Bölüm 1
Giriş
Son yıllarda Türkiye’de dijital bankacılık uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte dolandırıcılık suçlarının işlenme yöntemleri de önemli ölçüde değişmiştir. Özellikle internet bankacılığı, mobil uygulamalar ve elektronik para transfer sistemlerinin günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası hâline gelmesi, suç örgütlerinin de bu teknolojileri kullanarak yeni yöntemler geliştirmesine neden olmuştur.
Bu süreçte en çok tartışılan konulardan biri ise üçüncü kişilere ait banka hesaplarının suçta araç olarak kullanılmasıdır.
Dolandırıcılık organizasyonları, mağdurlardan elde ettikleri paraların doğrudan kendi hesaplarına gönderilmesini istememekte; bunun yerine farklı kişilere ait banka hesaplarını kullanarak para transfer zinciri oluşturmaktadır. Böylece hem suç gelirinin kaynağının gizlenmesi hem de soruşturmanın farklı kişilere yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Ancak uygulamada ortaya çıkan önemli bir sorun bulunmaktadır.
Bazı kişiler dolandırıcılık organizasyonunun aktif üyesi olarak hareket ederken, bazı kişiler ise yalnızca banka hesabını veya IBAN bilgisini başkalarının kullanımına açmaları nedeniyle aynı soruşturma kapsamında yargılanabilmektedir.
İşte kamuoyunda “IBAN affı”, “IBAN mağdurları düzenlemesi” veya “TCK 158 affı” olarak bilinen yeni düzenleme tartışmaları da tam olarak bu noktada ortaya çıkmıştır.
IBAN Mağdurları Düzenlemesi Neden Gündeme Geldi?
Özellikle son üç yıl içerisinde Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından yürütülen nitelikli dolandırıcılık soruşturmalarında dikkat çeken ortak bir tablo oluşmuştur.
Dolandırıcılık suçunu planlayan kişiler çoğu zaman;
- kendi banka hesaplarını kullanmamış,
- farklı kişilere ait IBAN numaralarını temin etmiş,
- banka kartlarını kiralamış,
- komisyon karşılığında hesap kullandıran kişilerden yararlanmıştır.
Soruşturmalar ilerledikçe yalnızca dolandırıcılık organizasyonunu kuran kişiler değil, hesap sahipleri de şüpheli sıfatıyla dosyalara dahil edilmeye başlanmıştır.
Özellikle;
- öğrenciler,
- işsizler,
- maddi sıkıntı yaşayan kişiler,
- sosyal medya üzerinden “hesabını kirala” ilanlarına inanan vatandaşlar,
hakkında TCK 158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçlamasıyla çok sayıda ceza davası açılmıştır.
Uygulamada bazı dosyalarda, yalnızca banka hesabını kullandıran kişi ile dolandırıcılık organizasyonunu yöneten kişinin aynı yaptırımla karşı karşıya kalması eleştirilere neden olmuş ve bu tartışmaların ardından yeni düzenleme gündeme gelmiştir.
Kamuoyunda “IBAN Affı” Denilmesinin Sebebi Nedir?
Google’da en fazla aratılan ifadelerden biri “IBAN affı çıktı mı?” sorusudur.
Bunun temel nedeni, sosyal medya paylaşımlarında düzenlemenin çoğu zaman “af” olarak tanıtılmasıdır.
Ancak hukuki açıdan bakıldığında af ile ceza indirimi aynı kavram değildir.
Genel af veya özel af;
- suçun,
- mahkûmiyetin,
- cezanın,
tamamen veya belirli ölçüde ortadan kaldırılması sonucunu doğurur.
Buna karşılık kamuoyunda konuşulan düzenleme, belirli şartları taşıyan kişiler bakımından cezanın değerlendirilme şeklini değiştirmeyi amaçlayan özel bir düzenlemedir. Bu nedenle “IBAN affı” ifadesi hukuki bir kavram olmaktan ziyade, toplumda yerleşmiş bir arama terimi olarak değerlendirilmelidir.
TCK 158 Nedir?
Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesi, nitelikli dolandırıcılık suçunu düzenlemektedir.
Dolandırıcılık suçunun temel şekli TCK’nın 157. maddesinde yer almakta olup, suçun belirli yöntemlerle veya belirli araçlar kullanılarak işlenmesi hâlinde daha ağır yaptırım uygulanmaktadır.
Örneğin;
- bilişim sistemlerinin kullanılması,
- banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması,
- kamu kurumlarının araç olarak kullanılması,
- tacir veya şirket yöneticisi sıfatının kötüye kullanılması,
- serbest meslek sahibi olmanın sağladığı güvenin kötüye kullanılması,
gibi durumlarda suç nitelikli hâle dönüşmektedir.
Son yıllarda açılan dosyaların önemli bir bölümü, özellikle TCK 158/1-f kapsamında değerlendirilen bilişim sistemleri ve banka hesaplarının araç olarak kullanıldığı dolandırıcılık suçlarından oluşmaktadır.
Banka Hesabını Kullandırmak Her Zaman Suç Mudur?
Hayır.
Toplumda en çok yanlış bilinen konulardan biri de budur.
Bir banka hesabının suçta kullanılmış olması, hesap sahibinin her durumda suçlu olduğu anlamına gelmez.
Ceza hukukunda sorumluluğun doğabilmesi için yalnızca sonucun gerçekleşmesi yeterli değildir.
Mahkeme ayrıca;
- kişinin kastını,
- suçtan haberdar olup olmadığını,
- organizasyon içindeki rolünü,
- suç gelirinden menfaat sağlayıp sağlamadığını,
- suçun işlenmesine yaptığı katkının niteliğini,
ayrıntılı olarak değerlendirmek zorundadır.
Bu nedenle her hesap sahibinin aynı hukuki konumda olduğu söylenemez.
Yeni Düzenleme Ne Amaçlıyor?
Kamuoyuna yansıyan teklif metnine göre amaç, dolandırıcılık organizasyonunun asli failleri ile yalnızca banka hesabını kullandıran kişiler arasında daha adil bir ayrım yapılmasını sağlamaktır.
Teklifte, yalnızca hesap bilgilerinin veya hesabın kullanılmasını sağlayan araçların paylaşılmasıyla sınırlı kalan katkılar bakımından farklı bir ceza rejimi öngörülmektedir. Ancak bu düzenleme, suç örgütü yöneticileri veya dolandırıcılığı bizzat organize eden kişiler için bir cezasızlık anlamına gelmemektedir.
En Çok Yapılan Yanlış: “Herkes Tahliye Olacak”
Bu konuda sosyal medyada çok sayıda yanlış bilgi dolaşmaktadır.
Örneğin;
- “TCK 158 tamamen kaldırıldı.”
- “IBAN kullandıran herkes serbest kalacak.”
- “Kesinleşmiş bütün dosyalar düşecek.”
- “Cezaevindeki herkes tahliye olacak.”
Bu iddiaların hiçbiri mevcut aşamada hukuken doğru değildir.
Öncelikle teklifin yasalaşma süreci tamamlanmalıdır. Sonrasında ise düzenlemenin kapsamı, yürürlük hükümleri ve lehe kanun ilkesi çerçevesinde her dosyanın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekecektir.
IBAN Mağdurları Düzenlemesinden Kimler Yararlanabilecek? Kimler Yararlanamayacak? TCK 158’e Eklenmesi Öngörülen Düzenlemenin Ayrıntılı Analizi
Önemli Hukuki Not: Bu bölüm hazırlanırken TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilen teklif metni esas alınmıştır. Bu düzenleme, yazının hazırlandığı tarih itibarıyla henüz TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bir kanun değildir. Bu nedenle aşağıdaki değerlendirmeler, teklif metni üzerinden yapılmaktadır.
Kamuoyunda Oluşan En Büyük Yanlış Anlama
“IBAN affı çıktı.”
“Artık hesabını kullandıran kimse ceza almayacak.”
“TCK 158 affı geldi.”
Son günlerde sosyal medya platformlarında ve çeşitli haber sitelerinde en çok karşılaşılan yorumlar bunlardır. Ancak bu ifadeler hukuken doğru değildir.
Teklif edilen düzenleme incelendiğinde, kanun koyucunun amacı nitelikli dolandırıcılık suçunu hafifletmek veya suç işleyen herkese af getirmek değildir.
Amaç; iştirak eden kişiler arasında kusur derecesine göre daha adil bir ceza sistemi oluşturmaktır.
Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan kusur ilkesi, herkesin suç içindeki katkısı oranında sorumlu tutulmasını gerektirir. Dolandırıcılık planını hazırlayan, mağdurları aldatan ve suçtan esas kazancı elde eden kişi ile yalnızca banka hesabını kullandıran kişinin aynı ceza rejimine tabi tutulması her zaman hakkaniyetli sonuçlar doğurmayabilir.
İşte teklif edilen düzenleme bu ayrımı daha belirgin hâle getirmeyi amaçlamaktadır.
Teklif Edilen Düzenleme Tam Olarak Neyi Değiştiriyor?
TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilen önergeye göre, TCK’nın 158. maddesine yeni bir fıkra eklenmesi öngörülmektedir.
Bu düzenlemeye göre;
kişinin dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna katkısı yalnızca;
- banka hesabını kullandırmak,
- banka kartını vermek,
- ödeme aracını kullandırmak,
- hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgileri paylaşmak,
ile sınırlı kalıyorsa, verilecek cezada yarı oranında indirim yapılabilecektir.
Bu hüküm, ilk bakışta basit görünse de uygulamada çok önemli hukuki tartışmalara yol açabilecek niteliktedir.
Düzenlemeden Yararlanabilmek İçin Banka Hesabını Vermek Yeterli mi?
Hayır.
Kanaatimizce teklif metninin en önemli noktası da budur.
Bir kişinin banka hesabını kullandırmış olması tek başına ceza indirimi uygulanacağı anlamına gelmez.
Mahkeme öncelikle şu sorulara cevap arayacaktır:
- Kişi dolandırıcılık planını biliyor muydu?
- Suçtan maddi menfaat elde etti mi?
- Suç örgütünün sürekli üyesi miydi?
- Para transferlerini yönetti mi?
- Mağdurlarla iletişim kurdu mu?
- Dolandırıcılık faaliyetini organize etti mi?
Bu soruların cevabı, kişinin hukuki durumunu doğrudan etkileyecektir.
Kimler Düzenlemeden Yararlanabilir?
Teklif metninin amacı dikkate alındığında, aşağıdaki grupların somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi mümkündür.
1. Katkısı Yalnızca Hesap Kullandırmakla Sınırlı Olanlar
En tipik örnek budur.
Örneğin kişi;
- banka hesabını paylaşmış,
- banka kartını teslim etmiş,
- internet bankacılığı şifresini vermiş,
ancak bunun dışında dolandırıcılık faaliyetinde herhangi bir rol üstlenmemiş olabilir.
Teklif, esas olarak bu kişileri hedef almaktadır.
2. Suç Organizasyonunu Yönetmeyen Kişiler
Dolandırıcılık planını hazırlamayan,
mağdurlarla görüşmeyen,
para akışını organize etmeyen,
yalnızca sınırlı katkı sunan kişiler açısından teklif edilen hükmün uygulanması gündeme gelebilir.
Ancak bunun otomatik bir sonuç olmadığı unutulmamalıdır.
3. Suçtan Esas Menfaati Sağlamayanlar
Mahkemelerin değerlendireceği önemli kriterlerden biri de ekonomik kazançtır.
Örneğin;
- yalnızca küçük bir komisyon alan kişi,
ile
- milyonlarca liralık dolandırıcılığı organize eden kişi,
aynı hukuki konumda değildir.
Bu nedenle kişinin suçtan elde ettiği ekonomik fayda önem taşımaktadır.
Kimler Yararlanamayabilir?
Teklif metni incelendiğinde, bazı kişilerin bu düzenleme kapsamına girmesinin oldukça güç olduğu görülmektedir.
Örneğin;
Dolandırıcılık Organizasyonunu Kuranlar
Planı hazırlayan,
görev dağılımı yapan,
hesapları organize eden,
mağdurları yönlendiren kişiler bakımından teklif edilen indirimin uygulanması beklenmemektedir.
Mağdurları Aldatan Kişiler
Telefonla arayan,
sahte yatırım danışmanı gibi davranan,
kendisini kamu görevlisi olarak tanıtan,
internet sitesi yöneten kişiler de suçun asli failleri arasında değerlendirilebilir.
Hesap Toplayan Aracılar
Uygulamada bazı kişiler yalnızca kendi hesabını değil;
- onlarca banka hesabını,
- farklı kişilere ait kartları,
- IBAN bilgilerini,
toplayarak organizasyona teslim etmektedir.
Bu kişilerin katkısı artık yalnızca “hesabını kullandırmak” olarak değerlendirilemeyebilir.
“Katkısı Bununla Sınırlı Kalmak” Ne Anlama Geliyor?
Teklif metnindeki en önemli ifadelerden biri budur.
Çünkü ceza indirimi;
katkısı yalnızca hesap veya hesap bilgilerinin verilmesiyle sınırlı kalan kişiler
için öngörülmektedir.
Bu ifade uygulamada birçok davanın kaderini belirleyebilir.
Örneğin;
Bir kişi hem hesabını vermiş,
hem mağdurlarla görüşmüş,
hem paraları çekmiş,
hem de komisyon dağıtmışsa,
artık katkısının yalnızca hesap vermekle sınırlı olduğu söylenemeyecektir.
Mahkemeler Hangi Delilleri İnceleyecek?
Bu düzenlemenin uygulanıp uygulanmayacağı belirlenirken mahkemeler yalnızca banka hesabına bakmayacaktır.
Aşağıdaki deliller birlikte değerlendirilecektir:
- MASAK raporları,
- Banka hesap hareketleri,
- ATM kamera kayıtları,
- HTS kayıtları,
- Baz istasyonu kayıtları,
- Telefon inceleme raporları,
- WhatsApp yazışmaları,
- Telegram kayıtları,
- Signal görüşmeleri,
- IP kayıtları,
- Dijital materyaller,
- Tanık anlatımları.
Dolayısıyla her dosya kendi delil yapısı içerisinde değerlendirilmelidir.
Teklif Kabul Edilirse Eski Dosyalar Ne Olacak?
Bu soru uygulamada en fazla merak edilen konulardan biridir.
Teklif yasalaşırsa;
- soruşturma aşamasındaki dosyalar,
- ilk derece mahkemesindeki davalar,
- istinaf incelemesindeki dosyalar,
- temyiz aşamasındaki dosyalar,
- kesinleşmiş hükümler,
bakımından uygulanma şekli, yürürlük hükümleri ve lehe kanun ilkesi çerçevesinde ayrıca değerlendirilecektir.
Ancak bunun otomatik tahliye, otomatik beraat veya otomatik ceza indirimi anlamına gelmediğinin altını çizmek gerekir. Teklif metninde infaz aşamasındaki bazı dosyalar ve etkin pişmanlığa ilişkin özel geçiş hükümleri de öngörülmektedir.
TCK 158 Avukatı ile Dosya Değerlendirmesi Neden Önemli?
Teklif metni yürürlüğe girse dahi, her dosyanın bu kapsamda değerlendirileceği söylenemez.
Çünkü ceza hukukunda önemli olan;
- suçun adı değil,
- kişinin gerçek rolüdür.
Aynı kanun maddesinden yargılanan iki kişi hakkında tamamen farklı sonuçlar doğabilir.
Bu nedenle özellikle nitelikli dolandırıcılık suçlamalarında;
- iddianamenin,
- MASAK raporunun,
- dijital delillerin,
- banka hareketlerinin,
- iştirak ilişkisinin,
ayrıntılı şekilde analiz edilmesi gerekir. Bu sebeple TCK 158 avukatıyla iletişime geçebilirsiniz.
IBAN Mağdurları Düzenlemesi Uygulamayı Nasıl Etkileyecek? Lehe Kanun, İştirak Hükümleri ve Uygulamadaki Muhtemel Sonuçlar
Not: Bu bölüm, yazı hazırlanırken TBMM Adalet Komisyonu’nda kabul edilen teklif metni esas alınarak hazırlanmıştır. Düzenlemenin yasama süreci tamamlanıncaya kadar metinde değişiklik yapılması mümkündür. Bu nedenle her somut olay, yürürlükte bulunan mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeni Düzenleme TCK 158’de Köklü Bir Değişiklik mi Yapıyor?
Kamuoyunda yapılan haberler incelendiğinde birçok kişinin yeni düzenlemeyi, nitelikli dolandırıcılık suçunun tamamen değiştirildiği şeklinde yorumladığı görülmektedir.
Oysa teklif metni dikkatlice incelendiğinde bunun doğru olmadığı anlaşılmaktadır.
Teklif;
- nitelikli dolandırıcılık suçunu kaldırmamaktadır,
- ceza miktarlarını genel olarak değiştirmemektedir,
- suçun unsurlarını yeniden tanımlamamaktadır.
Getirilmek istenen düzenleme, yalnızca belirli bir iştirak biçimi bakımından cezada indirim yapılabilmesine imkân tanımaktadır.
Dolayısıyla TCK 158’in temel yapısı korunmaktadır.
Düzenlemenin Esas Dayanağı İştirak Hukukudur
Ceza hukukunda bir suç her zaman tek kişi tarafından işlenmez.
Bazı olaylarda;
- suçu planlayan kişi,
- mağduru aldatan kişi,
- parayı teslim alan kişi,
- banka hesabını sağlayan kişi,
- suç gelirini başka hesaplara aktaran kişi,
aynı olay içerisinde farklı roller üstlenebilir.
Türk Ceza Kanunu bu durumu iştirak hükümleri kapsamında düzenlemektedir.
Ancak uygulamada özellikle banka hesabını kullandıran kişilerin hangi kapsamda sorumlu tutulacağı uzun süredir tartışma konusu olmuştur.
Yeni teklif de tam olarak bu tartışmaya çözüm getirmeyi amaçlamaktadır.
“Katkısı Bununla Sınırlı Kalmak” İfadesi Neden Çok Önemlidir?
Kanaatimizce teklif metnindeki en kritik ifade budur.
Çünkü kanun koyucu;
yalnızca hesap kullanımına ilişkin bilgilerin veya araçların verilmesiyle sınırlı kalan katkılar
bakımından cezada indirim öngörmektedir.
Peki uygulamada bunun anlamı nedir?
Aslında mahkeme şu soruya cevap arayacaktır:
Bu kişi gerçekten sadece hesabını mı kullandırdı, yoksa dolandırıcılık organizasyonunun aktif bir parçası mıydı?
İşte dosyanın kaderini belirleyecek nokta da burası olacaktır.
Mahkemeler Hangi Ölçütleri Dikkate Alacaktır?
Her ceza dosyasında olduğu gibi burada da mahkeme yalnızca tek bir delile dayanmayacaktır.
Uygulamada özellikle şu hususlar önem taşıyacaktır:
1. Para Trafiği
Banka hesabından;
- kaç işlem geçtiği,
- para miktarı,
- transfer sıklığı,
- aynı kişilerle sürekli işlem yapılıp yapılmadığı,
ayrıntılı olarak incelenecektir.
2. MASAK Analizleri
MASAK raporları özellikle;
- suç gelirinin hareketini,
- para transfer zincirini,
- hesaplar arasındaki bağlantıları,
ortaya koymaktadır.
Bu nedenle birçok dosyada en önemli teknik deliller arasında yer almaktadır.
3. Dijital Deliller
Mahkemeler artık yalnızca banka kayıtlarına bakmamaktadır.
Ayrıca;
- WhatsApp,
- Telegram,
- Signal,
- SMS kayıtları,
- e-posta yazışmaları,
- telefon inceleme raporları,
da değerlendirilmektedir.
Örneğin;
hesabın kullanılmasına ilişkin yazışmalar,
komisyon pazarlıkları,
para paylaşımına ilişkin konuşmalar,
kişinin organizasyon içerisindeki gerçek rolünü ortaya koyabilir.
4. ATM Kamera Kayıtları
Bazı dosyalarda para;
hesap sahibinin kendisi tarafından,
bazılarında ise farklı kişiler tarafından çekilmektedir.
ATM görüntüleri de bu nedenle önemli deliller arasında yer almaktadır.
Lehe Kanun İlkesi Bu Düzenlemede Nasıl Uygulanabilir?
Ceza hukukunda temel ilkelerden biri lehe kanunun uygulanmasıdır.
Buna göre;
suç tarihinden sonra yürürlüğe giren bir düzenleme fail lehine sonuç doğuruyorsa, belirli şartlar altında geçmiş olaylara da uygulanabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunmaktadır.
Yeni düzenlemenin uygulanabilmesi için;
öncelikle kişinin gerçekten teklif kapsamındaki grupta yer alıp almadığının belirlenmesi gerekir.
Dolayısıyla;
her TCK 158 dosyası,
her mahkûmiyet kararı,
her soruşturma,
otomatik olarak bu düzenleme kapsamına girmeyecektir.
Kesinleşmiş Mahkûmiyet Kararları Ne Olacak?
İnternette en fazla aranan sorulardan biri şudur:
“Cezam kesinleşti. Yeni düzenleme beni etkiler mi?”
Bu soruya tek cümleyle cevap vermek mümkün değildir.
Çünkü;
- hükmün gerekçesi,
- iştirak şekli,
- mahkemenin kabul ettiği maddi vakıalar,
- kişinin suç içerisindeki rolü,
ayrı ayrı incelenmelidir.
Bazı dosyalarda yeni düzenleme lehe sonuç doğurabilirken,
bazılarında hiçbir değişiklik meydana gelmeyebilir.
Devam Eden Davalar Açısından Sonuç
Henüz;
- soruşturma aşamasında bulunan,
- Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye devam eden,
- istinaf incelemesindeki,
- temyiz aşamasındaki,
dosyalar bakımından da aynı değerlendirme yapılacaktır.
Mahkeme;
yürürlükte bulunan kanunu,
geçiş hükümlerini,
lehe kanun ilkesini,
birlikte değerlendirecektir.
Örnek Olay 1
Ali, sosyal medya üzerinden tanıştığı bir kişinin isteği üzerine banka hesabını kullandırmıştır.
Hesabına gelen para aynı gün başka bir hesaba aktarılmıştır.
Ali yalnızca 3.000 TL komisyon aldığını söylemektedir.
Mahkeme;
Ali’nin;
- mağdurlarla iletişim kurup kurmadığını,
- dolandırıcılık planını bilip bilmediğini,
- başka hesaplar temin edip etmediğini,
araştıracaktır.
Eğer katkısı gerçekten yalnızca hesabını kullandırmakla sınırlı ise teklifte öngörülen düzenleme tartışılabilecektir.
Örnek Olay 2
Mehmet;
- 28 farklı banka hesabı toplamış,
- bu hesapları organize etmiş,
- para transferlerini yönetmiş,
- komisyon dağıtmıştır.
Bu durumda artık Mehmet’in katkısı yalnızca hesap kullandırmak olarak değerlendirilemeyecektir.
Dolayısıyla teklif edilen indirimin uygulanması oldukça güçleşecektir.
Uygulamada En Büyük Tartışma Ne Olacak?
Kanaatimizce en fazla tartışılacak konu;
kişinin gerçekten hangi rolü üstlendiğinin ispatı olacaktır.
Çünkü birçok dosyada şüpheliler;
“Ben yalnızca hesabımı verdim.”
şeklinde savunma yapmaktadır.
Ancak dijital deliller,
telefon kayıtları,
MASAK raporları,
HTS analizleri,
tanık anlatımları,
bu savunmayı destekleyebilir veya tamamen çürütebilir.
Bu nedenle her dosya kendi delil yapısı içerisinde değerlendirilmelidir.
Kesinleşmiş Dosyalar, İnfaz Süreci ve Yeni TCK 158 Düzenlemesinin Uygulanması
Not: Bu yazı serisinin üçüncü bölümünde, kamuoyunda “IBAN affı”, “IBAN mağdurları düzenlemesi” ve “TCK 158 affı” olarak anılan yeni düzenlemenin kesinleşmiş dosyalara etkisi, infaz süreci, lehe kanun ilkesi ve uygulamada karşılaşılması muhtemel hukuki sorunlar ele alınmaktadır.
Yeni Düzenleme Kesinleşmiş Mahkûmiyet Kararlarını Etkiler mi?
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonra en çok yöneltilen sorulardan biri şudur:
“Hakkımda kesinleşmiş mahkûmiyet kararı var. Bu düzenlemeden ben de yararlanabilir miyim?”
Bu sorunun tek bir cevabı bulunmamaktadır.
Çünkü ceza hukukunda her yeni kanun değişikliği, otomatik olarak kesinleşmiş tüm dosyalara uygulanmaz. Bunun için öncelikle getirilen düzenlemenin sanık veya hükümlü lehine sonuç doğurup doğurmadığının değerlendirilmesi gerekir.
Türk ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan lehe kanunun uygulanması ilkesi, failin lehine olan ceza hükümlerinin belirli şartlar altında geçmişe etkili olarak uygulanabilmesine imkân tanımaktadır. Ancak bu değerlendirme, dosyanın tüm özellikleri dikkate alınarak yapılır; yalnızca suçun TCK 158 kapsamında olması yeterli değildir.
Lehe Kanun İlkesi Nedir?
Ceza hukukunda temel prensiplerden biri, fail aleyhine olan kanunların geçmişe yürümemesi; buna karşılık fail lehine olan düzenlemelerin belirli şartlarla uygulanabilmesidir.
Bu ilkenin amacı, ceza adaletini sağlamak ve daha sonra yürürlüğe giren daha hafif yaptırımların uygun koşullarda geçmiş olaylara da yansıtılmasına imkân tanımaktır.
Ancak burada önemli olan husus, yeni düzenlemenin gerçekten sanığın hukuki durumunu değiştirecek nitelikte olup olmadığıdır.
Eğer yeni hüküm somut dosyada herhangi bir değişiklik yaratmıyorsa, yalnızca kanunun değişmiş olması tek başına yeniden değerlendirme yapılmasını gerektirmez.
İnfaz Aşamasındaki Hükümlüler İçin Süreç Nasıl İşleyebilir?
Hükmü kesinleşmiş ve cezasının infazına başlanmış kişiler bakımından da aynı ilke geçerlidir.
Eğer yeni düzenleme, hükümlü lehine sonuç doğurabilecek nitelikteyse, ilgili yargı mercileri tarafından bunun değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur:
Yeni düzenleme, her hükümlü için otomatik tahliye, cezanın kendiliğinden düşmesi veya mahkûmiyet kararının ortadan kalkması anlamına gelmez.
Her dosya;
- mahkûmiyet gerekçesi,
- failin suçtaki rolü,
- deliller,
- suçtan elde edilen menfaat,
- suçun işleniş şekli,
gibi kriterler çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.
İstinaf ve Temyiz Aşamasındaki Dosyalar
Henüz kesinleşmemiş dosyalar bakımından yeni düzenlemelerin etkisi daha farklı olabilir.
Örneğin;
- ilk derece mahkemesinde karar verilmiş ancak istinaf incelemesi devam ediyorsa,
- istinaf kararı verilmiş ve dosya temyiz aşamasındaysa,
- soruşturma henüz tamamlanmamışsa,
yeni düzenlemenin somut olay bakımından uygulanıp uygulanmayacağı ilgili yargı merci tarafından değerlendirilecektir.
Bu nedenle devam eden dosyalarda yapılacak savunmaların da yeni düzenleme dikkate alınarak hazırlanması önem taşımaktadır.
Her TCK 158 Dosyası Aynı Sonucu Doğurmaz
Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, bütün nitelikli dolandırıcılık dosyalarının aynı hukuki yapıya sahip olduğunun düşünülmesidir.
Oysa TCK 158 kapsamında açılan davalar arasında çok ciddi farklılıklar bulunabilir.
Örneğin;
Birinci Örnek
Bir kişi yalnızca banka hesabını kısa süreliğine üçüncü kişiye kullandırmış olabilir.
Bu kişinin;
- dolandırıcılık planından haberdar olmaması,
- organizasyon içinde yer almaması,
- suç gelirinden ciddi bir menfaat elde etmemesi,
halinde hukuki değerlendirme farklı olabilir.
İkinci Örnek
Başka bir kişi ise;
- çok sayıda banka hesabını organize etmiş,
- farklı kişilerin hesaplarını temin etmiş,
- para transferlerini yönetmiş,
- komisyon dağıtımını organize etmiş,
olabilir.
Bu durumda kişinin organizasyon içindeki rolü çok daha farklı değerlendirilecektir.
Dolayısıyla her iki dosyada da aynı kanun maddesi uygulanıyor olsa bile hukuki sonuçlar aynı olmayabilir.
Mahkemeler Hangi Delillere Özellikle Dikkat Eder?
Nitelikli dolandırıcılık dosyalarında mahkemeler yalnızca banka hesabının kime ait olduğuna bakmaz.
Aksine, dosyanın tamamı birlikte değerlendirilir.
Özellikle şu deliller önem taşımaktadır:
- Banka hesap hareketleri,
- MASAK analiz raporları,
- HTS kayıtları,
- Baz istasyonu verileri,
- Telefon inceleme raporları,
- Dijital materyaller,
- WhatsApp ve diğer mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmalar,
- IP kayıtları,
- Tanık anlatımları,
- Kamera görüntüleri,
- ATM kayıtları,
- Para çekim anlarına ilişkin görüntüler.
Bu deliller birlikte değerlendirilerek kişinin suç organizasyonundaki konumu belirlenmeye çalışılır.
Banka Hesabına Para Gelmesi Tek Başına Suçun İspatı Mıdır?
Hayır.
Bir banka hesabına suçtan elde edildiği iddia edilen paranın gönderilmiş olması tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir.
Ceza hukukunda mahkûmiyet kararı verilebilmesi için;
- kişinin kastı,
- suça katkısı,
- olay üzerindeki hâkimiyeti,
- suçtan haberdar olup olmadığı,
gibi unsurların da ortaya konulması gerekir.
Bu nedenle banka hesap hareketleri önemli olmakla birlikte, tek başına yeterli kabul edilmez.
Savunma Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
TCK 158 kapsamında yürütülen soruşturmalarda ve kovuşturmalarda savunma stratejisi büyük önem taşımaktadır.
Özellikle;
- banka hesabının nasıl kullanıldığı,
- hesap bilgilerinin kimlerle paylaşıldığı,
- para transferlerinin hangi tarihlerde gerçekleştiği,
- hesap sahibinin bu transferlerden haberdar olup olmadığı,
- dijital yazışmalar,
- telefon görüşmeleri,
ayrıntılı şekilde incelenmelidir.
Her dosya kendi delil yapısına sahip olduğundan standart bir savunma yöntemi bulunmamaktadır.
TCK 158 Avukatının Dosyaya Katkısı
Nitelikli dolandırıcılık suçları, hem teknik hem de hukuki yönü güçlü olan dosyalardır.
Bu dosyalarda yalnızca kanun maddesinin bilinmesi yeterli değildir.
Aynı zamanda;
- finansal hareketlerin analizi,
- dijital delillerin değerlendirilmesi,
- ceza muhakemesi kurallarının uygulanması,
- lehe kanun hükümlerinin tespiti,
- infaz hukukuna ilişkin süreçlerin takip edilmesi,
gibi birçok teknik konu birlikte ele alınmalıdır.
Bu nedenle dosyanın tüm yönleriyle değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Uygulamada Karşılaşılan Yanlış Bilgiler
Yeni düzenlemenin ardından sosyal medya platformlarında ve çeşitli internet sitelerinde gerçeği yansıtmayan çok sayıda bilgi paylaşılmıştır.
En sık karşılaşılan yanlış bilgiler şunlardır:
“TCK 158 tamamen affedildi.”
Bu doğru değildir.
Düzenleme, nitelikli dolandırıcılık suçunu ortadan kaldırmamıştır.
“Ceza alan herkes tahliye olacak.”
Bu bilgi de doğru değildir.
Her dosyanın ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
“IBAN kullandıran hiç kimse artık ceza almayacak.”
Bu da hukuken doğru değildir.
Kişinin olaydaki rolü, kastı ve delil durumu belirleyici olmaya devam etmektedir.
“Yeni kanun bütün eski dosyaları otomatik olarak kapsıyor.”
Bu ifade de doğru değildir.
Lehe sonuç doğurup doğurmayacağı, somut olay özelinde değerlendirilir.
Sonuç
Kamuoyunda “IBAN affı”, “IBAN mağdurları düzenlemesi” veya “TCK 158 affı” olarak anılan yeni düzenleme, nitelikli dolandırıcılık suçlarında önemli bir değişikliği gündeme getirmiş olsa da, bu değişiklik her dosya için aynı sonucu doğurmaz.
Özellikle kesinleşmiş mahkûmiyet kararları, infaz aşamasındaki dosyalar ve devam eden yargılamalar bakımından otomatik bir hak doğduğu söylenemez. Yeni hükümlerin uygulanıp uygulanamayacağı, dosyanın özelliklerine, delillere ve kişinin suç içindeki rolüne göre değerlendirilir.
Bu nedenle TCK 158 kapsamında yürütülen soruşturma, kovuşturma veya infaz süreçlerinde, dosyanın ayrıntılı hukuki analizinin yapılması büyük önem taşımaktadır.
Av. Batın YILMAZ – İstanbul Barosu Avukatı
İletişim: +90 532 669 34 90