak

Tanıma ve tenfiz başvurularında kararın kendisi yanında kesinleşme durumunu gösteren belge de önem taşıyabilir. Başvuru öncesinde MÖHUK m. 53 ve somut dosyaya uygulanabilecek diğer kurallar kontrol edilmelidir.

7.4. Vekâletnamenin yalnızca tasdikine odaklanmak

Bir vekâletnamenin tasdik edilmiş olması, onun Türkiye’de yapılacak her işlem için yeterli olduğu anlamına gelmez. Vekâletnamenin kapsamı, özel yetkileri ve ilgili işlem için öngörülen şekil şartları ayrıca incelenmelidir.

7.5. Ülke uygulamalarının güncelliğini kontrol etmemek

Apostil Sözleşmesi’nin taraf devletleri ve ülkelerin yetkili makamları zaman içinde değişebilir. İşlem öncesinde güncel taraf devletler tablosu ve gerektiğinde apostil düzenlemeye yetkili makamlar listesi incelenmelidir.

8. Resmî Kaynaklar ve Mevzuat Kontrolü

• سامانه اطلاعات قانون‌گذاری – HMK, MÖHUK ve ilgili mevzuatın güncel metinleri.
• Lahey Apostil Sözleşmesi’nin tam metni – Sözleşmenin kapsamı ve hükümleri.
• Apostil Sözleşmesi taraf devletler tablosu – Güncel katılım ve yürürlük bilgileri.
• T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri – Konsolosluk noterlik ve tasdik işlemleri.
• Adalet Bakanlığının e-Apostil açıklaması – Adli sicil ve mahkeme kararları için elektronik apostil uygulaması hakkında bilgi.
• e-Devlet Kapısı – İlgili elektronik kamu hizmetlerine erişim.
• روزنامه رسمی – Mevzuat değişiklikleri ve yayımlanan düzenlemeler.

9. Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında düzenlenen her resmî belge için apostil gerekir mi?

Hayır. Apostil gerekliliği, belgenin düzenlendiği ülke ile Türkiye bakımından yürürlükteki sözleşmelere, belgenin türüne ve kullanım amacına bağlıdır. Bazı belgeler farklı tasdik usullerine tabi olabilir veya uluslararası düzenlemeler kapsamında muaf tutulabilir.

Apostil belgenin içeriğinin doğru olduğunu kanıtlar mı?

Hayır. Apostil, esas olarak imzanın gerçekliğini, imza sahibinin sıfatını ve gerektiğinde mühür veya damganın kimliğini doğrular. Belgenin içeriğinin doğruluğunu ya da işlemin Türk hukukuna uygunluğunu tek başına garanti etmez.

Apostilli belge için Türkçe tercüme gerekir mi?

Belgenin sunulacağı kurumun kurallarına göre Türkçe tercüme istenebilir. Tercümenin yeminli tercüman tarafından yapılması ve noter veya konsolosluk onayına tabi tutulması gerekip gerekmediği, belgenin niteliği ve kullanım amacına göre belirlenmelidir.

Yabancı ülkede düzenlenen vekâletname Türkiye’de kullanılabilir mi?

Evet, ilgili şekil ve tasdik şartları karşılandığında kullanılabilir. Ancak vekâletnamenin kapsamı, özel yetkileri ve kullanılacağı işlem için gereken şekil şartları ayrıca kontrol edilmelidir. Uygun olduğu durumlarda Türk konsolosluklarında noterlik işlemi yapılması da mümkündür.

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de geçerli olması için apostil yeterli midir?

Her zaman yeterli değildir. Kararın Türkiye’de tanınması veya tenfizi gerekiyorsa MÖHUK ve ilgili usul hükümleri uygulanır. Apostil veya başka bir tasdik işlemi, tanıma ya da tenfiz için gereken diğer koşulların yerine geçmez.

Yabancı mahkeme kararının kesinleşme belgesi de sunulmalı mıdır?

Tanıma veya tenfiz başvurularında kararın kesinleştiğini gösteren belge önem taşıyabilir. Gerekli belgeler, MÖHUK m. 53 ve somut kararın niteliğine göre kontrol edilmelidir.

e-Apostil Türkiye’de kullanılabilir mi?

Elektronik apostil uygulamaları, belgenin düzenlendiği ülkenin sistemi ve belgenin kullanılacağı ülkedeki kabul koşulları çerçevesinde değerlendirilir. Belgenin doğrulanabilirliği ve başvurulacak kurumun kabul koşulları işlem öncesinde kontrol edilmelidir. Türkiye’deki e-Apostil uygulaması hakkında Adalet Bakanlığının resmî açıklaması قابل بررسی است.

Apostil şerhinin geçerlilik süresi var mıdır?

Lahey Apostil Sözleşmesi apostil şerhi için genel bir son kullanma süresi öngörmez. Bununla birlikte asıl belgenin güncelliğine, belgeyi isteyen kurumun kurallarına veya belgenin niteliğine bağlı özel şartlar bulunabilir. Belgenin ve apostilin somut işlem bakımından kabul edilip edilmeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.

10. Sonuç

Yurt dışında düzenlenen belgelerin Türkiye’de kullanılmasında tek bir tasdik yöntemi bütün durumlar için geçerli değildir. Apostil, konsolosluk tasdiki ve tercüme gereklilikleri; belgenin düzenlendiği ülke, belgenin niteliği, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve belgenin sunulacağı kurumun kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Özellikle yabancı mahkeme kararları, vekâletnameler ve şirket belgelerinde yalnızca tasdik işleminin tamamlanması yeterli olmayabilir. Belgenin içeriği, şekil şartları, temsil yetkisi ve talep edilen hukuki sonucun koşulları ayrıca incelenmelidir.

اطلاعات نویسنده

Av. Batın YILMAZ
شماره ثبت کانون وکلای استانبول: 77008

Bu içerik, yabancı ülkelerde düzenlenen belgelerin Türkiye’de kullanılması hakkında genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda uygulanacak usul, ilgili belge ve ülke bakımından yürürlükteki düzenlemeler dikkate alınarak belirlenmelidir.

Bilgilendirme ve Meslek Kurallarına Uyum

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki danışmanlık veya kesin hukuki görüş niteliğinde değildir. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik reklam, iş sağlama, müvekkil edinme, yönlendirme, mesleki üstünlük veya hukuki sonuç garantisi amacı taşımaz. İçerik hazırlanırken Avukatlık Kanunu, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve avukatlık mesleğine ilişkin reklam yasağı düzenlemeleri gözetilmiştir.

تماس با ما

Av. Batın YILMAZ
آدرس: Yakuplu Mahallesi, Hürriyet Bulvarı, Skyport Residence Kat:12 No:133, Beylikdüzü / İstanbul
تلفن: +90 532 669 34 90
Alternatif telefon: +90 532 732 34 90
E-posta: info@batinyilmaz.av.tr
Web: batinyilmaz.av.tr

İletişim sayfası