TCK 119 ortak hüküm, Türk Ceza Kanunu’nda yer alan bazı özgürlüklere karşı suçların, belirli ağırlaştırıcı koşullar altında işlenmesi halinde cezanın artırılmasını düzenleyen özel bir hükümdür. Bu madde tek başına bağımsız bir suç tanımı yapmaz. Bunun yerine, kanunda ayrıca düzenlenmiş bazı suçlar bakımından ortak bir ağırlaştırma sistemi kurar.
Basit ifadeyle söylemek gerekirse, kanunda sayılan belirli suçlar; örneğin silahla, birden fazla kişiyle birlikte veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse, verilecek ceza normal cezanın üzerine çıkar ve bir kat artırılır.
Bu nedenle TCK 119’un mantığı, bazı fiillerin daha korkutucu, daha baskıcı ve mağdur üzerinde daha ağır etki doğuran şekillerini daha ağır cezalandırmaktır. Özellikle özgürlük alanına yönelen suçlarda, failin kullandığı yöntem mağdur üzerindeki baskıyı artırıyorsa, kanun koyucu da buna daha ağır yaptırım öngörmüştür.
TCK 119 Ortak Hüküm Hangi Suçlara Uygulanır?
1)Ortak hükmün uygulandığı suçlar
TCK 119 ortak hüküm herkese ve her suça uygulanmaz. Madde açık ve sınırlı şekilde hangi suçlara uygulanacağını göstermiştir. Buna göre ortak hüküm şu suçlar bakımından gündeme gelir:
2) Eğitim ve öğretimin engellenmesi
Bir kişinin eğitim hakkını kullanmasının veya eğitim faaliyetlerinin yürütülmesinin engellenmesi halinde, eğer TCK 119’da sayılan ağırlaştırıcı haller de varsa ceza artırılır.
3) Kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin engellenmesi
Bir kamu faaliyetinin yürütülmesine veya kamu hizmetinden yararlanılmasına engel olunması halinde, olayın niteliğine göre ortak hüküm devreye girebilir.
4) Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi
Bir kişiyi siyasi partiye üye olmaya, olmamaya, siyasi faaliyete katılmaya ya da ayrılmaya zorlayan fiiller; kanundaki nitelikli hallerle işlendiğinde daha ağır cezalandırılır.
5) İnanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasının engellenmesi
Bir kişinin dini, sosyal, siyasi veya felsefi inançlarını açıklamaya zorlanması, açıklamasının engellenmesi veya yaşam tarzına müdahale edilmesi gibi durumlar da TCK 119 kapsamındaki ortak hükme konu olabilir.
6) Konut dokunulmazlığının ihlali
Bir kimsenin konutuna rızaya aykırı olarak girilmesi veya çıkılmaması fiili, ortak hükümdeki ağırlaştırıcı koşullarla birleşirse ceza bir kat artırılabilir.
7) İş ve çalışma hürriyetinin ihlali
Bir kişinin iş ve çalışma özgürlüğüne cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışla müdahale edilmesi durumunda da TCK 119 uygulanabilir.
Her suçta uygulanmaz
Bu nokta son derece önemlidir. TCK 119 ortak hüküm, yalnızca kanunda açıkça sayılan suçlar için uygulanabilir. Yargıtay da bu konuda sınırlı yorum yapmaktadır. Örneğin mala zarar verme gibi bu maddede sayılmayan başka suçlara TCK 119’un uygulanması doğru kabul edilmemektedir.
TCK 119 Kapsamındaki Nitelikli Haller Nelerdir?
1)Silahla işlenmesi
Suçun silahla işlenmesi, mağdur üzerindeki korkutucu etkiyi artırdığı için daha ağır yaptırıma bağlanmıştır. Silahın kullanılması ya da mağdurun silahın varlığını hissedecek şekilde baskı altına alınması, olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
2) Kişinin kendisini tanınmayacak hale koyması, imzasız mektup veya özel işaret kullanılması
Failin kimliğini gizlemesi, mağdur üzerinde belirsizlik ve daha yoğun korku yaratabilir. Aynı şekilde imzasız mektup ya da özel işaretlerle baskı kurulması da mağdur açısından daha tehditkâr bir görünüm ortaya çıkarabilir.
3) Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi
Birden fazla failin birlikte hareket etmesi, mağdurun direnme imkânını azaltabilir ve korku düzeyini artırabilir. Ancak bu nitelikli halin uygulanmasında olayın somut özellikleri önemlidir. Yargıtay uygulamasında, mağdur üzerinde ortak korkutucu etkinin gerçekten bulunup bulunmadığı da dikkate alınmaktadır.
4) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturduğu korkutucu güçten yararlanılması
Fail, gerçekten mevcut bir örgütün ya da var sayılan bir örgütün korkutucu etkisini kullanarak mağdur üzerinde baskı kuruyorsa, bu durum da ceza artırım nedenidir. Buradaki temel ölçüt, mağdur üzerinde örgütsel güçten kaynaklı korku yaratılmasıdır.
5) Kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması
Kamu görevlisinin sahip olduğu makam, yetki veya nüfuzu hukuka aykırı biçimde kullanması halinde, suç daha ağır cezalandırılır. Çünkü burada yalnızca bireysel baskı değil, kamusal gücün kötüye kullanılması söz konusudur.
TCK 119’a Göre Ceza Nasıl Artırılır?
Cezanın bir kat artırılması ne demektir?
TCK 119 ortak hükümde yer alan en önemli sonuç, temel suç için belirlenen cezanın bir kat artırılmasıdır. Bir kat artırma, uygulamada cezanın iki katına çıkması anlamına gelir.
Örneğin temel suç için 1 yıl hapis cezası belirlenmişse ve olayda TCK 119’daki nitelikli hallerden biri gerçekleşmişse, ceza 1 yıl daha artırılarak 2 yıla çıkabilir. Elbette nihai ceza belirlenirken somut olayın özellikleri, teşebbüs, iştirak, zincirleme suç veya diğer şahsi nedenler ayrıca değerlendirilir.
Birden fazla nitelikli hal varsa ne olur?
Maddede sayılan ağırlaştırıcı nedenler seçimliktir. Yani bunlardan birinin gerçekleşmesi ceza artırımını gündeme getirmeye yeterlidir. Bir olayda birden fazla nitelikli hal aynı anda bulunabilir. Ancak artırımın nasıl uygulanacağı somut dosyadaki hukuki nitelendirmeye göre değerlendirilir. Temel ilke, maddedeki ortak hükmün varlığı halinde cezanın ağırlaştırılmasıdır.
TCK 119/2 Kapsamında Yaralama Hali
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama ayrıca cezalandırılır
Maddenin ikinci fıkrası çok önemli bir düzenleme içerir. Buna göre, ortak hükmün uygulandığı suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri meydana gelirse, fail ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümlerden de sorumlu olur.
Bu ne anlama gelir? Örneğin konut dokunulmazlığını ihlal eden veya iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden fail, olay sırasında mağdurda ağır sonuçlar doğuran bir yaralama da meydana getirmişse, sadece ortak hüküm nedeniyle ceza artırımı yapılmaz; ayrıca yaralama hükümleri de uygulanır.
Her yaralama ayrıca cezalandırılır mı?
Kanun metni özellikle neticesi sebebiyle ağırlaşmış haller ifadesini kullanmaktadır. Bu nedenle uygulamada basit yaralama ile ağırlaşmış yaralama arasında ayrım yapılır. Özellikle TCK m. 87’de düzenlenen ağır sonuçlar ortaya çıkmışsa, ayrıca yaralama hükümleri gündeme gelir.
Yargıtay’a Göre TCK 119 Ortak Hüküm Nasıl Yorumlanır?
Nitelikli haller mağdur üzerindeki korkuyu artırır
Yargıtay kararlarında vurgulanan temel düşünce, TCK 119’daki hallerin mağdur üzerinde daha yoğun korku, baskı ve çaresizlik yaratmasıdır. Silah kullanılması, çok sayıda kişinin birlikte hareket etmesi veya örgüt korkusundan yararlanılması gibi durumların daha ağır cezalandırılmasının nedeni budur.
Madde sınırlı uygulanır
Yargıtay uygulamasında TCK 119’un kapsamı genişletilmez. Kanunda sayılmayan bir suç bakımından bu ortak hükmün uygulanması doğru kabul edilmez. Bu yaklaşım, ceza hukukundaki kanunilik ilkesi ile uyumludur.
Somut olay değerlendirmesi önemlidir
Özellikle “birden fazla kişi tarafından birlikte” işlenme halinde, bu kişilerin suçun korkutucu etkisine ortak biçimde katkı sağlayıp sağlamadığı önem kazanabilir. Bu nedenle her dosyada maddi olay ayrı değerlendirilir.
TCK 119’un Uygulamada Önemi Nedir?
Özgürlüklere karşı suçlarda korumayı güçlendirir
TCK 119 ortak hüküm, eğitim hakkı, siyasi hak, inanç özgürlüğü, konut dokunulmazlığı ve çalışma özgürlüğü gibi temel hakların daha etkili korunmasını sağlar. Çünkü bu alanlarda kullanılan baskı yöntemleri ne kadar ağırsa, mağdurun özgür iradesi üzerindeki etki de o kadar büyür.
Failin kullandığı yöntemi cezalandırır
Bu madde sadece sonuca değil, suçun nasıl işlendiğine de önem verir. Failin silah kullanması, kimliğini gizlemesi, birden fazla kişiyle hareket etmesi veya kamu gücünden yararlanması, suçun hukuki ağırlığını artırır.
Ceza adaletinde denge sağlar
Kanun koyucu, basit bir ihlal ile yoğun korkutucu yöntemlerle işlenen ihlali aynı ağırlıkta görmemiştir. Bu nedenle TCK 119, cezanın adil şekilde ağırlaştırılmasını sağlayan bir ortak hükümdür.
Sıkça Sorulan Sorular
1)TCK 119 ortak hüküm nedir?
TCK 119 ortak hüküm, bazı özgürlüklere karşı suçların belirli ağırlaştırıcı koşullarla işlenmesi halinde cezanın bir kat artırılmasını düzenleyen hükümdür.
2) TCK 119 bağımsız bir suç mudur?
Hayır. TCK 119 bağımsız bir suç tipi değildir. Bu madde, başka maddelerde düzenlenen bazı suçlar bakımından ortak ağırlaştırıcı nedenler içerir.
3) TCK 119 hangi suçlara uygulanır?
Eğitim ve öğretimin engellenmesi, kamu faaliyetinin engellenmesi, siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, inanç ve kanaat özgürlüğünün engellenmesi, konut dokunulmazlığının ihlali ve iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçlarına uygulanır.
4) TCK 119 her suçta uygulanır mı?
Hayır. Bu madde yalnızca kanunda açıkça sayılan suçlar bakımından uygulanır. Sayılmayan suçlara kıyasen uygulanamaz.
5) Cezanın bir kat artırılması ne anlama gelir?
Temel suç için belirlenen cezanın aynı miktarda artırılması, yani uygulamada cezanın iki katına çıkması anlamına gelir.
6) Birden fazla kişiyle işlenmesi halinde ceza otomatik olarak artar mı?
Maddede sayılan suçlardan biri söz konusuysa ve fiil gerçekten birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmişse, bu durum artırım nedeni olabilir. Ancak somut olayın özellikleri yine ayrıca değerlendirilir.
7) Yaralama olursa ayrıca ceza verilir mi?
Eğer suçun işlenmesi sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri meydana gelmişse, ayrıca yaralama suçuna ilişkin hükümler de uygulanır.
8) Mala zarar verme suçunda TCK 119 uygulanır mı?
Hayır. Yargıtay kararlarına göre TCK 119 açıkça sayılmayan suçlara uygulanamaz. Mala zarar verme bunlardan biri değildir.
Sonuç
TCK 119 ortak hüküm, bazı temel hak ve özgürlüklere karşı işlenen suçlarda, failin kullandığı yöntemin daha tehlikeli ve korkutucu olması halinde cezanın ağırlaştırılmasını sağlayan önemli bir düzenlemedir. Silah kullanılması, failin kimliğini gizlemesi, birden fazla kişiyle hareket edilmesi, örgütsel korkudan yararlanılması veya kamu nüfuzunun kötüye kullanılması, bu madde kapsamında ceza artırımına yol açabilir.
Özellikle uygulamada unutulmaması gereken nokta şudur: TCK 119 sadece kanunda açıkça sayılan suçlar bakımından uygulanır; her suça genişletilerek uygulanamaz. Ayrıca suç sırasında neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gerçekleşmişse, fail yaralama suçundan da ayrıca sorumlu tutulabilir.
Bu nedenle somut olayda önce temel suçun hangi maddeye girdiği, ardından TCK 119’daki nitelikli hallerden birinin bulunup bulunmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.
Daha fazla bilgi için 0532 669 34 90 ve https://batinyilmaz.av.tr/iletisim/ adreslerimizden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Batın YILMAZ