Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence, işkence suçunun işlenmesi sırasında veya sonrasında, mağdurda kanunun özellikle saydığı ağır sonuçların ortaya çıkmasıdır. Bu sonuçlar gerçekleştiğinde, fail “sıradan işkence” cezasıyla değil; artırımlı ceza veya doğrudan daha ağır bir ceza aralığı ile karşılaşır.
Buradaki temel mantık şudur:
- İşkence fiili zaten ağır bir suçtur.
- Ancak işkence daha ağır bedensel/ruhsal ve kalıcı neticeler doğurursa, hukuk düzeni bunu ayrıca daha ağır yaptırımla karşılar.
TCK 95’te Cezayı Ağırlaştıran Sonuçlar Nelerdir?
TCK 95, neticeyi ağırlığına göre 4 ayrı grupta ele alır:
- (1) Yarı oranında artırım gerektiren haller
- (2) Bir kat artırım gerektiren haller
- (3) Kemik kırığına özgü özel ceza aralığı
- (4) Ölüm hâlinde ağırlaştırılmış müebbet
Aşağıda her birini sade şekilde açıklıyorum.
TCK 95/1: Ceza Yarı Oranında Artar (1/2 Artırım)
Aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkarsa, işkence suçundan belirlenen ceza yarı oranında artırılır:
Duyu veya organ işlevinin sürekli zayıflaması
Mağdurun bir organı veya duyusu tamamen kaybolmasa bile kalıcı şekilde zayıflarsa bu bent gündeme gelir (ör. görmede kalıcı azalma, işitmede kalıcı düşüş).
Konuşmada sürekli zorluk
Konuşmanın tamamen kaybolması değil; kalıcı güçlük (pelteklik, sürekli tutukluk vb.) anlaşılır.
Yüzde sabit iz
Yüz bölgesinde kalıcı iz (sabit iz) oluşması hâlinde artırımlı ceza söz konusu olur.
Yaşamı tehlikeye sokan durum
İşkence eylemi mağdurun hayatını tehlikeye sokacak bir tablo yaratmışsa (yoğun kanama, iç organ riski, hayati tehlike vb.) ceza artırılır.
Gebe kadında çocuğun vaktinden önce doğması
İşkence nedeniyle hamilelik erken doğumla sonuçlanırsa (çocuğun düşmesi değil, erken doğum) bu bent uygulanır.
TCK 95/2: Ceza Bir Kat Artar (2 Katına Çıkan Artırım)
Aşağıdaki sonuçlar daha ağır görüldüğü için ceza bir kat artırılır (yani daha yüksek artırım):
İyileşmesi mümkün olmayan hastalık veya bitkisel hayata girme
Mağdurda kalıcı, geri dönüşü olmayan bir hastalık veya bitkisel hayat oluşursa ağırlaştırma uygulanır.
Duyu veya organ işlevinin yitirilmesi
“Zayıflama”dan farklı olarak burada işlev kaybolur (ör. görme kaybı, uzuv işlev kaybı).
Konuşma veya çocuk yapma yeteneğinin kaybolması
Konuşmanın tamamen kaybolması ya da üreme yeteneğinin kaybı bu kapsamdadır.
Yüzün sürekli değişikliği
“Sabit iz”den daha ağır bir kavramdır: yüzün kalıcı biçimde değişmesi (ciddi deformasyon vb.).
Gebe kadında çocuğun düşmesi
İşkence nedeniyle düşük meydana gelmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.
TCK 95/3: Kemik Kırığı Halinde Özel Ceza (8–15 Yıl)
İşkence sonucunda kemik kırığı meydana gelmişse, kanun bu durumu ayrıca düzenlemiştir:
- Ceza, kırığın hayat fonksiyonlarına etkisine göre belirlenir.
- Hâkim, 8 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası aralığında değerlendirme yapar.
Bu düzenleme, “artırım” tekniğinden farklı olarak, doğrudan bir ceza aralığı öngörür.
TCK 95/4: Ölüm Halinde Ağırlaştırılmış Müebbet
İşkence sonucunda ölüm meydana gelirse, yaptırım en ağır seviyeye çıkar:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası
Bu hüküm, işkencenin ölümle sonuçlanmasını “en ağır netice” olarak kabul eder.
Neticesi Sebebiyle Ağırlaşmış İşkencede “Netice” Ne Demektir?
Bu maddede “netice”, işkence fiilinin doğurduğu sonuçtur. Önemli olan şudur:
- Sadece kötü muamele/şiddet değil,
- Bu şiddetin kanunda sayılan ağır sonuçlara yol açması.
Uygulamada netice çoğunlukla şu delillerle tartışılır:
- Adli raporlar ve sağlık kurulu raporları
- Hayati tehlike değerlendirmesi
- Kalıcı iz / yüz değişikliği tespiti
- Kemik kırığı ve derecesi
- Gebelik durumuna ilişkin tıbbi kayıtlar
Uygulamada Önemli Nokta: İşkence Suçunda “Özel Ağırlaşma” Düzenlemesi
İşkence suçunda netice ağırlaşınca, kanun TCK 95 ile özel bir sistem kurmuştur. Yargıtay kararlarında da, neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâllerin özel düzenleme olduğu vurgulanır.
Bu yaklaşım, somut olayda hangi maddenin uygulanacağı (temel işkence mi, ağırlaşmış işkence mi) tartışmalarında önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence nedir?
İşkence eylemi sonucunda mağdurda kalıcı zayıflama, hayati tehlike, kemik kırığı, yüz değişikliği veya ölüm gibi ağır sonuçlar meydana gelirse, suç neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence hâline gelir (TCK 95).
TCK 95/1 ile TCK 95/2 arasındaki fark nedir?
- 95/1: Daha “hafif” ama kalıcı sonuçlar (ör. sürekli zayıflama, sabit iz) → ceza yarı oranında artar.
- 95/2: Daha ağır ve geri dönüşü daha zor sonuçlar (ör. işlev kaybı, bitkisel hayat, yüzün sürekli değişmesi) → ceza bir kat artar.
İşkence sonucu kemik kırığı olursa ceza ne olur?
TCK 95/3’e göre, kemik kırığı varsa hâkim 8 yıldan 15 yıla kadar hapis cezası verir; kırığın hayat fonksiyonlarına etkisi değerlendirilir.
İşkence sonucu ölüm olursa ceza nedir?
TCK 95/4’e göre işkence sonucunda ölüm meydana gelirse ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis olur.
“Yaşamı tehlikeye sokan durum” nasıl belirlenir?
Genellikle adli tıp / hastane raporları ile olayın mağdur açısından hayati risk doğurup doğurmadığı değerlendirilir.
Av. Batın YILMAZ