TCK 98, kendini idare edemeyecek durumda olan bir kişiyi gören veya durumunu fark eden kimsenin, olay şartları elverdiği ölçüde yardım etmesini ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmesini zorunlu kılan bir ceza normudur.
Bu madde, toplum hayatında en temel insani sorumluluklardan biri olan “yardım etme” veya “yetkili birimlere haber verme” yükümlülüğünü ceza hukuku yaptırımıyla destekler.
TCK 98’in Amacı Nedir?
TCK 98’in temel amacı:
- hayati tehlike altında olabilecek kişilerin korunması,
- acil durumlarda gecikme nedeniyle oluşabilecek zararların önlenmesi,
- toplumda asgarî dayanışmanın sağlanması olarak özetlenebilir.
Bu madde, özellikle acil yardım gerektiren olaylarda “görmezden gelme” davranışını hukuken yaptırıma bağlar.
TCK 98 Kapsamına Giren Durumlar Nelerdir?
“Kendini İdare Edemeyecek Durumda Olmak” Ne Demektir?
Madde metninde sayılan örnekler şunlardır:
- yaş (örneğin küçük çocuk, ileri yaştaki kişi),
- hastalık,
- yaralanma.
Ayrıca kanun, “başka herhangi bir nedenle” diyerek kapsamı geniş tutar. Örneğin kişinin bilincinin kapalı olması, ağır bir panik/şok hali içinde olması, felç geçirmesi veya aşırı derecede korunmasız durumda bulunması gibi durumlar, somut olaya göre “kendini idare edememe” kapsamında değerlendirilebilir.
Yardım Etmek mi, Bildirmek mi? (İki Alternatif Yükümlülük)
TCK 98’e göre kişi iki yoldan birini (bazı durumlarda her ikisini) yerine getirmelidir:
1) Hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmek
Burada “her şartta fiziksel müdahale et” gibi bir zorunluluk yoktur. Kanun, özellikle “hal ve koşulların elverdiği ölçüde” diyerek sınır çizer.
Örnek olarak, kişinin yapabileceği yardım davranışları (somut olaya göre):
- 112’yi aramak,
- güvenli bir yere yönlendirmek,
- kişinin hayati tehlikesini artırmayacak basit müdahaleleri yapmak,
- çevreden yardım istemek.
2) Durumu derhal ilgili makamlara bildirmek
Eğer kişi yardım edemeyecek durumdaysa (ör. kendi can güvenliği tehlikede ise), en azından durumu gecikmeden yetkili makamlara bildirmesi beklenir.
Uygulamada “ilgili makamlar” genellikle:
- 112 Acil Çağrı Merkezi,
- polis/jandarma,
- gerekli hallerde sağlık ekipleri gibi birimleri kapsar.
TCK 98 Suçunun Unsurları (Şartları)
Mağdur Kimdir?
Mağdur, yaşı/hastalığı/yaralanması veya başka bir nedenle:
- kendi güvenliğini sağlayamayan,
- acil yardım veya yönlendirmeye ihtiyaç duyan,
- içinde bulunduğu durumu tek başına yönetemeyen kişidir.
Fail Kimdir?
Fail, bu durumu görüp fark eden veya fark etmesi beklenen herhangi bir kişi olabilir. TCK 98’in önemli yönü şudur:
- Failin mağdur üzerinde özel bir koruma-gözetim yükümlülüğü (ör. anne-baba, bakıcı vb.) bulunması şart değildir.
Hangi Davranışlar Suçu Oluşturur?
TCK 98 kapsamında suç, iki temel ihmalle oluşur:
- yardım etmemek veya
- derhal bildirmemek.
Yani kişi hiçbir şey yapmadan uzaklaşırsa veya bilerek geciktirirse risk oluşabilir. Elbette her olayın değerlendirmesi, kişinin o anki imkânları ve riskleriyle birlikte yapılır.
TCK 98 Cezası Nedir?
TCK 98/1 Cezası
TCK 98/1’e göre:
- 1 yıla kadar hapis veya
- adli para cezası öngörülmüştür.
Bu, temel haldir; yani ölüm sonucu doğmasa bile yardım/bildirim yapılmaması suç oluşturabilir.
TCK 98/2: Ölüm Halinde Ceza Artar mı?
Evet. Eğer yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle kişi ölürse, TCK 98/2 devreye girer ve ceza:
- 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olur.
Burada kritik değerlendirme, “yardım etmeme/bildirmeme” ile ölüm sonucu arasında hukuki bağ (nedensellik/illiyet) bulunup bulunmadığıdır. Somut olayda ölüm farklı nedenlerle meydana gelmişse, her olayda otomatik olarak 98/2 uygulanacağı söylenemez.
TCK 98 ile TCK 97 Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki madde pratikte çok karıştırılır. Basit bir ayrım yapmak gerekirse:
TCK 97 (Terk)
- Failin mağdur üzerinde koruma ve gözetim yükümlülüğü vardır.
- Fail, bakmakla yükümlü olduğu kişiyi kendi hâline bırakır.
TCK 98 (Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi)
- Failin mağdur üzerinde önceden gelen bir “bakım yükümlülüğü” olması şart değildir.
- Fail, yardıma muhtaç kişiye yardım etmez veya yetkililere haber vermez.
Bu ayrım, olayın doğru hukuki nitelendirilmesi açısından çok önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1)TCK 98 kapsamında “yardım etmek” ne anlama gelir?
“Yardım etmek”, kişinin o anki imkânlarına göre, mağdurun riskini azaltacak makul bir müdahalede bulunmaktır. Her olayda fiziksel müdahale gerekmeyebilir; bazen 112’yi aramak bile “yardım” veya en azından “bildirim” kapsamında kritik olabilir.
2)TCK 98’de “bildirim” nereye yapılmalıdır?
Genellikle 112 Acil Çağrı Merkezi en doğru ve hızlı kanaldır. Olayın niteliğine göre polis/jandarma veya sağlık ekiplerine yönlendirme yapılır.
3)Kendi güvenliğim tehlikedeyse yardım etmek zorunda mıyım?
Kanun “hal ve koşulların elverdiği ölçüde” dediği için, kişinin kendi hayatını ciddi tehlikeye atması beklenmez. Ancak çoğu durumda, güvenli bir noktadan 112’yi aramak gibi bir bildirim yükümlülüğü yine gündeme gelebilir.
4)TCK 98 için mağdurun mutlaka ölmesi gerekir mi?
Hayır. Ölüm gerçekleşmezse de TCK 98/1 kapsamında suç oluşabilir. Ölüm gerçekleşirse ve bu ölüm “yardım/bildirim yapılmaması” ile bağlantılı kabul edilirse TCK 98/2 gündeme gelir.
5)TCK 98 ile TCK 97 aynı anda uygulanır mı?
Genellikle olayın niteliğine göre bir nitelendirme yapılır. Eğer fail mağdur üzerinde özel bir koruma-gözetim yükümlülüğüne sahipse TCK 97 tartışılabilir; yükümlülük yoksa daha çok TCK 98 gündeme gelir. Somut olayda ayrıca başka suçlar (ör. yaralama, taksirle öldürme vb.) ile birlikte değerlendirme de yapılabilir.
Sonuç / Özet
TCK 98 yardım veya bildirim yükümlüğünün yerine getirilmemesi, kendini idare edemeyecek durumdaki bir kişiye imkân varken yardım etmeyen veya durumu derhal yetkililere bildirmeyen kişiyi cezalandırır. Temel ceza 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası, yükümlülüğün ihlali nedeniyle ölüm gerçekleşirse ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir.
Daha fazla bilgi için https://batinyilmaz.av.tr/iletisim/ adresimizden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Batın YILMAZ