TCK 115, bir kişiyi inancı, düşüncesi veya kanaati konusunda zorlamayı ya da bu özgürlüğünü kullanmaktan alıkoymayı cezalandırır.
Bu suçun amacı; kişinin:
- İnancını/düşüncesini açıklama veya açıklamama,
- İnancını değiştirme veya değiştirmeme,
- İnancına uygun ibadet/ayin yapma,
- İnancından kaynaklanan yaşam tarzı tercihlerini sürdürme özgürlüğünü korumaktır.
TCK 115 Suçunun Cezası Nedir?
Temel Ceza (TCK 115/1)
TCK 115/1’e göre ceza: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
İbadet veya Ayinin Engellenmesi (TCK 115/2)
Dini ibadet/ayinlerin bireysel veya toplu yapılmasının cebir/tehdit ya da hukuka aykırı başka davranışlarla engellenmesi de aynı cezaya tabidir: 1–3 yıl hapis.
Yaşam Tarzına Müdahale (TCK 115/3)
Kişinin inanç/düşünce/kanaatlerinden kaynaklı yaşam tarzına ilişkin tercihlerine cebir/tehdit veya hukuka aykırı davranışla müdahale etmek ya da kişiyi değiştirmeye zorlamak da 1–3 yıl hapis ile cezalandırılır.
Ceza Ne Zaman Artar? (TCK 119)
Suç örneğin:
- Silahla,
- Birden fazla kişiyle birlikte,
- Kamu görevinin nüfuzunu kötüye kullanarak,
işlenirse ceza bir kat artırılabilir (TCK 119).
Uygulama örneği: Yargıtay kararlarında, kamu görevlisinin nüfuzunu kullanarak kişinin dini kıyafetine/yaşam tarzına müdahalesi TCK 115/3 + 119/1-e kapsamında değerlendirilebilmektedir.
TCK 115’in Unsurları (Şartları) Nelerdir?
1) Fail ve Mağdur
- Fail: Herkes olabilir (özgü suç değil).
- Mağdur: İnanç/düşünce/kanaat özgürlüğü ihlal edilen kişi.
2) Fiil (Hangi Davranışlar Suçu Oluşturur?)
TCK 115’te üç ana fiil grubu var:
a) İnancı açıklamaya veya değiştirmeye zorlama (TCK 115/1)
Örnekler:
- “Şu görüşü açıklamazsan sana zarar veririm” gibi tehdit,
- İnancı değiştirmesi için kişiye fiziksel baskı uygulanması (cebir).
b) İnancı açıklamaktan/yaymaktan men etme (TCK 115/1)
Örnekler:
- Kişiyi tehdit ederek konuşma yapmasını, paylaşım yapmasını, fikir beyan etmesini engellemek.
c) İbadet/ayin engelleme (TCK 115/2)
Örnekler:
- Toplu ibadetin yapıldığı alana cebir/tehdit ile girilmesini engellemek,
- İbadeti fiilen yaptırmamak için korkutma/baskı uygulamak.
d) Yaşam tarzına müdahale (TCK 115/3)
Örnekler:
- İnancından kaynaklı kıyafet tercihine müdahale edip değiştirmeye zorlama,
- Kişinin inancı gereği tercih ettiği yaşam biçimini cebir/tehdit ile değiştirtmeye çalışma.
3) Yöntem: “Cebir veya Tehdit” ya da “Hukuka Aykırı Başka Davranış”
- Cebir: Fiziksel güç kullanma (itme, tutma, zorla götürme vb.).
- Tehdit: Korkutma; zarar verileceğini bildirme.
- Hukuka aykırı başka davranış: Her olayda somutlaştırılır; örneğin hukuka aykırı engelleme, baskı, keyfi yasaklama gibi.
Not: TCK 115’in tipik özelliği, “sırf ayıplama/eleştirme” değil; baskı kuran ve özgürlüğü fiilen etkileyen yöntemlerin gündeme gelmesidir. Somut olayın niteliğine göre değerlendirme yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1)TCK 115 suçu nedir?
TCK 115, kişiyi inanç, düşünce ve kanaatini açıklamaya/değiştirmeye zorlamayı, bunları açıklamaktan/yaymaktan men etmeyi; ayrıca ibadeti veya inançtan kaynaklı yaşam tarzını cebir/tehdit ya da hukuka aykırı davranışla engellemeyi suç sayar.
2)TCK 115 cezası nedir?
Temel ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapistir (TCK 115/1). 115/2 ve 115/3’te de aynı cezaya atıf yapılır.
3)İbadeti engellemek hangi fıkraya girer?
Dini ibadet veya ayinlerin engellenmesi TCK 115/2 kapsamındadır.
4)Yaşam tarzına müdahale (kıyafet vb.) hangi fıkraya girer?
İnançtan kaynaklanan yaşam tarzı tercihlerine müdahale ve değiştirmeye zorlama TCK 115/3 kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay uygulamasında da bu yönde örnekler vardır.
5)Kamu görevlisi yaparsa ne olur?
Suç, kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenirse TCK 119/1-e gereği ceza bir kat artırılabilir.
Av. Batın YILMAZ