Yurt Dışında Düzenlenen Vasiyetname Türkiye’de Geçerli mi? Vasiyetnamenin Açılması, İptali ve Tapu İntikali

Yurt dışında düzenlenen bir vasiyetname, yalnızca yabancı bir ülkede hazırlanmış olması nedeniyle Türkiye’de kendiliğinden geçersiz sayılmaz. Vasiyetnamenin şekil şartlarına uygunluğu, miras bırakanın tasarruf ehliyeti, uygulanacak hukuk ve vasiyetnamenin Türkiye’de bulunan malvarlığı üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukukunun uygulanmasına ilişkin özel kurallar vardır. Bununla birlikte yabancı ülkede düzenlenen vasiyetnamenin Türkiye’de sonuç doğurabilmesi için gerekli belge, mahkeme ve tapu işlemlerinin tamamlanması gerekebilir.

Örneğin Almanya’da noter önünde düzenlenen bir vasiyetnamede Türkiye’deki bir dairenin belirli bir kişiye bırakılması, bu kişinin tapuda doğrudan malik olarak tescil edilmesini tek başına sağlamaz. Vasiyetnamenin Türkiye’deki hukuki etkisi, belgenin içeriği ve ilgili miras hukuku kuralları çerçevesinde belirlenir.

Bu yazıda yurt dışında düzenlenen vasiyetnamenin Türkiye’de geçerliliği, açılması, iptali, saklı pay, tenkis ve tapu intikali süreçleri ele alınmaktadır.

Yurt Dışında Düzenlenen Vasiyetname Hangi Hukuka Göre Değerlendirilir?

Yabancılık unsuru taşıyan miras uyuşmazlıklarında öncelikle uygulanacak hukukun belirlenmesi gerekir. Bu konuda temel düzenlemelerden biri 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’dur (MÖHUK).

MÖHUK’un 20. maddesine göre miras, kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında ise Türk hukuku uygulanır. Aynı maddede ölüme bağlı tasarrufların şekli ve tasarruf ehliyeti bakımından ayrıca kurallar öngörülmüştür.

Bu nedenle miras bırakanın vatandaşlığı, vasiyetnamenin nerede ve ne şekilde düzenlendiği, düzenleme tarihindeki koşullar ve terekeye giren malın bulunduğu yer önem taşır.

Örneğin Fransa’da yaşayan ve Fransız vatandaşı olarak vefat eden bir kişinin hem Fransa’da banka hesabı hem de Türkiye’de taşınmazı bulunabilir. Türkiye’deki taşınmaz yönünden Türk hukukunun uygulanması gündeme gelirken yurt dışındaki malvarlığı bakımından farklı hukuk kuralları önem kazanabilir.

Vasiyetnamenin şekil bakımından geçerli olması ile içeriğinin uygulanacak miras hukuku kurallarına uygun olması aynı mesele değildir. Belgenin düzenlendiği ülkede geçerli olması, Türkiye’deki bütün hükümlerinin hiçbir ek inceleme yapılmadan uygulanacağı anlamına gelmez.

Yurt Dışında Düzenlenen Vasiyetnamenin Şekil Şartları

MÖHUK’un 20. maddesinin dördüncü fıkrası, ölüme bağlı tasarrufların şekli bakımından 7. maddeye gönderme yapar. Ayrıca ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarrufların geçerliliği kabul edilir. Bu nedenle yabancı ülkede düzenlenen vasiyetnamenin şekli, somut olayda uygulanacak kanunlar ihtilafı kuralları çerçevesinde incelenmelidir.

Şekil incelemesinde aşağıdaki hususlar önem taşıyabilir:

• Vasiyetnamenin düzenlendiği tarih ve o tarihteki hukuk kuralları,
• Belgenin vasiyet eden tarafından imzalanıp imzalanmadığı,
• Belgenin el yazısıyla hazırlanmasının gerekip gerekmediği,
• Noter veya yetkili bir makam önünde düzenlenip düzenlenmediği,
• Tanık bulunmasının gerekip gerekmediği ve tanıkların nitelikleri,
• Belgede sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığı,
• Vasiyet edenin tasarruf ehliyetinin bulunup bulunmadığı,
• Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama iddiası bulunup bulunmadığı.

Türk hukukunda resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü durumlarda sözlü vasiyetname biçimleri düzenlenmiştir. Ancak yabancı ülkede hazırlanan belgenin bu biçimlerden hangisine benzediği tek başına belirleyici değildir. Belgenin uygulanacak hukuka göre değerlendirilmesi gerekir.

Vasiyet edenin ayırt etme gücü ve iradesinin serbestliği de ayrıca incelenebilir. Hastane kayıtları, noter belgeleri, tanık anlatımları ve yazışmalar, uyuşmazlığın özelliklerine göre delil olarak değerlendirilebilir. Yalnızca ileri yaş veya sonradan ortaya çıkan bir hastalık, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte tasarruf ehliyeti bulunmadığını tek başına kanıtlamaz.

Yabancı Vasiyetname Türkiye’de Nasıl Açılır?

Türk Medeni Kanunu’nun 595. maddesi uyarınca miras bırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hâkimine teslim edilmelidir. Kanunun 596. maddesi ise vasiyetnamenin açılması ve ilgililere okunmasına ilişkin esasları düzenler.

Yurt dışında düzenlenen vasiyetnamenin Türkiye’deki açılma sürecinde yetkili mahkeme, uluslararası unsur ve görev-yetki kuralları da dikkate alınarak belirlenmelidir. Başvuru öncesinde belgenin aslı, miras bırakanın ölümünü gösteren kayıtlar ve diğer destekleyici belgeler hazırlanmalıdır.

Somut olaya göre aşağıdaki belgeler gerekebilir:

• свидетельство о смерти наследодателя,
• Vasiyetnamenin aslı veya usulüne uygun örneği,
• Miras bırakanın kimlik ve vatandaşlık bilgileri,
• Başvuranın kimlik ve adres bilgileri,
• Biliniyorsa yasal mirasçıların ve vasiyet alacaklılarının bilgileri,
• Yabancı dildeki belgelerin Türkçe tercümeleri,
• Gerektiğinde apostil şerhi veya konsolosluk tasdiki.

Yabancı dilde düzenlenen belgelerin tercüme ve tasdik koşulları, belgenin türüne, düzenlendiği ülkeye ve uygulanabilir uluslararası düzenlemelere göre değişebilir. Apostil, belgenin içeriğinin doğru olduğunu veya vasiyetnamenin maddi yönden geçerli olduğunu kanıtlamaz; ilgili şartlar kapsamında imza ve resmî sıfatın doğrulanmasına hizmet eder.

Mahkeme, bilinen mirasçıları ve diğer ilgilileri vasiyetnamenin açılması sırasında hazır bulunabilmeleri için çağırabilir. Vasiyetname açıldıktan sonra ilgililere kanunda öngörülen usule göre bildirim yapılır.

Birden fazla vasiyetname bulunması ihtimalinde, sonraki tarihli belgeler de sunulmalıdır. Sonraki vasiyetname önceki tasarrufu tamamen veya kısmen değiştirebileceğinden yalnızca tek bir belgenin incelenmesi eksik değerlendirmeye yol açabilir.

Vasiyetnamenin Açılması, Geçerliliği ve İcrası Arasındaki Fark

Vasiyetnamenin açılması, belgenin mahkemece incelenmesi ve ilgililere açıklanması sürecidir. Bu işlem, vasiyetnamenin her yönden kesin olarak geçerli olduğuna ilişkin nihai bir karar olarak değerlendirilmemelidir.

İlgililer, kanuni koşulların bulunması hâlinde vasiyetnamenin iptalini veya saklı paylarının korunması için tenkis uygulanmasını isteyebilir. Bu taleplerin hukuki sebepleri, tarafları ve süreleri birbirinden farklıdır.

Vasiyetnamede belirli bir taşınmazın bir kişiye bırakılması da o kişinin mutlaka atanmış mirasçı olduğu anlamına gelmez. Belgenin içeriğine göre kişi atanmış mirasçı veya belirli mal vasiyeti alacaklısı olabilir. Bu ayrım, kişinin haklarının ve izlenecek hukuki yolun belirlenmesinde önem taşır.

Vasiyetname Süreçlerinin Karşılaştırılması

Yabancı Vasiyetnameye İtiraz ve İptal Davası

Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesi, ölüme bağlı tasarrufun iptali için kanuni sebepleri düzenler. Bunlar arasında miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin ya da koşulların hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanuni şekil şartlarına uyulmaması yer alır.

Yabancı vasiyetnamelerde bu sebepler değerlendirilirken uygulanacak hukuk kuralları da dikkate alınmalıdır. Belgenin yabancı ülkede düzenlenmiş olması, Türk hukukundaki her iptal sebebinin doğrudan ve koşulsuz biçimde uygulanacağı anlamına gelmez.

İptal davası, vasiyetnamenin açılması işlemiyle aynı değildir. Vasiyetnamenin açılması sırasında itiraz bildirilmesi, gerekli olduğu hâllerde ayrıca dava açılması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Vasiyetnamenin iptali davasında süreler

Türk Medeni Kanunu’nun 559. maddesine göre iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır. Ayrıca vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren, iyiniyetli davalılara karşı on yıl ve iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıllık üst süreler öngörülmüştür.

Bu sürelerin somut olayda nasıl uygulanacağı, öğrenme tarihine, ileri sürülen iptal sebebine ve davanın taraflarına göre belirlenmelidir. Sürelerin hak düşürücü niteliği nedeniyle tebligat kayıtlarının ve öğrenme tarihini gösteren belgelerin dikkatle incelenmesi önem taşır.

Örneğin mirasçı, vasiyetnamenin bildirilmesinden sonra vasiyet edenin belgeyi düzenlediği dönemde tasarruf ehliyetinin bulunmadığını düşündüren sağlık kayıtlarına ulaşabilir. Bu durumda kayıtların ilgili dönemi kapsayıp kapsamadığı, öğrenme tarihinin nasıl belirleneceği ve iddianın hangi hukuki sebebe dayandığı birlikte değerlendirilir.

Saklı Pay ve Tenkis Talebi

Vasiyet edenin malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğü sınırsız değildir. Türk miras hukukunda kanunda belirtilen mirasçılar bakımından saklı pay koruması bulunur. Saklı payın ihlal edildiği durumlarda koşulları bulunan mirasçılar tenkis talebinde bulunabilir.

Tenkis, vasiyetnamenin otomatik olarak tamamen geçersiz olması anlamına gelmez. Amaç, saklı payı aşan kazandırmanın kanuni sınırlar içinde azaltılmasıdır. Bu nedenle vasiyetname geçerli olduğu hâlde saklı pay ihlali nedeniyle tenkis davasına konu olabilir.

Tenkis talebinin koşulları ve süreleri Türk Medeni Kanunu’nun 560 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Kanunun 571. maddesi uyarınca tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık süreye ve kanunda öngörülen on yıllık üst süreye tabidir. Üst sürenin başlangıcı, tasarrufun niteliğine göre kanun hükmü esas alınarak belirlenmelidir.

İptal ve tenkis talepleri aynı dava kapsamında ileri sürülse bile hukuki sebepleri ve süreleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Terekenin kapsamı, borçlar, önceki bağışlar, taşınmazın değeri ve saklı pay sahibi mirasçıların durumu incelemede önem taşır.

Türkiye’deki Taşınmazın Tapu İntikali

Yurt dışında düzenlenen vasiyetnamede Türkiye’deki bir taşınmazın belirli bir kişiye bırakılması, tapu sicilinde kendiliğinden değişiklik meydana getirmez. Taşınmazın kime ve hangi hukuki sebeple intikal edeceği belirlenmeli, gerekli belgeler tamamlanmalı ve tapu işlemleri yürütülmelidir.

Somut olayın özelliklerine göre aşağıdaki hususlar kontrol edilir:

• Taşınmazın güncel tapu kaydı, ada ve parsel bilgileri,
• Miras bırakanın ölüm ve kimlik kayıtları,
• Mirasçılık belgesi veya hak sahipliğini gösteren gerekli mahkeme kararı,
• Vasiyetname ve yabancı belgelerin aslı, tercümesi ve gerekiyorsa tasdiki,
• Taşınmaz üzerindeki ipotek, haciz, şerh ve diğer kayıtlar,
• Mirasçılar veya vasiyet alacaklıları arasında uyuşmazlık bulunup bulunmadığı,
• İlgili vergisel yükümlülüklerin yerine getirilmesi.

Vasiyetname taşınmazı belirli bir kişiye bıraksa bile hak sahipliği konusunda uyuşmazlık bulunması hâlinde tapu müdürlüğü bu uyuşmazlığı yargılama yoluyla çözmez. Dosyanın durumuna göre mahkeme kararı veya başka belgeler gerekebilir.

Miras yoluyla intikal ile daha sonra yapılacak satış, pay devri veya paylaşım işlemleri de birbirinden ayrılmalıdır. Öncelikle miras veya vasiyet nedeniyle hak sahipliği belirlenir; sonraki devir işlemleri kendi hukuki koşullarına göre yürütülür.

Vergi ve Yabancı Belgelerin Hazırlanması

Türkiye’de bulunan taşınmazın miras yoluyla intikali, veraset ve intikal vergisi yükümlülüklerini gündeme getirebilir. Beyanname verme süresi, ölümün gerçekleştiği ülke ve mükelleflerin bulunduğu yer gibi kanuni ölçütlere göre değişebilir. Bu nedenle süre, somut olayın koşullarına göre kontrol edilmelidir.

Yabancı ülkeden alınan ölüm belgesi, noter belgesi veya mahkeme kararı için apostil ya da konsolosluk tasdiki gerekebilir. Ardından belgenin Türkçe tercümesi ve gerekiyorsa tercüme onayı hazırlanır. Her belge için aynı tasdik sırasının geçerli olduğu varsayılmamalıdır.

Yabancı vasiyetnamenin Türkiye’deki işlemlerinde belgenin aslının bulunamaması, eksik tasdik, tercüme hataları, mirasçı adreslerinin tespit edilememesi veya yabancı hukukun içeriğinin açıklanamaması süreci uzatabilir. Başvuru öncesinde ilgili mahkemenin ve kurumun belge koşullarının kontrol edilmesi yararlıdır.

Somut Bir Örnekle Süreç

İtalya’da yaşayan bir kişinin Türkiye’deki yazlığını yeğenine bırakan bir vasiyetname düzenlediğini ve daha sonra vefat ettiğini varsayalım. Yeğen, vasiyetnameyi ve ölüm kaydını temin ederek gerekli tercüme ve tasdik işlemlerini tamamlar ve yetkili Türk mahkemesinde gerekli süreci başlatır.

Mirasçılardan biri vasiyet edenin belgeyi düzenlediği tarihte tasarruf ehliyetinin bulunmadığını ileri sürerse, bu iddia vasiyetnamenin açılmasından ayrı olarak değerlendirilir. Başka bir mirasçı saklı payının ihlal edildiğini düşünüyorsa tenkis talebinde bulunmayı değerlendirebilir.

Uyuşmazlık bulunmaması ve hak sahipliğini gösteren belgelerin tamamlanması hâlinde tapu intikali için gerekli başvuru yapılabilir. Ancak izlenecek yol, vasiyetnamenin içeriğine ve somut olayda uygulanacak kurallara bağlıdır.

Emsal Kararlar ve Hukuki Değerlendirme

Yurt dışında düzenlenen vasiyetnamelerin şekli, uygulanacak hukuk, iptal ve tenkis talepleri bakımından yargı kararları önem taşıyabilir. Bununla birlikte kararın tam metni, esas ve karar numarası ile resmî erişim bağlantısı doğrulanmadan belirli bir kararı emsal olarak göstermek yanıltıcı olabilir.

Bu nedenle bu yazıda, doğrudan yabancı vasiyetnamenin Türkiye’deki geçerliliği ve tapu intikali konusunu ele aldığı doğrulanmış bir karar künyesi bulunmadığından belirli bir emsal karar numarası verilmemiştir. Somut uyuşmazlıkta kullanılacak kararların tam metni ve olayla benzerliği ayrıca incelenmelidir.

Часто задаваемые вопросы

Yurt dışında noterde düzenlenen vasiyetname Türkiye’de otomatik olarak geçerli midir?

Hayır. Noter önünde düzenlenmiş olması önemli olabilir; ancak geçerlilik, uygulanacak hukuk ve belgenin düzenlenme koşullarına göre değerlendirilir. Türkiye’de sonuç doğurması için gerekli yargısal ve idari işlemlerin de tamamlanması gerekebilir.

Yabancı vasiyetnamenin Türkiye’de açılması ne kadar sürer?

Süre; mahkemenin iş yüküne, ilgililerin tespitine, tebligatların tamamlanmasına ve yabancı belgelerin uygun biçimde sunulmasına bağlıdır. Dosya incelenmeden kesin süre vermek mümkün değildir.

Vasiyetname açılmışsa artık iptal davası açılamaz mı?

Vasiyetnamenin açılması, iptal davası hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İptal sebebi, dava hakkı ve kanuni süreler ayrıca değerlendirilmelidir.

Vasiyetnamede Türkiye’deki ev bana bırakılmışsa tapuyu hemen üzerime alabilir miyim?

Vasiyetnamenin bulunması tek başına yeterli olmayabilir. Hak sahipliğini gösteren belgelerin tamamlanması, gerekli yargısal işlemlerin yapılması ve tapu başvuru koşullarının yerine getirilmesi gerekir.

Yurt dışındaki mahkeme kararı Türkiye’deki tapu işlemi için yeterli olur mu?

Her durumda yeterli değildir. Kararın türü, kesinleşmesi, Türkiye’de tanıma veya tenfiz gerektirip gerektirmediği ve taşınmazın Türkiye’de bulunması birlikte değerlendirilmelidir. Yabancı karar tapu sicilini her durumda kendiliğinden değiştirmez.

Vasiyetname saklı payı ihlal ediyorsa tamamı geçersiz mi olur?

Her zaman değil. Saklı pay ihlali, koşulları varsa tenkis talebine konu olabilir. Vasiyetnamenin iptali ile tenkis farklı hukuki taleplerdir.

Apostil şerhi vasiyetnamenin geçerliliğini kanıtlar mı?

Hayır. Apostil, ilgili uluslararası düzenlemelerin koşulları çerçevesinde resmî belgedeki imza ve sıfatın doğrulanmasına hizmet eder. Vasiyet edenin tasarruf ehliyetini veya belgenin içeriğinin uygulanabilirliğini tek başına kanıtlamaz.

Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
• Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı – Apostil Sözleşmesi
• Apostil Sözleşmesi taraf devletler ve yürürlük bilgileri
• Adalet Bakanlığı – Mevzuat ve Türk Medeni Kanunu hükümleri
• Adalet Bakanlığı – İçtihat bilgi sistemi
• Gelir İdaresi Başkanlığı – Veraset ve intikal vergisi bilgileri
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü – Tapu işlemleri

İlgili Hukuki İçerikler

• Yabancı Uyruklu Kişilerin Türkiye’de Miras Hakları
• Diğer hukuki makaleler ve güncel mevzuat değerlendirmeleri

Сведения об авторе

Av. Batın Yılmaz
Регистрационный номер в Коллегии адвокатов Стамбула: 77008

Bilgilendirme ve meslek kurallarına uyum: Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki görüş veya sonuç garantisi niteliği taşımaz. İçerik hazırlanırken Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve avukatlık reklam yasağına ilişkin düzenlemeler gözetilmelidir.

İletişim Bilgileri

Telefon: +90 532 669 34 90
E-posta: info@batinyilmaz.av.tr
Adres: Yakuplu Mah., Hürriyet Bulvarı, Skyport Residence No:1/133, Beylikdüzü / İstanbul