Kısırlaştırma suçu, bir kişinin çocuk yapma/üreme yeteneğinin tıbbi müdahale ile kalıcı şekilde ortadan kaldırılması fiilinin, kanunun aradığı koşullar dışında gerçekleştirilmesidir.
TCK 101, kısırlaştırmayı özellikle iki açıdan koruma altına alır:
- Rıza (onam) yoksa: Kişinin vücut dokunulmazlığı ağır biçimde ihlal edilir.
- Yetkili kişi değilse: Sağlık güvenliği ve tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğu zedelenir.
TCK 101’e Göre Kısırlaştırma Suçunun Şartları
1) “Kısırlaştırma” Niteliğinde Bir Müdahale Olmalı
TCK 101’in uygulanabilmesi için yapılan fiilin, kişiyi üreme yeteneğinden yoksun bırakacak nitelikte olması gerekir. Bu tür müdahaleler genellikle tıbbi işlemlerdir ve çoğu durumda uzmanlık, teknik koşul ve kayıt/izlem gerektirir.
2) Rıza (Aydınlatılmış Onam) Unsuru
Kanun metni “rıza” kavramını açıkça kullanır. Uygulamada rıza, salt “evet” demek değildir; kişinin:
- müdahalenin niteliğini,
- sonuçlarını (kalıcılık dâhil),
- alternatiflerini,
- risklerini
anlayarak karar vermesi beklenir. AİHM içtihadı da kısırlaştırmada aydınlatılmış rıza vurgusunu güçlendirmektedir (V.C./Slovakya kararı).
3) Yetkili Kişi Tarafından Yapılma Şartı
TCK 101/2’nin odağı şudur: Rıza bulunsa bile, kısırlaştırma yetkili olmayan kişi tarafından yapılırsa suç oluşur.
Bu yaklaşımın temel gerekçesi şudur: Kısırlaştırma, sonuçları itibarıyla ağır ve geri dönüşü zor bir müdahaledir; bu nedenle yalnızca hukuken ve mesleki olarak yetkili kişilerce, mevzuata uygun sağlık koşullarında yapılmalıdır.
Rızasız Kısırlaştırma Suçunun Cezası
Rızasız kısırlaştırma cezası kaç yıl?
TCK 101/1’e göre:
- Rıza olmaksızın kısırlaştırma yapan kişi 3 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Yetkisiz kişi yaparsa ceza artar mı?
Evet. Aynı fıkraya göre:
- Fiil kısırlaştırma işlemi yapma yetkisi olmayan bir kişi tarafından yapılırsa,
- verilecek ceza üçte bir oranında artırılır.
Rıza Olsa Bile Yetkisiz Kişinin Kısırlaştırma Yapması
Rıza varsa neden suç olur?
TCK 101/2’nin mantığı şu: Kişi rıza göstermiş olsa bile, kısırlaştırma gibi ağır bir tıbbi müdahale yetkisiz kişilerce yapılırsa:
- hasta güvenliği,
- tıbbi standartlar,
- kayıt/izlenebilirlik,
- komplikasyonlarda müdahale kapasitesi
gibi başlıklarda ciddi risk doğar. Bu nedenle kanun, rıza var diye fiili hukuka uygun saymaz.
TCK 101/2 cezası nedir?
- 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülür.
Sterilizasyon Hukuken Ne Zaman Uygulanabilir?
Ceza hükmünün yanında, 2827 sayılı Kanun m.4 şunu söyler:
- Sterilizasyon ameliyatı, tıbbi sakınca yoksa reşit kişinin isteği üzerine yapılır.
Bu çerçeve, uygulamada iki önemli noktayı hatırlatır:
- Reşit olmayanlarda ve/veya hukuki ehliyet tartışmalı hâllerde rıza meselesi daha karmaşık hale gelir.
- “İstek” ve “rıza”nın usulüne uygun alınması (aydınlatma, belge, kayıt, hekim değerlendirmesi) kritik önemdedir.
Ayrıca aynı maddede bazı tıbbi zaruret hallerinde “kastrasyon” yönünden rıza aranmaksızın müdahale olabileceği belirtilmiştir; ancak bu, çok istisnai ve tıbbi zorunluluk gerektiren bir durumdur (2827 m.4).
Kısırlaştırma Suçunda Uygulamada Dikkat Edilen Noktalar
“Rıza” gerçekten geçerli mi?
Uygulamada tartışma çıkan başlıklardan bazıları:
- Rızanın baskı altında alınıp alınmadığı
- Kişinin rızayı verirken yeterince bilgilendirilip bilgilendirilmediği
- Kısırlaştırmanın kalıcı sonucunun anlaşılıp anlaşılmadığı
- Tıbbi kayıtların ve onam formlarının içeriği
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1) Kısırlaştırma suçu şikâyete tabi mi?
TCK 101 maddesinde şikâyet koşulu açıkça düzenlenmemiştir. Bu tür suçlarda süreç, suçun niteliğine göre çoğu durumda resen soruşturma kapsamında değerlendirilir. Somut olayın detayına göre (ör. deliller, rıza tartışması) değerlendirme değişebileceğinden, bir ceza hukuku uzmanıyla dosya üzerinden görüşmek doğru olur.
2) Rıza varsa her durumda cezasız mıdır?
Hayır. TCK 101/2 açıkça düzenler: Rızaya dayalı olsa bile eğer fiil yetkili olmayan kişi tarafından işlenmişse 1–3 yıl hapis cezası söz konusu olabilir.
3) Rızasız kısırlaştırma cezası nedir?
TCK 101/1’e göre 3–6 yıl hapis cezasıdır. Eğer bunu yapan kişi aynı zamanda yetkisiz ise ceza üçte bir oranında artırılır.
4) “Yetkisiz kişi” tarafından yapılması neyi değiştirir?
- Rızasız ise: ceza artırım görür (TCK 101/1 son cümle).
- Rıza varsa bile: ayrıca suç oluşturur (TCK 101/2).
5) Sterilizasyon ile kısırlaştırma aynı şey mi?
Günlük dilde benzer kullanılsa da mevzuatta “sterilizasyon” 2827 sayılı Kanun m.4’te tanımlanmıştır. Ceza hukuku bakımından ise TCK 101’deki kısırlaştırma fiili ve özellikle rıza/yetki şartları belirleyicidir.
Daha fazla bilgi için 0532 669 34 90 ve https://batinyilmaz.av.tr/iletisim/ adreslerimizden bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Batın YILMAZ