Cirolanan Çek Ödenmezse Ne Olur?
Cirolanan çekin bankaya ibraz edilmesine rağmen ödenmemesi halinde çek karşılıksız sayılır. Bu durumda çek hamili, çeki düzenleyen keşideciye ve şartları oluşmuşsa önceki cirantalara karşı hukuki yollara başvurabilir. Karşılıksız çek nedeniyle kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatılabilir, faiz ve masraflar talep edilebilir. Ayrıca belirli şartların gerçekleşmesi halinde çek düzenleyen kişi hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı uygulanması da mümkündür. Cirantalar hariç olmak üzere, keşideci ve keşideci lehine aval veren kişi ayrıca çek tazminatından da sorumlu tutulur.
Karşılıksız çıkan bir çekte hamilin sahip olduğu temel haklar şunlardır:
Çek bedelinin tahsilini isteme
İcra takibi başlatma
Faiz ve takip giderlerini talep etme
Keşideci ve keşideci lehine aval veren kişiden çek tazminatı talep etme
Bu nedenle cirolanan çekin ödenmemesi, yalnızca bir borcun ödenmemesi anlamına gelmez; aynı zamanda ciddi hukuki ve ticari sonuçlar doğurabilir.
Ticari hayatta sıklıkla kullanılan çekler, ödeme aracı olarak güven ilişkisine dayanmaktadır. Ancak uygulamada birçok kişi, kendisine ciro yoluyla devredilen çekin karşılıksız çıkması halinde hangi haklara sahip olduğunu merak etmektedir. Özellikle “cirolanan çek ödenmezse ne olur?”, “çek kaşe yerse ne olur?”, “karşılıksız çek cezası zamanaşımı nedir?” ve “çek ödememe cezası” gibi konular sıklıkla araştırılmaktadır.
Bir çekin ciro edilmesi, çek üzerindeki hakkın başka bir kişiye devredilmesi anlamına gelir. Çeki elinde bulunduran son hamil, çekin bankaya ibraz edilmesi sonucunda ödeme alamazsa hem keşideciye hem de belirli şartlar altında önceki cirantalara karşı hukuki yollara başvurabilir.
Bu yazımızda cirolanan çekin ödenmemesi halinde ortaya çıkan hukuki ve cezai sonuçları ayrıntılı şekilde inceleyeceğiz.
Çek Nedir?
Çek, belirli bir bankaya hitaben düzenlenen ve görüldüğünde ödenmesi gereken kıymetli evraktır. Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre çekin geçerliliği için kanunda belirtilen zorunlu unsurları taşıması gerekir. Özellikle son yıllarda, ülkemizde uygulanan faiz politikaları sebebiyle ticari işletmelerin nakit paraya ulaşım imkanı çok kısıtlıdır. Bu sebeple ticari işletmeler genellikle vadeli çek kullanmaktadır. Çek kullanımın yaygın olması da, tedavülde bulunan çeklerin karşılıksız çıkma oranında da ciddi bir artış f
Çekler;
- Nama yazılı,
- Emre yazılı,
- Hamiline yazılı
olarak düzenlenebilir.
Ticari ilişkilerde en yaygın kullanılan tür emre yazılı çeklerdir. Bu çekler ciro edilerek başka kişilere devredilebilir.
Çekin Ciro Edilmesi Ne Anlama Gelir?
Ciro, çek üzerindeki hakkın başka bir kişiye devredilmesini sağlayan hukuki işlemdir. Örneğin bir şirket, alacağını tahsil etmek amacıyla aldığı çeki kendi borçlusuna verebilir. Bu durumda çekin arka yüzüne imza atılarak çek devredilmiş olur. Çek hamili şirket ise, şirket kaşesi ve şirket yetkilisinin kaşe üzerine atılmış imzasının bulunması şarttır.
Çekin ciro edilmesiyle birlikte:
- Yeni hamil çekin sahibi olur.
- Çek bedelini tahsil etme hakkı yeni hamile geçer.
- Önceki cirantalar belirli koşullarda sorumluluk taşımaya devam eder.
Bu nedenle cirolanan çeklerin hukuki niteliği yalnızca ödeme aracı olmaktan çok daha fazlasını ifade etmektedir.
Cirolanan Çek Ödenmezse Ne Olur?
Çekin bankaya ibraz edilmesine rağmen karşılığının bulunmaması halinde çek karşılıksız işlemi görür.
Bu durumda çek hamili;
1. Keşideciye Başvurabilir.
Çeki düzenleyen kişi veya şirket çek bedelinden birinci derecede sorumludur.
Karşılıksız çıkan çek nedeniyle:
- Çek bedeli,
- Faiz,
- Takip giderleri,
- Avukatlık ücretleri ve çek tazminatı
talep edilebilir.
- Cirantalara Başvurabilir
Çeki devreden kişiler de belirli şartlar altında sorumluluk taşımaktadır.
Çekin zamanında ibraz edilmesi ve gerekli işlemlerin yapılması halinde son hamil:
- İlk cirantaya,
- Ara cirantalara,
- Keşideciye
karşı kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatabilir. Burada önemle belirtmek gerekir ki; ciranta, keşideci lehine aval vermemişse çek tazminatından sorumlu tutulamaz. Çek tazminatından yalnızca keşideci ve keşideci lehine aval veren kişiler sorumludur.
3. İcra Takibi Yapılabilir
Karşılıksız çek, doğrudan kambiyo senedi niteliğinde olduğundan alacaklı öncelikle dava açmak zorunda değildir. İcra dairesi aracılığıyla hızlı şekilde takip başlatılabilir. İcra takibinin başlatılması ile birlikte borçlunun tebliğ tarihinden itibaren 5 gün içinde itirazlarını bildirmesi ve 10 gün içinde dosya borcunu ödemesi gerekir. Eğer borç ödenmezse;
Borçlunun malvarlığına:
- Haciz,
- Banka hesaplarına bloke,
- Araç haczi,
- Gayrimenkul haczi
Uygulanabilir. Burada önemle belirtmemiz gerekir ki; kambiyo senetlerine özgü takip yolunda itiraz icra dairesine değil, İcra Hukuk Mahkemelerine yapılır. İcra Mahkemelerine yapılan itiraz, icra takibini doğrudan durdurmaz. Ayrıca mahkeme tarafından tedbir kararı da verilmesi gerekir. Bu halde ise, icra hukuk mahkemeleri genellikle %15’ten aşağı olmamak kaydıyla belirli bir teminat karşılığında tedbir kararı verirler.
Karşılıksız Çek Nedir?
Karşılıksız çek, çekin ibraz edildiği tarihte banka hesabında yeterli bakiye bulunmaması nedeniyle ödenemeyen çektir.
Banka tarafından çekin arka yüzüne karşılıksız işlemi yapıldığına ilişkin kayıt düşülür.
Halk arasında bu durum çoğu zaman “çek kaşe yedi” şeklinde ifade edilmektedir.
Çek Kaşe Yerse Ne Olur?
Ticari hayatta sıkça kullanılan ifadelerden biri de “çek kaşe yerse ne olur?” sorusudur.
Çekin kaşe yemesi, bankanın çek bedelinin ödenemediğini tespit ederek karşılıksız işlemine ilişkin şerh düşmesi anlamına gelir.
Bu durumda:
- Çek hukuken karşılıksız çek haline gelir.
- İcra takibi başlatılabilir.
- Keşideci hakkında ceza sorumluluğu doğabilir.
- Cirantalara müracaat hakkı kullanılabilir.
- Faiz ve masraflar talep edilebilir.
Dolayısıyla çekin kaşe yemesi yalnızca ödeme yapılmaması anlamına gelmez; aynı zamanda ciddi hukuki sonuçların başlangıcını oluşturur.
Karşılıksız Çek Halinde Hamilin Hakları Nelerdir?
Karşılıksız çıkan çeki elinde bulunduran kişi çeşitli haklara sahiptir.
Çek Bedelinin Tahsili
Alacaklı, çek bedelinin tamamının tahsilini isteyebilir.
Faiz Talebi
Karşılıksız kalan çek nedeniyle yasal faiz veya ticari faiz talep edilebilir.
İcra Takibi
Mahkeme kararı beklenmeden kambiyo takibi yapılabilir.
Tazminat Talepleri
Somut olayın özelliklerine göre uğranılan zararların talep edilmesi mümkündür.
Ceza Soruşturması
Karşılıksız çek düzenleme suçu nedeniyle şikayet hakkı kullanılabilir.
Çek Ödememe Cezası Nedir?
Bir çekin karşılıksız çıkması yalnızca hukuki sorumluluk doğurmaz. Aynı zamanda cezai sorumluluk da gündeme gelebilir.
5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında karşılıksız çek düzenleyen kişi hakkında adli yaptırım uygulanabilmektedir.
Mahkeme tarafından yapılan değerlendirme sonucunda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilebilir.
Bu yasak özellikle ticari faaliyetlerde ciddi sonuçlar doğurmaktadır.
Çek hesabı açamayan ve çek düzenleyemeyen kişiler ticari itibar kaybı yaşayabilmektedir. Bu hususta daha önceden paylaştığımız karşılıksız çek cezası yazımızı okuyabilirsiniz.
Karşılıksız Çek Suçunda Kim Sorumludur?
Karşılıksız çek suçunda temel sorumluluk çek hesabı sahibi ve çeki düzenleyen kişiye aittir.
Şirket çeklerinde ise;
- Şirket yetkilileri,
- Temsil ve ilzama yetkili kişiler
belirli şartlar altında sorumlu tutulabilmektedir.
Her olayın kendi özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekir.
Karşılıksız Çek Cezası Zamanaşımı Süresi Nedir?
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de karşılıksız çek cezası zamanaşımı meselesidir. Karşılıksız çek sebebiyle suç duyurusu için zaman aşımı 90 gün; icra takibi bakımından ise zamanaşımı 3 yıldır.
Ancak genel olarak:
- Şikayet süresi kaçırılmamalıdır.
- İcra takibi zamanında başlatılmalıdır.
- Müracaat haklarının kaybedilmemesi için çek süresinde ibraz edilmelidir.
Zamanaşımı nedeniyle hak kaybına uğramamak için bir avukattan hukuki destek alınması önem taşımaktadır. Bu konu ile ilgili kanun maddelerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Cirolanan Çekte Cirantanın Sorumluluğu
Çeki devreden kişi yani ciranta, belirli koşullarda çek bedelinden sorumlu olabilir.
Özellikle:
- Çek süresinde ibraz edilmişse,
- Müracaat hakkı korunmuşsa,
- Kanuni işlemler zamanında yapılmışsa
hamil cirantalara da başvurabilir.
Bu nedenle ticari ilişkilerde çek kabul edilirken keşideci kadar önceki cirantaların da incelenmesi gerekir.
Karşılıksız Çeklerde İcra Takibi Nasıl Yapılır?
Karşılıksız çıkan çeklerde en sık tercih edilen yöntem kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibidir.
Bu takip türü:
- Daha hızlıdır.
- Mahkeme kararı gerektirmez.
- Borçlu üzerinde ciddi baskı oluşturur.
Takip sonucunda borçlunun malvarlığı araştırılır ve haciz işlemleri uygulanabilir.
Borç ödenmediği takdirde satış işlemlerine geçilebilir.
Karşılıksız Çekten Kurtulmak Mümkün Müdür?
Karşılıksız çek nedeniyle ortaya çıkan hukuki ve cezai sonuçların giderilebilmesi için çeşitli yollar bulunmaktadır.
Bunlardan bazıları:
- Borcun tamamen ödenmesi,
- Alacaklı ile anlaşma yapılması,
- Yapılandırma sağlanması,
- İcra dosyasının kapatılmasıdır.
Ancak her dosyada uygulanabilecek yöntem farklıdır.
Bu nedenle profesyonel hukuki değerlendirme yapılması gerekir.
Çek Kabul Ederken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Karşılıksız çek riskini azaltmak için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
- Çek keşidecisinin ticari geçmişi araştırılmalıdır.
- Çekin düzenlenme tarihi kontrol edilmelidir.
- Şirket yetkilileri incelenmelidir.
- Mümkünse banka referansı alınmalıdır.
- Düzenli ödeme geçmişi sorgulanmalıdır.
- Yüksek tutarlı çeklerde ek teminat talep edilmelidir.
Bu önlemler ileride yaşanabilecek mağduriyetleri azaltabilir.
Sonuç
Cirolanan çek ödenmezse ne olur sorusunun cevabı yalnızca ödeme yapılmamasıyla sınırlı değildir. Çekin karşılıksız çıkması halinde keşideci, cirantalar ve diğer sorumlular aleyhine hukuki süreçler başlatılabilir. Karşılıksız çek nedeniyle icra takibi yapılabileceği gibi belirli şartlar altında cezai yaptırımlar da gündeme gelebilir.
Özellikle karşılıksız çek, çek kaşe yerse ne olur, çek ödememe cezası ve karşılıksız çek cezası zamanaşımı konularında hak kaybı yaşamamak için sürecin uzman bir avukat tarafından takip edilmesi önem taşımaktadır.
Karşılıksız Çek Hakkında Kısa Bilgiler
- Cirolanan çek ödenmezse keşideciye ve cirantalara başvurulabilir.
- Karşılıksız çek, hesapta yeterli bakiye bulunmaması nedeniyle ödenemeyen çektir.
- Çek kaşe yemesi, bankanın karşılıksız işlem kaydı oluşturması anlamına gelir.
- Karşılıksız çeklerde kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi yapılabilir.
- Çek bedeliyle birlikte faiz ve takip giderleri de talep edilebilir.
- Çek hesabı sahibi belirli şartlarda hukuki sorumluluk taşır.
- Karşılıksız çek düzenlenmesi ticari itibarı olumsuz etkileyebilir.
- Müracaat haklarının korunabilmesi için çek süresinde ibraz edilmelidir.
- Cirantalar da kanuni şartların oluşması halinde sorumlu olabilir.
- Karşılıksız çek uyuşmazlıklarında zamanaşımı sürelerinin dikkatle takip edilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Cirolanan çek ödenmezse son hamil kime başvurabilir?
Son hamil, keşideciye ve şartları oluşmuşsa önceki cirantalara başvurabilir.
Çek kaşe yerse ne olur?
Banka tarafından karşılıksız işlemi yapılır. Hamil icra takibi başlatabilir ve gerekli şartlarda ceza süreci gündeme gelebilir.
Karşılıksız çek suç mudur?
Karşılıksız çek düzenlenmesi belirli şartlar altında hukuki ve cezai yaptırımlara neden olabilir.
Karşılıksız çek nedeniyle haciz yapılabilir mi?
Evet. Çek kambiyo senedi niteliğinde olduğundan doğrudan kambiyo takibi başlatılabilir.
Çek ödenmezse faiz talep edilebilir mi?
Evet. Çek bedeliyle birlikte faiz ve takip giderleri de talep edilebilir.
Karşılıksız çek cezası zamanaşımı ne kadardır?
Karşılıksız çek sebebiyle savcılık şikayetinde zamanaşımı 90 gün, icra takibi başlatmak için zamanaşımı ise 3 yıldır.
Ciranta karşılıksız çekten sorumlu olur mu?
Kanundaki şartların gerçekleşmesi halinde cirantanın da sorumluluğu vardır.
Karşılıksız çek nedeniyle dava açmak zorunlu mudur?
Hayır. Çoğu durumda doğrudan kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi yapılabilmektedir.
| YASAL UYARI Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti niteliğinde değildir. Olaya ilişkin bilgiler kamuoyuna ve basına yansıyan haberlere dayanmakta olup belirli bir kişi ya da kuruluşu itham etme amacı taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde ayrıca değerlendirilmelidir. Mevzuat ve parasal sınırlar zaman içinde değişebilir; başvuru öncesinde güncel düzenlemelerin ve dosyaya özel hususların bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir. |
Av. Batın Yılmaz